New York'un çiçeği burnunda belediye başkanı Zohran Mamdani, 4 Kasım 2025'te sandıkta büyük bir zaferle seçildi. Görevine 1 Ocak 2026'da başlayacak olan Mamdani, kendisini "demokratik sosyalist" olarak tanımlayan Müslüman bir göçmen.
ABD başta olmak üzere dünya genelinde büyük bir ivme yakalayan göç karşıtı aşırı sağa çekinmeden cevap veren Mamdani; kendine has imajı, özellikle Avrupa solunun merceğine giren seçim kampanyası, söylemleri ve siyasi ajandasıyla dünya siyasetinin dikkatle izlediği bir figüre dönüştü.
Zenginlerden alınacak vergiyle kamu yatırımlarını artırma vaadiyle seçimlerde ezici bir zafer elde eden ve "Kapitalizmin başkentini fetheden sosyalist" olarak anılan Mamdani, kendine has bir figür olsa da New York tarihinde ilk değil.
Rahipten sosyaliste, sosyalistten demokrata: George R. Lunn
ABD, 20. yüzyılın başlarında büyük bir sanayi gücüne dönüşmüştü. Sanayileşme, işçiler için yoğun sömürü, düşük ücretler ve kötü çalışma koşullarına işaret ediyordu. Dünyada büyüyen işçi sınıfı hareketlerine paralel olarak; New York eyaletine bağlı Schenectady'de işçiler örgütlenmeye başlamış, sendikalaşma hareketleri sosyalistlerin etkisiyle yoğunlaşmıştı.
Schenectady, New York eyaletinde, yaklaşık 75 bin nüfuslu küçük bir sanayi kentiydi. 1912 baharında, ülke çapında yankı uyandıran bir sonuçla, Amerika Sosyalist Partisi’nden George R. Lunn belediye başkanı seçildi. Bu zafer, sanayi işçilerinin yoğun olarak yaşadığı şehirde sosyalizmin ilk büyük yerel yönetim deneyimlerinden birini başlattı. İlk dönemi 1913'e kadar sürdü; 1915 - 1917 yılları arasında ikinci kez başkanlık koltuğunda oturdu.
Hem ABD'de yarattığı sosyalist yerel yönetim biçimiyle hem de kendine has kişiliğiyle tarihe geçti: Orta batıda doğmuş, Princeton'da ilahiyat eğitimi görmüş, sosyal adalet ve eşitlik vaazlarıyla belediye başkanlığına yükselmiş bir Presbiteryen rahip.
1911–1912 seçimleriyle Schenectady’de belediye yönetimine gelen George R. Lunn, vaaz ettiği “Hıristiyan sosyalizm”i yerel yönetim politikalarına dönüştürdü. Lunn’un seçim kampanyası işçi hakları, kamu hizmetlerinin genişletilmesi ve yolsuzlukla mücadelenin altını çiziyordu.
New York'un bazı yerel arşivlerinden toplanan bilgilere göre Lunn’un ilk döneminde kentte park ve oyun alanları açıldı, ücretsiz çöp toplama uygulaması getirildi ve basit halk sağlığı merkezleri kurulması teşvik edildi.
Franklin D. Roosevelt'in koltuğunu reddetti
Schenectady, özellikle dönemin büyük şirketlerinden General Electric'in iş gücünün kaynaklarından biriydi. Hal böyle olunda Lunn hedefe dönüştü. İlk dönemi, muhafazakar çevrelerin medya yoluyla yarattığı basıncın ardından sona erdi.
Anti-Sovyet ideolojinin yükseldiği, kapitalizmin anaakım bir fikir olarak oturduğu yıllar, Lunn'un ikinci döneminin sonuna denk geldi. Sosyalist çizgiden koparak Demokrat Parti'ye katıldı.
George R. Lunn, Demokrat Parti’den aday olarak seçildiği 65. ABD Kongresi’nde görev yaptı. 1922 seçimlerinde Demokrat Parti listesinden New York Eyaleti Vali Yardımcılığına seçildi. Ancak 1924’te yeniden aday olduğunda seçimi kaybetti. 1924 seçimleri, New York’ta vali ve vali yardımcısının ayrı listelerden seçildiği son seçim oldu.
1925’te New York Kamu Hizmetleri Komisyonu’na atandı ve bu görevde 1942 yılına kadar kaldı. 1928’de Demokrat Parti yöneticileri, beklenmedik şekilde hayatını kaybeden aday William Stormont Hackett’in yerine onu vali adayı olmaya davet etti. Ancak Lunn teklifi reddetti; adaylık daha sonra donanma bakan yardımcılığından tanınan Franklin D. Roosevelt’e verildi.
ABD'li sosyalistler Lunn'u hatırlıyor, Mamdani'yi sorguluyor
ABD'nin en popüler sosyalist yayınlarından Jacobin, Lunn’un hikayesini istifa eden özel kalemi Walter Lippmann’ın gözünden okuyor. Lippmann’ın “progresiflik” tartışmalarını merkeze alan dergi, dünya sosyalistlerinin heyecanını tazeleyen Mamdani için bir dizi tahminde bulunuyor.
Yazıda, Lunn’un seçim zaferinin ardından genç Lippmann’ın yaşadığı hayal kırıklığı anlatılıyor:
"Devrimci bir dönüşüm bekleyen Lippmann, kendini “Marksist teori değil bürokratik evrak işleriyle” uğraşırken buluyor."
Jacobin'e göre Lipmann, Lunn'un sorununu şöyle tanımlıyor: Sosyalist bir tabandan değil, reformist progresiflerden aldığı destek. Lippmann, “Sosyalistleri seçenler sosyalistler değilse, yönetim onların temsilcisidir” diyordu.
Dergiye göre, bugün bazı Zohran Mamdani destekçileri de Lippmann’ın 1913’te hissettiklerine benzer bir hayal kırıklığı yaşayabilir. Ancak 1913’ün aksi bir senaryo da mümkün çünkü Mamdani yönetimi, demokratik sosyalist harekete hem moral hem de fikirlerini uygulama fırsatı sunuyor.
