Astronomi genellikle teleskopların topladığı ışık ve görüntüler üzerinden yapılan bir bilim olarak düşünülür. Ancak bilim insanları uzun yıllardır Güneş’i yalnızca “gözlemlemekle” kalmıyor, aynı zamanda onun ürettiği gizli bir müziği de takip ediyor.
Yeni bir araştırmaya göre Güneş’in içindeki titreşimlerin oluşturduğu bu “notalar”, yıldızın en sakin dönemlerinde bile küçük değişimler gösteriyor. Bu değişimlerin izlenmesi, gelecekte tehlikeli uzay hava olaylarını (yani güçlü güneş patlamalarını) önceden tahmin etmeye yardımcı olabilir.
Güneş, bu anlamda dev bir müzik aletine benzetiliyor. Dünya’da bir klarnette hava titreşimleri borunun içinde belirli frekanslarda yankılanarak bir nota üretir. Benzer şekilde Güneş’in dış katmanlarında sürekli kaynayan plazma, ses dalgaları oluşturur. Bu dalgalar yıldızın içinde hapsolur ve dev bir küre içinde gidip gelerek rezonans yaratır.
Bu titreşimleri doğrudan duyamıyoruz çünkü ses dalgaları Güneş’in içinde kalıyor. Ancak bu dalgalar yıldızın yüzeyinin çok hafif şekilde içeri ve dışarı doğru hareket etmesine neden oluyor.
Birmingham Üniversitesi astrofizik profesörü Bill Chaplin, bu hareketin yalnızca birkaç santimetrelik bir değişim olduğunu ancak bilim insanlarının bu titreşimleri ölçerek Güneş’in iç yapısına dair önemli ipuçları elde ettiğini söylüyor.
Güneş dev bir bas enstrüman gibi
Güneş’in ürettiği “seslerin” frekansı son derece düşük.
Dünya’daki bir müzik notasının titreşimi saniyede yüzlerce kez gerçekleşirken Güneş’in temel titreşimleri saniyede yalnızca 0,003 kez gerçekleşiyor. Bu da yaklaşık beş dakikada bir titreşim anlamına geliyor.
Bu nedenle eğer Güneş bir müzik aleti olsaydı, insan kulağının duyabileceği aralığın çok altında kalan dev bir bas enstrüman gibi olurdu.
Bilim insanları bu titreşimleri incelemek için helioseismoloji adı verilen yöntemi kullanıyor. Bu teknik sayesinde sıcaklık, basınç ve manyetik alan gibi faktörlerin Güneş’in içinde ses dalgalarının hızını nasıl değiştirdiği anlaşılabiliyor.
Güneş’in sakin dönemleri incelendi
Araştırma, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlandı. Chaplin ve ekibi, Güneş’in son yıllardaki dört farklı “sakin dönemini” karşılaştırdı.
Güneş’in aktivitesi yaklaşık 11 yıllık döngüler halinde artıp azalıyor. En yoğun dönemlerde yüzeyde daha fazla güneş lekesi ve güçlü patlamalar görülürken “minimum” dönemlerinde yıldız daha sakin oluyor.
Araştırmacılar özellikle 2008–2009 yıllarındaki uzun ve sakin minimum dönemi inceleyerek Güneş’in iç titreşimlerinde bir değişiklik olup olmadığını araştırdı.
Sonuçlara göre belirli bir sinyal bu dönemde diğer sakin dönemlere kıyasla daha güçlü şekilde ortaya çıktı. Bu sinyal, Güneş’in içinde helyum gazının belirli bir katmanda farklı bir duruma geçtiği bölgeden kaynaklanıyor.
Başka bir deyişle, Güneş’in içindeki bazı “notalar” yıldız en sakin halindeyken daha belirgin şekilde çalıyor.
Uzay fırtınalarını tahmin etmek mümkün olabilir
Bilim insanları bu ses verilerinden yola çıkarak Güneş’in yüzeyinin hemen altındaki bir katmanda ses dalgalarının biraz daha hızlı hareket ettiğini hesapladı.
Bu da o bölgede basınç ve sıcaklığın daha yüksek, manyetik alanların ise daha zayıf olabileceğine işaret ediyor. Araştırmacılara göre Güneş’in iç “melodisi”, yıldızın manyetik aktivitesine bağlı olarak değişiyor.
Bu bulgular önemli çünkü Güneş’in manyetik aktivitesi uzay havası olarak bilinen olayları belirliyor.
Güneş patlamaları ve yüklü parçacık akımları Dünya’da uyduları, radyo iletişimini ve elektrik şebekelerini etkileyebiliyor. Bu tür olayları önceden tahmin etmek ise oldukça zor. Chaplin’e göre Güneş’in sakin dönemlerinde yıldızın içinde neler olduğunu anlamak, sonraki döngüde aktivitenin ne kadar güçlü olacağını tahmin etmeye yardımcı olabilir.
Araştırmacılar, Güneş’in iç “müziğinin” daha iyi anlaşılmasının gelecekte güneş fırtınalarının tahmin edilmesini kolaylaştırabileceğini ve modern teknolojiyi bu tür risklere karşı daha iyi korumaya yardımcı olabileceğini söylüyor.
