İran ham petrolünün kısıtlamalara rağmen alıcılara ulaşmaya devam ettiği önceki yaptırım dönemlerinden farklı olarak mevcut abluka, yeni ham petrol kargolarının Tahran'ın geriye kalan tek büyük petrol müşterisi Çin'e ulaşmasını engelledi. Bu durum hükümetin maliyesi ve döviz rezervleri üzerindeki baskıyı artırıyor.
ABD'nin altı aydır süren çatışmanın bir parçası olarak 14 Temmuz'da İran'a yönelik ablukayı yeniden başlatmasından bu yana hiçbir İran ham petrol kargosu Hürmüz Boğazı'nı başarıyla geçerek Çin'e ulaşamadı. Kpler, Vortexa ve TankerTrackers.com verileri bu duruma işaret ediyor.
Bunun sonucunda İran, Çin'e yalnızca Asya'daki yüzer depolarda bulunan ham petrolü satabiliyor. Hürmüz Boğazı'nın içinde tankerlerde ham petrol birikmeye devam ettiği için İran bu stokları yenileyemiyor.
Vortexa analisti Claire Jungman, "2019-2020'deki maksimum baskı yaptırımlarının en yoğun olduğu dönemde bile her ay bir miktar İran ham petrolü Hürmüz'ü geçmeyi başardı. Temmuz ortasından bu yana görüldüğü gibi, çıkış akışlarının uzun süre boyunca sıfıra yakın seviyelere düştüğü hiçbir dönem yaşanmadı" dedi.
Vortexa ve Kpler tahminlerine göre İran, ağustos ayında günlük yaklaşık 220 bin ila 255 bin varil ham petrol yükledi. Bu miktar temmuz ayında günlük yaklaşık 740 bin varil, mart ayında ise günlük yaklaşık 2 milyon varil seviyesindeydi.
İhracattaki çöküş, İran'ın başlıca döviz geliri kaynaklarından birini tüketirken Tahran'ı harcamalarını para basarak finanse etmeye zorlayabilir. Kpler analisti Homayoun Falakshahi, bunun zaten yüksek olan enflasyonu daha da artırma riski taşıdığını söyledi.
Uluslararası Para Fonu (IMF), İran'da enflasyon oranının bu yıl yaklaşık yüzde 70'e ulaşacağını tahmin ediyor. Bu oran, Venezuela ve Sudan'ın ardından dünyadaki en yüksek üçüncü enflasyon oranı.
Washington geçen hafta Tahran ile ticaret yapmayı sürdüren ülkeleri tehdit ederek baskıyı artırmaya çalıştı ancak şimdilik doğrudan yaptırım uygulamaktan kaçındı.
Abluka ve ötesi
TankerTrackers.com'un kurucu ortağı Samir Madani'ye göre İran'ın şu anda Hürmüz Boğazı'nın içinde toplam 36,11 milyon varil ham petrol taşıyan 29 tankeri bulunuyor.
ABD ablukası İran'ın tüm kıyı şeridi boyunca uzanmıyor. Abluka daha güneyde, Umman Körfezi ile Umman Denizi arasında bulunuyor. ABD Donanması'na ait gemiler burada İran limanlarından ayrılan ve İran limanlarına yaklaşan gemileri kontrol ediyor.
Abluka bölgesinin dışında ise İran bağlantılı gölge filoya ait onlarca tanker faaliyet göstermeye devam ediyor. Blackstone Compliance Services'tan David Tannenbaum'a göre Umman Körfezi'nde 51 gemi faaliyet gösterirken, 81 gemi daha Asya'da teslimat gerçekleştiriyor veya Malezya açıklarında bekliyor.
İran petrolü hâlâ satılık, ama ne kadar sürecek?
İran ham petrolü piyasada açık şekilde satışa sunulmaya devam ediyor. Piyasa uzmanlarına göre Çin'e eylül ve ekim teslimatlı kargolar hâlâ teklif ediliyor.
Ancak uzmanlar, Körfez dışındaki yüzer depolardaki stokların yeni arz gelmemesi nedeniyle azalması sonucunda mevcut hacimlerin temmuz ve ağustos aylarına kıyasla daha düşük olduğunu söyledi.
Vortexa verilerine göre abluka hattının batısındaki yüzer depolarda bulunan İran ham petrolü miktarı, temmuz sonundaki 35,5 milyon varilden 26 Ağustos itibarıyla 41,7 milyon varile yükseldi. Buna karşılık denizde bulunan toplam İran ham petrolü miktarı 135 milyon varilden 107 milyon varile geriledi.
TankerTrackers'ın kurucu ortağı Samir Madani, "Çin kendi bölgesinde denizde ne kadar petrol varsa onu alabilir, ancak şimdilik yapabilecekleri esasen bununla sınırlı" dedi.
Petrol satıldıktan sonra boşalan tankerler abluka nedeniyle İran limanlarına geri dönemiyor ve bu durum gemilerin açık denizde atıl şekilde beklemesine yol açıyor.
Vortexa'dan Jungman, İran'ın petrol ticaretiyle bağlantılı ve yaptırım kapsamındaki 27 tankerin şu anda Sri Lanka açıklarında beklediğini ve İran'a geri dönemediğini söyledi.
