Bosna Hersek'te seçmenler, devletin üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyi ile parlamentoların yanı sıra entite ve kanton yönetimlerini belirlemek üzere sandık başına gidiyor. Ülkedeki karmaşık seçim sistemi nedeniyle seçmenler aynı gün içinde devlet, entite ve kanton düzeylerinde çok sayıda makam için oy kullanıyor.
Oy verme işlemi TSİ 08.00'de başladı ve 20.00'ye kadar sürecek. Seçmenler, Devlet Başkanlığı Konseyinin Boşnak, Sırp ve Hırvat üyelerini belirlemenin yanı sıra devlet düzeyindeki Bosna Hersek Parlamenter Meclisi, Bosna Hersek Federasyonu (FBiH) Temsilciler Meclisi, Sırp Cumhuriyeti (RS) Ulusal Meclisi, RS başkan ve başkan yardımcıları ile FBiH'deki 10 kanton meclisinin üyeleri için oy kullanıyor. Özel statüye sahip Brcko'da da hükümette görev alacak isimler belirleniyor.
Devlet Başkanlığı için 10 aday
Bosna Hersek'in devlet düzeyindeki en üst makamı, tek bir cumhurbaşkanından değil, Boşnak, Sırp ve Hırvatlardan oluşan üç üyeli Devlet Başkanlığı Konseyinden oluşuyor. Boşnak ve Hırvat üyeler FBiH'den, Sırp üye ise RS'den seçiliyor.
Boşnak üyelik için mevcut üye Denis Becirovic, eski Devlet Başkanlığı üyesi ve SDA lideri Bakir İzetbegoviç, Semir Efendic ve Fahrudin Radoncic yarışıyor.
Hırvat üyelik için Darijana Filipovic, Zdenko Lucic ve Slaven Kovacevic; Sırp üyelik için ise mevcut üye Zeljka Cvijanovic, Marinko Bozovic ve Nebojsa Vukanovic aday.
2022 seçimlerinde Boşnak üyeliğini Denis Becirovic, Hırvat üyeliğini Zeljko Komsic, Sırp üyeliğini ise Zeljka Cvijanovic kazanmıştı.
RS Başkanlığı için 12 aday
Seçmenler ayrıca Sırp Cumhuriyeti'nin başkanını belirleyecek. 12 adayın yarıştığı seçimde seçmenler tek bir adaya oy verecek ve en fazla oyu alan aday başkan olacak. Yarışın Savo Minic ile Branko Blanusa arasında geçmesi bekleniyor.
RS'deki siyasi yarış, Bosna Hersek'in geleceği açısından da önem taşıyor. RS'nin iktidardaki SNSD'sinin lideri Milorad Dodik, uzun süredir ülkenin merkezi kurumlarına ve Anayasa Mahkemesi gibi devlet kurumlarının kararlarına meydan okuyan politikalar izliyor. RS'nin mevcut Devlet Başkanlığı üyesi Zeljka Cvijanovic ise Rusya ve Vladimir Putin'le yakın ilişkileriyle biliniyor.
Seçim sistemi neden bu kadar karmaşık?
Bosna Hersek'in seçim sistemi, 1992-1995 Bosna Savaşı'nı sona erdiren Dayton düzeninin oluşturduğu siyasi yapının bir yansıması. Ülke, Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti olmak üzere iki entiteye ayrılırken, Brcko ayrı bir statüye sahip.
Bu yapı nedeniyle vatandaşlar yalnızca merkezi hükümet için değil, entite ve kanton düzeylerinde de temsilciler seçiyor. FBiH 10 kantona ayrılıyor ve her kantonun kendi meclisi bulunuyor.
Devlet düzeyindeki Parlamento iki kanattan oluşuyor. Temsilciler Meclisi'nin 42 üyesinin üçte ikisi FBiH'den, üçte biri ise RS'den doğrudan seçiliyor. 15 üyeli Halklar Meclisi ise Boşnak, Hırvat ve Sırp topluluklarının beşer temsilcisinden oluşuyor ve dolaylı yöntemle belirleniyor.
Sistemin en çok tartışılan yönlerinden biri ise vatandaşların etnik kimlikleri ile yaşadıkları entite arasındaki ilişki. Örneğin RS'de yaşayan bir Boşnak veya Hırvat, kendi topluluğunun Devlet Başkanlığı temsilcisi için oy kullanamıyor. Benzer şekilde FBiH'de yaşayan bir Sırp da Sırp temsilci için oy kullanamıyor.
Hırvat üyeliğinin nasıl belirleneceği de yıllardır Boşnak-Hırvat geriliminin başlıca başlıklarından biri. Hırvat milliyetçisi HDZ BiH, Boşnak seçmenlerin Hırvat temsilcinin belirlenmesinde etkili olmasını engellemek için seçim yasasında değişiklik yapılmasını istiyor. Ancak böyle bir değişiklik anayasal düzenlemeyi de ilgilendiriyor.
Bu seçimde teknoloji ilk kez yaygın biçimde kullanılıyor
Bu seçimin önemli yeniliklerinden biri, yaklaşık 4 bin 500 sandık noktasının tamamında biyometrik seçmen doğrulama, oy pusulası tarama ve video gözetim sistemlerinin kullanılması.
Seçmenler kimlik kontrolünün ardından parmak izi okutuyor. Oy verme işlemi ise elektronik hale getirilmiyor; oylar yine kağıt pusulalarla kullanılıyor. Seçmenler pusulalarını sandığa atmadan önce tarayıcıdan geçiriyor.
Pusulaların taranması ve verilerin doğrudan Merkez Seçim Komisyonuna (CIK) iletilmesi sayesinde ilk sonuçların saat 20.00'de açıklanması planlanıyor. Önceki seçimlerde ilk sonuçlar genellikle 23.00 civarında duyuruluyordu.
Seçimin AB açısından önemi
Seçim yalnızca yeni yönetimlerin belirlenmesi açısından değil, Bosna Hersek'in Avrupa Birliği üyelik süreci açısından da önem taşıyor.
Bosna Hersek, Aralık 2022'de AB aday ülke statüsü aldı ve 2024'te üyelik müzakerelerine başladı. Ancak siyasi blokajlar ve üç kurucu halk arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle reform sürecinde ilerleme sınırlı kaldı.
Seçimin ardından kurulacak hükümetin, AB üyelik süreci için gerekli yasaları çıkarıp çıkaramayacağı kritik olacak. Ülkede karar alma mekanizmalarının sık sık siyasi ve etnik blokajlarla karşılaşması, seçimlerin sonucundan bağımsız olarak yeni hükümetin karşılaşacağı temel sorunlardan biri olarak görülüyor.
Bu nedenle 4 Ekim seçimleri yalnızca kimin kazandığının değil, Dayton düzeninin yarattığı karmaşık siyasi yapının yeni dönemde ne ölçüde işleyebileceğinin de bir testi olacak.
Resmi sonuçların en geç 20 Kasım'da açıklanması bekleniyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
