Jüpiter’in uydusu Europa, Dünya dışı yaşam arayışında Güneş Sistemi’ndeki en umut verici gök cisimlerinden biri olarak görülüyor. Kalın bir buz tabakasının altında geniş bir sıvı okyanusun bulunduğu düşünülüyor. Ancak yeni bir bilimsel çalışma, Europa’nın gerçekten yaşama elverişli olup olmadığına dair ciddi soru işaretleri doğurdu.
Reuters'ın haberine göre araştırma, Europa’nın okyanus tabanında tektonik ve volkanik faaliyetlerin gerçekleşme ihtimalini inceledi. Dünya’da bu tür jeolojik süreçler, kaya ile deniz suyunun etkileşimini sağlayarak yaşam için gerekli besin maddeleri ve kimyasal enerjiyi üretiyor.
Ancak araştırmacılar, Europa’nın koşullarını modelledikten sonra, uydunun kayalık deniz tabanının mekanik olarak fazla güçlü olduğu ve bu tür faaliyetlere izin vermediği sonucuna vardı.
“Bu koşullar yaşamı zorlaştırıyor”
Çalışmanın başyazarı ve Washington Üniversitesi (St. Louis) gezegen bilimcisi Paul Byrne, Salı günü Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmaya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
“Dünya’da kırılma ve faylanma gibi tektonik faaliyetler, taze kayaların çevreyle temas etmesini sağlar. Bu süreçte, özellikle suyun rol aldığı kimyasal tepkimelerle metan gibi mikroorganizmaların kullanabileceği maddeler oluşur.”
Byrne, “Bu tür bir faaliyet olmadan bu tepkimeleri başlatmak ve sürdürmek çok daha zordur. Bu da Europa’nın okyanus tabanını yaşam için oldukça elverişsiz bir ortam haline getiriyor” dedi.
Hidrotermal bacalar olmayabilir
Araştırmaya göre, Europa’nın okyanus tabanında Dünya’daki hidrotermal bacalara benzer yapılar büyük ihtimalle bulunmuyor. Bu bacalar, Dünya’da milyarlarca yıl önce yaşamın ortaya çıkmasında kilit rol oynamıştı.
Georgia Üniversitesi’nden jeolog ve çalışmanın ortak yazarı Christian Klimczak, şunları söyledi:
“Bulgularımıza göre deniz tabanında uzun sırtlar ya da derin çukurlar gibi büyük tektonik yer şekilleri bulunmazdı. Büyük ihtimalle su altı volkanları veya deniz dağları da yoktur. Siyah bacalar gibi hidrotermal faaliyetler de beklemiyoruz. Yine de bir gün bu konuda yanıldığımı görmeyi umuyorum.”
Europa’nın yapısı
Yaklaşık 3 bin 100 kilometre çapındaki Europa, Dünya’nın Ay’ından biraz daha küçük. Uydunun buz kabuğunun 15 ila 25 kilometre kalınlığında olduğu, bunun altında ise 60 ila 150 kilometre derinliğinde bir okyanusun bulunduğu düşünülüyor.
Jüpiter’in resmen tanınan 95 uydusu arasında dördüncü büyük olan Europa, Dünya’nın çapının yaklaşık dörtte biri büyüklüğünde. Ancak içerdiği tuzlu sıvı su miktarının, Dünya okyanuslarındaki toplam sudan iki kat fazla olabileceği tahmin ediliyor.
Yaşam için üç temel koşul
Europa’nın yaşanabilir olabileceğine dair bazı güçlü işaretler de bulunuyor. Byrne’e göre yaşam için üç temel unsur gerekiyor:
“Sıvı su, organik kimya ve enerji.”
Byrne, Europa’nın yer altı okyanusunun sıvı su şartını sağladığını, buzlu yüzeyinde organik kimyasallar tespit edildiğini ve bunların okyanusta da bulunabileceğini söyledi. Ayrıca Europa’nın yörüngesinin, Jüpiter’in çekim gücü nedeniyle gelgit ısınmasına yol açtığını ve bunun da enerji kaynağı oluşturduğunu belirtti.
NASA’nın Europa Clipper görevi
NASA, 2024 yılında Europa’nın yaşamı destekleyip destekleyemeyeceğini incelemek üzere Europa Clipper adlı robotik uzay aracını fırlattı. Uzay aracı, 2031’den itibaren Europa’nın yakınından onlarca kez geçerek detaylı gözlemler yapacak.
Io ile karşılaştırma
Jüpiter’in çekim gücü uydularını farklı şekillerde etkiliyor. Jüpiter’e en yakın büyük uydu olan Io, Güneş Sistemi’nin en aktif volkanik cismi konumunda. Jüpiter ve diğer uyduların yarattığı güçlü gelgit kuvvetleri, Io’nun iç yapısında yoğun ısı üretiyor.
Ancak Europa, Io’ya kıyasla Jüpiter’den çok daha uzakta dolanıyor.
Byrne bu durumu şöyle özetledi:
“Gelgit ısınmasının etkisi mesafeyle hızla azalıyor. Europa’da okyanusun tamamen donmasını engelleyecek kadar ısı var, ancak hesaplamalarımıza göre okyanus tabanını tektonik olarak şekillendirecek kadar güçlü değil. Kısacası, Io’da gördüğümüz süreçlerin Europa’nın derinliklerinde yaşandığını düşünmüyoruz.”
Geçmişte yaşam mümkün müydü?
Araştırma yalnızca Europa’nın günümüzdeki koşullarını ele aldı. Byrne’e göre geçmişte durum farklı olabilir:
“Europa’nın milyarlarca yıl önce çok daha jeolojik olarak aktif olduğuna dair nedenler var. Belki de bir dönem yalnızca yaşama elverişli değil, gerçekten yaşam barındıran bir dünyaydı. Ancak koşullar değişti ve yaşam için gerekli kimyasal enerji zamanla tükendi.”
Buna rağmen Klimczak, Europa’nın hâlâ uzayda yaşam arayışı için en umut verici hedef olduğunu vurguladı:
“Jeoloji Güneş Sistemi genelinde benzer şekilde işlese de, incelediğimiz her gök cisminin kendine özgü süreçleri olduğunu gördük. Europa hakkında bildiklerimiz ışığında, Dünya dışı yaşam arayışında hâlâ en iyi aday konumunda.”
Kaynak: Gazete Oksijen
