İran, geniş füze cephaneliğini korumak amacıyla onlarca yıl boyunca yer altına dev sığınaklar inşa etti. Bu sığınaklar ABD ve İsrail ile başlayan savaşın henüz ilk haftasında bu strateji tartışma konusu olmaya başladı.
Wall Street Journal'ın haberine göre ABD ve İsrail savaş uçakları ile silahlı insansız hava araçları, bu büyük yer altı üslerinin bulunduğu bölgelerin üzerinde devriye uçuşları gerçekleştiriyor. Füze rampaları ateşleme yapmak için yer altından çıktığında ise hedef alınarak vuruluyor.
Öte yandan ağır bombardıman uçaklarının gerçekleştirdiği saldırılarda bazı üslerin üzerine mühimmat bırakıldığı ve bu saldırıların İran’a ait bazı silahları yer altında gömülü bırakmış olabileceği değerlendiriliyor.
Uydu görüntüleri yıkımı ortaya koydu
Son günlerde çekilen uydu görüntüleri, İranlı yetkililerin “füze şehirleri” olarak adlandırdığı yer altı tesislerinin girişlerine yakın bölgelerde ABD ve İsrail hava saldırılarıyla imha edilen füze ve fırlatma rampalarının kalıntılarını gösteriyor.
İran, çatışmaların geçen cumartesi günü başlamasından bu yana İsrail’e, ABD üslerine ve Basra Körfezi bölgesindeki diğer hedeflere 500’den fazla füze ateşledi. Bölgedeki hükümetlerin açıklamalarına göre bu füzelerin önemli bir bölümü hava savunma sistemleri tarafından engellendi.
Çatışmanın ilk günlerine kıyasla son dönemde daha az sayıda büyük füze salvosu gerçekleştirilmesi, ABD ve İsrail saldırılarının İran’ın karşılık verme kapasitesini zayıflattığına işaret ediyor.
ABD: İran’ın füze kapasitesi azalıyor
Ortadoğu’daki en üst düzey ABD askeri komutanı olan Amiral Brad Cooper, salı günü düzenlenen bir video brifinginde şu ifadeleri kullandı:
“İran’ın geride kalan balistik füze fırlatıcılarını avlıyoruz. Amaç, onların hala sahip oldukları balistik füze kapasitesini ortadan kaldırmak.”
Cooper ayrıca İran’ın ABD ve müttefiklerine saldırı kabiliyetinin azaldığını gördüklerini söyledi.
Füzelerin bir kısmı savaş öncesi dağıtıldı
Tahran yönetiminin savaş başlamadan önce bazı füzeleri ve kamyon tipi mobil fırlatıcıları yer altı sığınaklarından çıkararak farklı bölgelere dağıttığı değerlendiriliyor. Bunun amacı, silahların tek noktada hedef alınmasını engellemekti.
Amiral Cooper, ABD ve İsrail güçlerinin yüzlerce füze, fırlatıcı ve insansız hava aracını imha ettiğini belirtti.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’ın füze fırlatma sayısının son dört gün içinde yüzde 86 oranında azaldığını bildirdi.
Binlerce füze hala yer altında olabilir
Analistlere göre İran’ın elinde bulunan binlerce kısa ve orta menzilli füzenin önemli bir kısmı hala yer altı üslerinde bulunuyor. Bu üslerin konumlarının büyük bölümü ABD ve İsrail orduları tarafından biliniyor.
Monterey, Kaliforniya merkezli James Martin Nükleer Yayılmayı Önleme Araştırmaları Merkezi’nde görev yapan araştırmacı Sam Lair, füze şehirleri konseptindeki temel soruna dikkat çekti:
“Bir zamanlar hareketli ve bulunması zor olan sistemler artık hareketli değil ve hedef alınmaları daha kolay.”
Gözetleme uçakları üslerin üzerinde devriye geziyor
İran’ın hava savunma sistemlerinin büyük ölçüde etkisiz hale getirilmesinin ardından ABD ve İsrail, bilinen füze üslerinin üzerinde yavaş hareket eden gözetleme uçakları uçuruyor.
Analistlere göre bu uçaklar, herhangi bir hareketlilik tespit edildiğinde saldırı düzenlenmesini sağlıyor. Saldırılar bazen savaş uçaklarıyla, bazen de silahlı insansız hava araçlarıyla gerçekleştiriliyor.
Şiraz çevresindeki üsler defalarca vuruldu
Analistlere göre İran’ın güneyindeki Şiraz kenti yakınlarında bulunan bir dizi üs birkaç kez hedef alındı.
Martin Merkezi tarafından yayımlanan ticari uydu görüntülerinde, yer altı tesislerinden çıkıp yakın bir kanyona ilerleyen mobil füze rampalarının ateşleme yapamadan imha edildiği görülüyor.
2 Mart tarihli bir uydu görüntüsünde, imha edilen rampalardan birinin yakınında kırmızımsı bir duman bulutu görülüyor. Bu görüntünün, bir füzenin nitrik asit yakıtının sızdığını gösterdiği değerlendiriliyor.
Lair’e göre birkaç fırlatıcı daha imha edildi ve çıkan yangın kanyon boyunca yayıldı.
İsfahan yakınlarında hedef şaşan saldırı
İsfahan yakınlarında bulunan bir başka üste 1 Mart’ta çekilen bir uydu fotoğrafı, yol üzerinde ilerleyen sağlam bir füze fırlatıcısını gösterdi.
Yakındaki bir yol üzerinde oluşan krater ise ABD veya İsrail’e ait bir savaş uçağının aracı hedef almaya çalıştığını ancak ıskaladığını düşündürüyor.
Ertesi gün çekilen fotoğraflar ise yer altı tesisinin birkaç girişinin ağır bombardımanla vurulduğunu ortaya koydu.
Lair, sosyal medya paylaşımında şu değerlendirmeyi yaptı:
“Sığınak delici mühimmatların enkazı iki tünel girişinin çevresinde görülebiliyor. Ancak girişlerin çöküp çökmediği net değil.”
Kermanshah ve Tebriz çevresinde saldırılar
Kermanshah yakınlarında bulunan bir İran üssünün girişinin ve çevresindeki yolların ağır ABD bombalarıyla vurulduğu değerlendiriliyor. Bu bilgi, Planet adlı ticari uydu görüntüleme şirketinin 3 Mart tarihli fotoğraflarına dayanıyor.
Tebriz kentinin kuzeyindeki bir yer altı füze üssünün tünel girişinin de mart başında çekilen uydu görüntülerinde çökmüş göründüğü bildirildi. Bu durum, tesisin hava saldırılarında hedef alındığını gösteriyor.
Tebriz yakınlarındaki başka bir üste ise tünel girişlerinin hasar gördüğü tespit edildi.
Güney İran’daki diğer üsler de vuruldu
Analistlere göre güney İran’da Khorgo, Haji Abad ve Jam kasabaları yakınlarındaki üç füze üssü de saldırılarda hedef alındı.
Analistler, yüzeydeki hedeflerin vurulmasının iki ana nedeni olduğunu belirtiyor:
- İran’ın çok sayıda füze tesisine sahip olması
- ABD envanterindeki sığınak delici bombaların sınırlı sayıda bulunması
- Bu nedenle saldırılar çoğunlukla yüzeydeki altyapıya yöneliyor.
Pentagon için zamanla yarış
Bu durum aynı zamanda Pentagon’un İran’ın füze kapasitesini savaşın erken aşamalarında etkisiz hale getirme konusundaki aciliyetini de ortaya koyuyor.
Amaç, İran’ın füzelerini ya tamamen devre dışı bırakmak ya da ateşleme kapasitesini ciddi şekilde zayıflatmak. Aksi takdirde gelen füzeleri durdurmak için kullanılan hava savunma önleyicilerinin stokları tükenebilir.
ABD ordusunun eski füze uzmanlarından ve Alma Araştırma Merkezi araştırmacısı Colin David, saldırıların dalgalar halinde gerçekleştirildiğini belirtti.
“Bu saldırılar dalgalar halinde yapılıyor ve her dalgada iki ya da üç hedef imha ediliyor. Birkaç dalga sonrasında yüzeydeki yapılar ve fırlatıcılar kaybedildiği için üsler etkinliğini yitiriyor.”
“Füze şehirleri” hakkında belirsizlik sürüyor
İran’ın füze şehirleri hakkında gerçek bilgiler ile propaganda arasında ayrım yapmak her zaman zor oldu.
İran, Mart 2025’te yayımladığı bir videoda yeni büyük yer altı tesislerinden birini tanıttığını iddia etti. Görüntülerde üst düzey komutanların, füze taşıyan kamyonların bulunduğu uzun ve penceresiz koridorlarda gezdiği görülüyordu.
Yer altından füze fırlatma denemeleri
Bazı üslerde İran, füzeleri yüzeye çıkarmadan ateşleyebilmek için basit yer altı siloları da inşa etti.
Güney İran’da Khormuj kasabası yakınlarındaki bir üste, yüzeye çıkmadan füze fırlatılabilen dokuz yer altı silosunun bulunduğu düşünülüyor.
ABD standartlarına göre oldukça ilkel kabul edilen bu silolar, dağın yamacına kazılmış derin çukurlardan oluşuyor ve Basra Körfezi yönünü gösteriyor. Silolar, yer altı tesisinin asfalt girişinin iki yanında yer alıyor.
Füzeler raylı sistemle taşınıyor
Uzmanlara göre Khormuj tesisinde füzeleri silolara taşımak için tren rayları üzerinde hareket eden mekanik bir yükleyici bulunuyor. Böylece mobil fırlatıcılar yerine raylı sistem kullanılıyor.
İran, 2022 yılında yayımladığı bir videoda Khormuj’a benzeyen bir tesis göstermişti ancak konumu açıklamamıştı. Videoda, büyük bir tünel içinde raylı bir sistem üzerinde hareket eden yarım düzine dik konumda füze görülüyordu.
Kaynak: Gazete Oksijen
