Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı ortak saldırıda İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney hayatını kaybederken ülkede 40 günlük ulusal yas ilan edildi. İran saldırısı üçüncü gününde devam ederken Georgetown Üniversitesi Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nde savaş, düzensiz tehditler ve terörizm programında çalışan Daniel Byman saldırıya dair altı soru sordu.
1. Yarışı kim kazanacak?
ABD ve İsrail'in saldırısı İran liderlerini, İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nu ve çok sayıda askeri varlıkların yanı sıra İran'ın füze programını hedef alıyor. Byman'a göre bu operasyonun hızlı bir tempoda devam etmesi zorlaşıyor. Byman, ABD ordusunun bölgedeki kapasitesinin 2003 Irak işgali için toplanan güçlerle karşılaştırıldığında küçük ve uzun bir savaştan ziyade günlük bir bombalama harekatı için daha uygun göründüğünü söylüyor. "İran'ın ise hayatta kalması gerekiyor" diyor Byman ve ABD'nin kara gücü oluşturmadığını vurguluyor.
2. "Yıkım" ne anlama geliyor?
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın donanmasını, füze programlarını ve nükleer altyapısını yok etmekten bahsediyor. Byman'a göre bu ifadenin pratikte ne anlama geldiği açık değil. Trump'ın İran'ın nükleer programının Haziran 2025'te "yok edildiğini" defalarca iddia etmesine atıfta bulunan Byman, saldırıya neden ihtiyaç duyulduğu sorusunu soruyor ve şu yanıtı veriyor: "Gerçek şu ki program zenginleştirilmiş uranyum stokları, santrifüjler ve diğer ekipmanlarla İranlı bilim insanlarının nükleer bilgisi de dahil olmak üzere birçok unsurdan oluşuyor; bu nedenle İsrail onları defalarca hedef aldı. Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail, 2025 operasyonunda bunların çoğunu zaten yok etti ve hava saldırıları tek başına en iyi ihtimalle küçük ilerlemelere yol açacak".
3. İran ne kadar karşılık verebilir?
Byman, İran'ın tamamen savunmasız olmadığı görüşünde. Halihazırda İsrail'e ve Basra Körfezi'ndeki ABD ortaklarına saldırdığının altını çiziyor. Bölgedeki ABD üsleri ve diplomatik tesisleri de İran veya İran destekli grupların hedefleri arasında yer alıyor. Byman, İran'ın operasyon devam ederse hedef yelpazesini askeri tesislerin ötesine genişletebileceğine dair öngörüsünü paylaşıyor. İran'ın Körfez'deki gemilere saldırmayı, tankerleri hedef almak için deniz mayınları veya küçük bot saldırıları kullanmayı gündeme getirebileceğini söyleyen Byman, küresel petrol arzının aksayabileceğine de işaret ediyor.
4. İran halkı ne diyor?
Byman, bu saldırıların İran için sürpriz olmadığının altını çiziyor ve Hamaney ve diğer üst düzey yetkililerin yerlerini alacak kişiler olduğunu ifade ediyor. Trump'ın İran halkına yönelik "ayaklanma" çağrısı kutlama ya da korkuyla karşılanıyor. Başkent Tahran'da BBC Farsça'ya konuşan bir kişi, Hamaney'in öldürülmesinden sonra "İnanamıyorum. Sanki size öyle bir müjde veriyorlar ki ne yapacağınızı bile bilmiyorsunuz" diyor. Bazı kişiler ise hava saldırılarında öldürülmeleri ihtimaline karşı "Eğer ölürsem, bizim de var olduğumuzu unutmayın; herhangi bir askeri saldırıya karşı çıkan bizler, ölü haberlerinde sadece bir sayı haline gelecek olanlarımız" diyor.
5. Rejim değişikliği olursa koltuğu kim devralacak?
George Washington Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Enstitüsü direktörü Marc Lynch, rejimin çökmesi durumunda demokratik bir cumhuriyetin en düşük olasılıklı sonuç olduğunu, devletin parçalanmasının veya özellikle Devrim Muhafızları tarafından ele geçirilmesinin çok daha olası olduğunu belirtiyor.
6. ABD halkı ne diyor?
Byman, Trump'ın operasyon başlayana dek halka seslenmediğini ve üst düzey liderlerin yorumlarının net bir savaş iddiası ortaya koymadığını söylüyor. Saldırıya ilişkin yayınlanan Reuters/Ipsos anketine göre Amerikalıların yalnızca dörtte biri saldırıları destekliyor. Anket katılımcıların yüzde 43'ü savaşı onaylamadıklarını söylerken diğer yüzde 29'u da emin olmadıklarını belirtiyor. Cumhuriyetçilerin desteği daha güçlü görünüyor. Yüzde 55'i saldırıyı onayladığını, yüzde 13'ü onaylamadığını ve yüzde 32'si ise kararsız olduğunu ifade ediyor. Cumhuriyetçilerin yaklaşık yüzde 42'si, operasyonun "Orta Doğu'daki ABD askerlerinin ölmesine veya yaralanmasına" yol açması halinde operasyonu destekleme olasılıklarının daha düşük olacağını söylüyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
