ABD Başkanı Donald Trump, İran ile kalıcı bir anlaşmaya varılmasının “çok yakın” olduğunu ilk kez söylemiyor. Savaşın başlamasından bu yana yaptığı açıklamalar incelendiğinde Trump’ın anlaşmanın eli kulağında olduğunu veya Tahran’ın uzlaşmak için sabırsızlandığını en az 37 kez öne sürdüğü görülüyor.
CNN yazarı Aaron Blake’in derlediği açıklamalara göre Trump, iki ayı aşkın süredir farklı ifadelerle aynı mesajı tekrarlıyor: İran anlaşma yapmak istiyor, taraflar arasındaki görüş ayrılıkları azalıyor ve çözüm için fazla zaman kalmadı.
Ancak ABD Başkanı’nın sık sık tekrarladığı iyimser tahminlere rağmen Washington ile Tahran arasında kalıcı bir anlaşma henüz imzalanmadı.
İki haftalık süre doldu, anlaşma gelmedi
Trump, İran ile ateşkesin duyurulduğu 7 Nisan’da Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda tarafların anlaşma konusunda “oldukça ileri bir aşamada” olduğunu açıklamıştı. ABD Başkanı, metnin tamamlanması ve yürürlüğe girmesi için iki haftaya ihtiyaç duyulduğunu söylemiş, uzun süredir devam eden sorunun çözüme yaklaşmasından memnuniyet duyduğunu belirtmişti.
Trump yönetimi, ateşkesin ardından daha geniş kapsamlı bir barış anlaşması için müzakerelerin sürdüğünü duyurdu. Beyaz Saray tarafından 8 Nisan’da yayımlanan açıklamada İran’ın ateşkesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını kabul ettiği, tarafların daha kapsamlı bir anlaşma üzerinde çalıştığı bildirildi.
Ancak Trump’ın işaret ettiği iki haftalık süre dolmasına rağmen kalıcı anlaşma açıklanmadı.
ABD Başkanı buna rağmen İran’ın anlaşma yapmaya hazır olduğu yönündeki açıklamalarını sürdürdü. Trump, farklı tarihlerde Tahran yönetiminin anlaşma için “yalvardığını”, uzlaşmayı “çok istediğini” ve hatta anlaşma yapabilmek için “can attığını” savundu.
İlk açıklamalar savaşın ilk ayında geldi
Trump’ın İran ile kısa sürede anlaşma sağlanabileceğine ilişkin açıklamaları ateşkesten önce başladı.
ABD Başkanı, 23 Mart’ta Air Force One uçağının önünde gazetecilere yaptığı açıklamada taraflar arasında sözde barış görüşmeleri yürütüldüğünü söyledi. Trump, “önemli başlıklarda, hatta neredeyse bütün başlıklarda” uzlaşmaya varıldığını öne sürdü. İran ise o dönemde görüşme yapıldığı iddiasını reddetti.
Trump, ertesi gün savaşı sona erdirebileceklerini söyledi ancak kesin bir değerlendirme yapmaktan kaçındı. 25 Mart’ta İran’ın anlaşmayı “çok istediğini”, 26 Mart’taki kabine toplantısında ise Tahran’ın anlaşma yapmak için “yalvardığını” savundu.
29 Mart’ta İran ile bir hafta içinde anlaşma sağlanıp sağlanamayacağı sorulan Trump, “İran konusunda bir anlaşma olacağını düşünüyorum” yanıtını verdi.
'Her şeyi kabul ettiler'
Ateşkesin ilan edilmesinden sonraki günlerde Trump’ın açıklamalarındaki iyimserlik daha da arttı.
Trump, 15 Nisan’da Fox Business’a yaptığı açıklamada sürecin sona ermesine çok yaklaşıldığını söyledi. Ertesi gün gazetecilere konuşan ABD Başkanı, İran ile anlaşma ihtimalinin “çok iyi göründüğünü” belirtti.
Trump, 17 Nisan’da yaptığı üç ayrı açıklamada ise anlaşmanın hemen sonuçlandırılabileceği izlenimini verdi. İran’ın “her şeyi kabul ettiğini” öne süren Trump, anlaşmanın “bir veya iki gün içinde” tamamlanabileceğini ve taraflar arasında fazla sayıda önemli görüş ayrılığı kalmadığını söyledi.
ABD Başkanı, 20 Nisan’da Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda da sürecin “nispeten hızlı” biçimde sonuçlanacağını savundu.
Ancak nisan ayı sona ererken anlaşma halen açıklanmamıştı. Trump, 30 Nisan’da yaptığı değerlendirmede bu kez İran’ın anlaşma için “can attığını” söyledi. 1 Mayıs’ta ise savaşın sona ermesinin fazla uzun sürmeyeceğini dile getirdi.
'Daha önce de yaklaştık ancak bu kez farklı'
Trump, bir süre boyunca kesin tarih vermekten kaçındı. Ancak 18 Mayıs’ta askeri saldırıları Orta Doğu ülkelerinin talebi üzerine iki veya üç gün ertelediğini açıkladı. Gerekçesi, bölge ülkelerinin anlaşmaya çok yaklaşıldığını düşünmesiydi.
ABD Başkanı aynı açıklamasında, müzakerelerde daha önce de sonuç alınabileceğini düşündükleri dönemler yaşandığını ancak anlaşmanın gerçekleşmediğini kabul etti. Ardından bu kez durumun “biraz farklı” olduğunu savundu.
Beklenen anlaşma yine açıklanmadı.
Trump, ertesi gün Beyaz Saray’ın bahçesinde düzenlenen Kongre pikniğinde yaptığı konuşmada savaşın “çok hızlı” sona erdirileceğini söyledi.
23 Mayıs’a gelindiğinde ABD Başkanı bir kez daha iyimser mesajlar verdi. Yönetimin anlaşmaya çok daha fazla yaklaştığını belirten Trump, metnin büyük ölçüde müzakere edildiğini, yalnızca son halinin verilmesi gerektiğini ve anlaşmanın kısa süre içinde duyurulacağını söyledi.
Trump, 28 Mayıs’ta gelini Lara Trump’a verdiği röportajda da tarafların “çok iyi bir anlaşmaya” yakın olduğunu belirtti.
Anlaşmayı bu kez İsrail-İran gerilimi tehdit etti
Haziran ayının ilk haftasında müzakerelerdeki belirsizlik sürerken İsrail ile İran arasındaki gerilim yeniden yükseldi.
İsrail’in Beyrut’taki bir Hizbullah hedefini vurmasının ardından İran’ın füze saldırısıyla karşılık vermesi, kırılgan ateşkesin geleceği konusunda soru işaretleri yarattı. Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı telefon görüşmesinde misilleme saldırısı düzenlenmemesini istedi.
ABD Başkanı, İran ile nihai anlaşmaya çok yaklaşıldığını belirterek taraflar arasındaki yeni çatışmaların süreci tehlikeye atabileceğini söyledi.
Trump, Axios’a yaptığı açıklamada “İran ile nihai anlaşmaya çok yakınız. Bu iyi bir anlaşma olacak. Şu anda yaşananlar nedeniyle sürecin bozulmasını istemiyorum” ifadelerini kullandı.
Trump’ın Axios’a anlaşmanın eli kulağında olduğunu söylediği ilk açıklama da bu değildi. ABD Başkanı, 23 Mayıs’ta anlaşmanın kısa süre içinde tamamlanacağını savunmuş, 28 Mayıs’ta ise ABD ve İranlı müzakerecilerin 60 günlük bir ön mutabakat metni üzerinde çalıştığı bildirilmişti.
Ancak anlaşmaya ilişkin nihai onay halen alınamadı.
Son tahmin: İki hafta içinde 'tam zafer'
Trump, 8 Haziran’da Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham için düzenlenen telefon mitinginde İran konusunda yeni bir tahminde bulundu. ABD Başkanı, iki hafta içinde “tam zafer” ilan edileceğini söyledi.
Müzakerelerin sürdüğünü belirten Trump, İran’ın iyi bir anlaşma yapmak istediğini ve ABD’ye “her şeyi vermeye” hazır olduğunu savundu.
Böylece Trump, İran ile anlaşmanın kısa süre içinde imzalanacağını veya Tahran’ın anlaşma için son derece istekli olduğunu savaşın başlamasından bu yana en az 37’nci kez dile getirmiş oldu.
Trump’ın son tahmininin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği henüz bilinmiyor. Ancak nisan ayında iki hafta içinde tamamlanması beklenen anlaşmanın aradan geçen iki ayı aşkın süreye rağmen sonuçlandırılamaması, ABD Başkanı’nın açıklamalarına yönelik soru işaretlerini artırıyor.
İran ile müzakerelerde tarafların üzerinde anlaşamadığı başlıklar arasında yaptırımların kaldırılması, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması, nükleer programın geleceği ve Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılması yer alıyor.
Trump ise anlaşmanın ne zaman imzalanacağına ilişkin tahminleri sonuçsuz kalmasına rağmen aynı mesajı vermeyi sürdürüyor: Bu kez anlaşma gerçekten çok yakın.
Kaynak: Gazete Oksijen
