İran'da Uzmanlar Meclisi, ABD-İsrail'in 28 Şubat'taki hava saldırısında öldürülen Ali Hamaney'den sonra liderlik makamına oğlu Mücteba Hamaney'in "ezici oy çoğunluğuyla" seçildiğini duyurdu. Mücteba Hamaney için ülkede bağlılık çağrıları yapılırken gözler, ülke tarihinin en büyük krizlerinden biri ile karşı karşıya kalan oğul Hamaney'in atacağı adımlara çevrildi.
Öte yandan savaşın ekonomik etkileri tüm dünyada hissediliyor. Küresel petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkarak Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden bu yana ilk kez bu seviyeyi gördü. Artışın, çatışmanın küresel petrol arzını uzun süre sekteye uğratabileceği yönündeki endişelerden kaynaklandığı belirtiliyor.
İsrail’in İran’daki enerji tesisleri ve yakıt depolarını hedef alan saldırılarının savaşta “yeni bir aşamaya” geçilmesine yol açtığı ifade ediliyor. Üst düzey bir İranlı yetkili, bu saldırıların ardından bölgedeki enerji altyapısına yönelik misilleme ihtimalinin gündeme gelebileceği uyarısında bulundu.
İran-İsrail geriliminde savaşın 10. gününde öne çıkan başlıca gelişmeler şöyle:
1) Hamaney'in mirası
İran’da yeni dini lider olarak seçilen Mücteba Hamaney’in etrafında ülkenin başlıca güç merkezleri hızla kenetlendi. Devrim Muhafızları başta olmak üzere İran’daki kilit kurumlar, suikast sonucu hayatını kaybeden Ali Hamaney’in yerine geçen Mücteba Hamaney’e destek açıkladı.
Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) yaptığı açıklamada, yeni lidere “tam itaat göstermeye ve onun için canlarını feda etmeye hazır olduklarını” bildirdi.
ABD Başkanı Donald Trump ise geçen hafta yaptığı açıklamada, Mücteba Hamaney’in ülkenin yeni lideri olarak seçilmesinin “kabul edilemez” olacağını söylemişti.
Analistler, Mücteba Hamaney’in göreve gelmesinin, babasının izlediği sert çizgideki politikaların büyük ölçüde devam edeceğine işaret ettiğini değerlendiriyor.
2) Savaşın ekonomik etkileri
Savaşın ekonomik etkileri küresel piyasalarda da hissedilmeye başladı. Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı, artan petrol fiyatlarının küresel enflasyon riskini büyütebileceği uyarısında bulunarak politika yapıcılara “en kötü senaryoya hazırlıklı olmaları” tavsiyesinde bulundu.
G7 ülkelerinin maliye bakanlarının, stratejik petrol rezervlerinin ortak şekilde piyasaya sürülmesi ihtimalini görüşmek üzere bir araya gelecek.
Artan belirsizlik nedeniyle Asya borsalarında sert düşüşler yaşanırken petrol vadeli işlemleri yükselişe geçti. ABD Başkanı Donald Trump ise endişeleri küçümseyerek yükselen petrol fiyatlarının “ödenmesi gereken çok küçük bir bedel” olduğunu söyledi.
Küresel piyasalardaki dalgalanma sürerken Güney Kore de yaklaşık 30 yıl sonra ilk kez akaryakıt fiyatlarına tavan uygulaması getireceğini açıkladı.
3) Bölgesel saldırılar sürüyor
İsrail ordusu Beyrut ve İran’a yönelik yeni hava saldırıları düzenlediğini açıklarken, Tahran da füze saldırıları gerçekleştirdiğini duyurdu. Körfez ülkeleri ise gece boyunca bazı saldırıların engellendiğini bildirdi. Bahreyn, İran’a ait bir insansız hava aracının yerleşim bölgesini hedef aldığı saldırıda en az 32 kişinin yaralandığını açıkladı.
Bahreyn’in ulusal petrol şirketi BAPCO, Riffa’daki sanayi bölgesinde bulunan tesislerinde çıkan büyük yangının ardından operasyonlarının etkilendiğini duyurdu. Şirket daha sonra faaliyetleri için “mücbir sebep” ilan etti.
4) İran'daki okul saldırısı
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, İran’da bir ilkokulu hedef alan ve devlet medyasına göre en az 168 çocuğun hayatını kaybettiği saldırının hâlâ araştırıldığını söyledi.
Hegseth’in açıklaması, yayımlanan yeni görüntülerin okulun yanındaki bir deniz üssünü hedef alan ABD hava saldırısını doğrular nitelikte olmasının ardından geldi. Söz konusu görüntülerin, ABD Başkanı Donald Trump’ın saldırının sorumluluğunu İran’a yükleyen son açıklamalarıyla çelişen yeni kanıtlar sunduğu belirtiliyor.
5) ABD zorunlu olmayan personellerini ülkelerden tahliye ediyor
ABD Dışişleri Bakanlığı, Suudi Arabistan’daki zorunlu olmayan diplomatik personelin ülkeden ayrılmasını istedi. Kararın, çatışmaların derinleşmesiyle birlikte ABD personeline yönelik güvenlik risklerinin arttığına işaret ettiği değerlendiriliyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı daha önce 3 Mart'ta Katar, Ürdün, Irak, Bahreyn ve Kuveyt'teki devlet personelinden acil görevi olanlar dışındakilere ayrılma talimatı vermişti.
6) Bölgede neler oluyor?
İsrail’in Lübnan’ın başkenti Beyrut’un güney banliyölerinde düzenlediği hava saldırılarının ardından yıkılan binaların enkazı iş makineleriyle kaldırılırken, bölgedeki çatışmaların etkisi giderek genişliyor.
İran yönetimi, yeni dini lider Mücteba Hamaney için ülke genelinde bağlılık gösterileri düzenleneceğini açıkladı. İran devlet medyasına göre vatandaşlar, Pazartesi günü yerel saatle 15.00’te ülkenin farklı noktalarında toplanarak yeni lidere bağlılıklarını ilan etmeye çağrıldı.
Üst düzey İranlı bir yetkili, çatışmaların kısa sürede sona ermesine dair bir beklenti olmadığını söyledi. Yetkili, İsrail’in petrol ve yakıt depolarını hedef alan saldırılarının savaşta “yeni bir aşamaya” geçilmesine yol açtığını belirterek, buna karşılık bölgedeki enerji altyapılarına yönelik misilleme saldırıları düzenlenebileceği uyarısında bulundu. Bu açıklama, Orta Doğu’daki petrol ve doğalgaz tesislerinin güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.
Savaşın etkileri İran içinde de hissediliyor. Tahran’da yaşayan bazı vatandaşlar şehirden ayrılıp ayrılmama konusunda kararsız kaldıklarını ifade ederken, Cumartesi gecesi yakıt depolarını hedef alan saldırıların savaşın başından bu yana “en yoğun bombardıman” olduğu belirtiliyor.
Öte yandan İran Kadın Milli Futbol Takımı da uluslararası tartışmaların merkezinde yer alıyor. Asya Kadınlar Kupası için Avustralya’da bulunan takımın oyuncularının İran’a geri dönmelerinin engellenmesi yönünde çağrılar yükselirken, sporcuların ülkelerine döndüklerinde baskı veya soruşturmayla karşılaşabileceği yönünde endişeler dile getiriliyor.
7) ABD'de neler oluyor?
ABD Başkanı Donald Trump ve yönetim yetkilileri, yükselen benzin fiyatlarına ilişkin endişeleri yatıştırmaya çalışıyor. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, akaryakıt fiyatlarındaki artışı “kısa vadeli bir aksama” olarak nitelendirdi. Senato Azınlık Lideri Chuck Schumer ise enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla Trump’a ülkenin acil durum petrol stoklarının bulunduğu Stratejik Petrol Rezervi’ni devreye sokma çağrısı yaptı.
Öte yandan Trump, savaşın ne zaman sona ereceğine ABD ile İsrail’in birlikte karar vereceğini söyledi. The Times of Israel’e verdiği röportajda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun bu süreçte yer alacağını ancak son sözün Washington’da olacağını ifade etti. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth de ABD yönetiminin İran’la ilgili olarak “teslimiyet şartlarını” belirleyeceğini söyledi ancak bu konuda ayrıntı vermedi.
Kaynak: Gazete Oksijen
