Nijer’deki uzak ve ıssız Sahra Çölü bölgesinde bilim insanları, etçil dinozorlar arasında en büyüklerinden biri olan yeni bir Spinosaurus türüne ait fosilleri ortaya çıkardı. Bu dev dinozor, büyük kılıç biçimli kafatası çıkıntısı ve kaygan balıkları yakalamaya yarayan iç içe geçen dişleriyle dikkat çekiyor.
Yaklaşık 12 metre uzunluğunda ve 5 ila 7 ton ağırlığında olan bu dinozor, ormanlık iç bölgelerde yaşayıp nehirlerde büyük balıkları yakalamak için suya giriyordu. Araştırmacılardan biri, bu davranış biçimini “hell heron" olarak nitelendirdi.
Yaklaşık 95 milyon yıl önce Kretase Dönemi’nde, Afrika’nın su yollarında büyük balıkları (örneğin koelakanth türlerini) avlarken, sırtındaki yelken benzeri yapısıyla ve eğri kılıcı andıran kemik tepesiyle oldukça çarpıcı bir görünüme sahipti. Dinozorun yaklaşık 50 santimetre yüksekliğindeki kemiksi kafa çıkıntısı, bir “kıvrık kılıç” biçimindeydi. Ayrıca sırtında yelken benzeri uzun omur çıkıntıları ve timsahı andıran uzun bir burnu bulunuyordu.
Bilim insanları, mevcut cins adı olan Spinosaurus yanında, bu yeni türe “mucizevi” anlamına gelen mirabilis adını verdi.
Spinosaurus cinsine ait bilinen ikinci tür
Bu keşif, Spinosaurus cinsine ait bilinen ikinci tür oldu. Diğeri, 1915’te Mısır’da bulunan fosillerden adlandırılan Spinosaurus aegyptiacus. Spinosaurus, popüler kültürde özellikle “Jurassic Park” serisindeki tasvirleriyle ün kazanmıştı.
Spinosaurus, bilinen tek yarı suda yaşayan etçil dinozor olarak kabul ediliyor ve dev avcılar olan Tyrannosaurus, Giganotosaurus ve Carcharodontosaurus gibi türlerle birlikte en büyük etoburlar arasında yer alıyor.
İki Spinosaurus türü aynı dönemde yaşamış ve genel vücut yapıları benzerdi: uzun sırt omurlarıyla oluşan yelken yapısı ve balık avlamaya uyumlu kafatası. Ancak Spinosaurus mirabilis’in çıkıntısı çok daha büyük, burnu daha uzun, dişleri daha seyrek dizilmiş ve arka bacakları daha uzundu.
Araştırmacılar, bu çıkıntının bir silah olarak değil, muhtemelen gösteri amaçlı olduğunu belirtiyor. Çünkü yapısı kırılgan görünse de tamamen kemikten oluşuyor ve bazı dinozor türlerindeki gibi hava boşlukları içermiyor. Bu çıkıntının, boğa boynuzları gibi keratin tabakasıyla kaplı, parlak renkli olabileceği ve çiftleşme ya da bölge savunması gibi sosyal davranışlarda rol oynamış olabileceği düşünülüyor.
Araştırmanın başyazarı ve University of Chicago paleontoloğu Paul Sereno, bu konuda şöyle konuştu:
“Bu tamamen aşk ve yaşamla ilgili — bir eş bulmak, avlandığın sığ suları korumak. Daha önemli ne olabilir ki?”
Dinozorun burun delikleri alışılmadık biçimde geriye yerleşmişti. Bu sayede suyun altında avını takip ederken burnunun çoğu kısmını batırabiliyor ama yine de nefes alabiliyordu. Ayrıca üst ve alt dişleri birbirine tam oturuyordu. Bu düzene ise “interdigitation” (iç içe geçme) deniyor.
Araştırmanın ortak yazarlarından, Universidad Nacional de Educación a Distancia ve University of Chicago’dan paleontolog Daniel Vidal, şu açıklamada bulundu:
“Dişlerin tırtıksız ve konik yapısı, kaygan balıkları delip çenede tutmak için mükemmel bir ‘balık tuzağı’ oluşturuyor. Böylece avın kayıp kurtulmasını engelliyor”
Vidal ayrıca, “Spinosaurus mirabilis, balıkla beslenmeye (piscivor) en fazla uyum sağlamış dinozorlardan biri. Bu yüzden balık avlamakta diğer dinozorları avlamaktan çok daha başarılıydı” dedi.
Spinosaurus aegyptiacus’a ait fosiller, Kretase Dönemi’nin Tethys Denizi kıyısındaki Mısır ve Fas bölgelerinden çıkarılmıştı. Bu deniz, günümüz Akdeniz’i ve Hint Okyanusu’nun atası kabul ediliyor. Bu durum ve bazı iskelet özellikleri, bazı bilim insanlarını Spinosaurus’un tamamen suda yaşayan bir tür olduğu, açık denizlerde yüzüp dalarak avlandığı hipotezine yöneltmişti.
Ancak Spinosaurus mirabilis fosilleri, deniz kıyısından 500 ila 1000 kilometre uzaklıkta, kara içlerinde bulundu. Bu da onun sığ sularda avlanan ama tamamen sucul olmayan bir yırtıcı olduğunu gösteriyor.
Sereno, bu keşfi şöyle tanımladı: “Bu, Spinosaurus’un tamamen sucul olduğu yönündeki hipoteze indirilen son darbe, yani ‘coup de grâce’”
Fosillerin bulunduğu Jenguebi adlı bölge, Sahra Çölü’nde yer alan son derece uzak bir nokta. Fosil bakımından zengin kumtaşı katmanları, kum tepeleriyle çevrili. Araştırma ekibi, 2022 yılında Agadez şehrinden yola çıkarak üç gün süren bir arazi yolculuğu yaptı; çoğu zaman araçları kuma saplanarak ilerledi.
Bu zorlu yolculuk sonunda ekip, üç farklı Spinosaurus mirabilis kafatasına ait parçalar ve diğer kemikler ile başka canlılara ait fosiller buldu.
Kaynak: Reuters
