SpaceX’e ait Falcon 9 roketinin yaklaşık dört ton ağırlığındaki üst kademesi, saatte 8 bin 690 kilometre hızla Ay’ın yüzeyine çarptı.
Çarpışma anı doğrudan görüntülenemedi ancak Şili’deki Avrupa Güney Gözlemevine (ESO) ait Çok Büyük Teleskop, çarpışmanın ardından yükselen toz bulutunda sodyum ve lityum gazlarının izlerini tespit etti.
Teleskop, gazların varlığını gösteren ve “spektral çizgiler” olarak adlandırılan renkli ışık izlerini kaydetti. Spektral çizgiler, bir maddede hangi kimyasal elementlerin bulunduğunun belirlenmesini sağlayan bir tür kimyasal parmak izi olarak kullanılıyor.
Gaz bulutu onlarca kilometreye yayıldı
Boston Üniversitesi Uzay Fiziği Merkezinden astronom Carl Schmidt, çarpışmanın ardından oluşan gaz ve toz bulutunun onlarca kilometreye yayıldığını söyledi.
Teleskop tarafından kaydedilen sodyum ve lityum izleri yaklaşık 5 ila 10 dakika boyunca gözlemlenebildi.
Schmidt, elde edilen ilk sonuçların henüz kesin analizlere dayanmadığını belirterek, “Gözlem kusursuz ilerlemedi ve bu oldukça kaba bir analiz. Ancak ilk bulguları hızlı biçimde paylaşmak istedim. Sonuçlar hakkında zaman içinde daha fazla şey söyleyebileceğiz” dedi.
Schmidt, spektrumda görülen sodyumun Ay toprağından geldiğinin düşünüldüğünü söyledi. Lityumun ise Falcon 9’un çarpan üst kademesinden kaynaklanmış olabileceğini belirtti.
Schmidt, Associated Press’e yaptığı açıklamada gözlem ekibinin Ay’daki çarpışmanın belirtilerini tespit ettiğinden “yüzde 100 emin” olduğunu ifade etti.
Çarpışma anı görüntülenemedi
Çarpışma, 5 Ağustos Çarşamba günü GMT ile yaklaşık 06.35’te meydana geldi. Ay’ın çevresinde çok sayıda uydu bulunmasına rağmen hiçbiri çarpışmayı doğrudan görebilecek uygun konumda değildi. Dünya üzerindeki farklı teleskoplar da Ay’ı takip etti ancak çarpışma anının net bir görüntüsü elde edilemedi.
Çarpışmanın, Ay’ın aydınlık ve karanlık bölümlerini ayıran sınırın yakınlarında meydana gelmesi bekleniyordu. Tahmin edilen bölge, Ay’ın Dünya’dan görülen yüzü ile uzak yüzünün kesiştiği batı kenarında, Einstein Krateri yakınlarında bulunuyor.
Roket parçasının yüzeye çarpmasıyla yükselen Ay tozu kısa süreliğine Güneş ışığıyla aydınlandı. Ancak çarpışma bölgesinin konumu ve olayın kısa sürmesi, görüntü alınmasını zorlaştırdı.
Ay’da yeni bir krater oluştu
Avustralya’daki Swinburne Üniversitesinden astrofizikçi Dr. Sara Webb, çarpışmanın büyük bir krater meydana getirmiş olabileceğini söyledi. Webb’e göre yeni kraterin yaklaşık 20 metre genişliğinde ve 5 metre derinliğinde olması bekleniyor.
Çarpışmadan önce hazırlanan bilimsel tahminlerde ise kraterin çapının yaklaşık 27 metreye ulaşabileceği hesaplanmıştı. Araştırmacılar, çarpışmayla savrulan parçacıkların bir bölümünün yüzlerce kilometre uzağa ulaşabileceğini öngörmüştü.
Gelecekteki Ay görevleri için veri sağlayacak
New Mexico’daki Los Alamos Ulusal Laboratuvarından Benjamin Fernando, çarpışmanın gelecekte yapılacak sismik deneyler için değerli bilgiler sağlayabileceğini belirtti. Çarpışmadan elde edilen veriler, Ay yüzeyindeki darbelerin nasıl tespit edilebileceğinin, toz bulutlarının nasıl hareket ettiğinin ve yapay uzay enkazının oluşturabileceği tehlikelerin anlaşılmasına yardımcı olacak.
Roket parçası 2025’ten beri uzaydaydı
Ay’a çarpan parça, Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX tarafından Ocak 2025’te fırlatılan Falcon 9 roketinin üst kademesiydi.
Roket, biri ABD’ye, diğeri Japonya’ya ait iki ticari Ay aracını taşıyordu. Falcon 9’un ilk kademesi görevini tamamladıktan sonra Dünya’ya geri döndü. Ay araçlarını hedeflerine doğru gönderen üst kademe ise uzayda kaldı.
Yaklaşık beş katlı bir bina yüksekliğinde ve dört ton ağırlığındaki parça, Dünya ile Ay arasındaki geniş bir yörüngede kontrolsüz biçimde hareket etmeyi sürdürdü. Güneş etkinliği ve kütle çekiminin etkisiyle yörüngesi zaman içinde değişerek Ay’la çarpışma rotasına girdi.
Kaynak: Gazete Oksijen
