Fas'ta protestolarının 6. günü: Z kuşağı eğitim ve sağlıkta reform talebiyle sokakta

Fas’ta sağlık ve eğitim alanlarında reform talebiyle başlayan protestolar, altıncı gününde şiddetli çatışmalara sahne oldu. Gösterilerde üç kişi yaşamını yitirirken yüzlerce kişi gözaltına alındı.

Başkent Rabat’ın yanı sıra Kazablanka, Marakeş, Agadir, Oujda ve Sale gibi birçok kentte binlerce kişi sokaklara çıktı. Protestocular, sağlık sistemine ve eğitim kurumlarına daha fazla kaynak ayrılmasını, altyapı sorunlarının giderilmesini talep ediyor. “Stadyumlar var da hastaneler nerede?”, “Sağlık önce gelsin, Dünya Kupası değil” sloganları sık sık dile getirildi.

Protestolar nasıl başladı?

France 24'un aktardığına göre ülke genelindeki gösterilerin kıvılcımı, hükümetin sağlık yatırımlarına öncelik vermek yerine 2030 Dünya Kupası hazırlıklarına hız vermesiyle ateşlendi. Fas, İspanya ve Portekiz’le birlikte 2030 FIFA Dünya Kupası’na ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Hükümetin milyarlarca dolarlık stadyum ve altyapı yatırımlarına yönelmesi, sağlık ve eğitimdeki kronik eksikliklerle karşılaştırıldığında büyük tepki yarattı.

Yıllardır devam eden altyapı ve hizmet sorunları, genç işsizlik oranlarının yüksekliği ve eğitimdeki eşitsizlikler, öfkeyi artırdı. Özellikle kamu hastanelerindeki yetersizlikler, doktor ve ilaç eksikliği sokaktaki en temel şikâyetlerden biri oldu.

İçişleri Bakanlığı’na göre gösterilere katılanların yaklaşık yüzde 70’i reşit olmayan gençler. Bu durum, hareketin toplumsal tabanının ne kadar genç olduğunu ortaya koyuyor.

Z kuşağı protestoları nasıl organize etti?

Protestoların merkezinde GenZ 212 adlı gençlik grubu var. Grubun belirgin bir lideri bulunmuyor. Hareket, sosyal medyayı ve özellikle Discord platformunu yoğun şekilde kullanarak kısa sürede büyüdü.

Başlangıçta birkaç bin üyesi olan Discord kanalı, günler içinde 130 bini aşkın kullanıcıya ulaştı.

GenZ 212, klasik siyasi partiler, sendikalar ya da sivil toplum kuruluşları üzerinden değil, dijital ağlar üzerinden örgütleniyor. Katılımcılar, kanalda protestoların tarih ve güzergâhlarını paylaşıyor, görsel ve video içeriklerle motivasyon yaratıyor. Grup, gençlerin alışık olduğu dijital dil ve mizah unsurlarını kullanarak hızlı bir dayanışma ağı oluşturdu.

Bu yatay örgütlenme biçimi, hareketin hızla yayılmasını sağladı. Aynı zamanda güvenlik güçleri açısından muhatap bulunmasını güçleştirdi. Uzmanlar, bu özelliğiyle protestoların 2011 Arap Baharı’ndaki gençlik hareketlerine ve 2016–2017 Rif (Hirak) protestolarına benzediğini belirtiyor.

Altı gün boyunca yüzlerce kişi gözaltına alındı; bazı kaynaklar bu sayının 400’ün üzerinde olduğunu bildirdi. Özellikle dördüncü geceden itibaren şiddet olayları tırmandı. Polisle çatışmalar yaşandı, molotof kokteylleri ve taşlar atıldı; kamu binaları, bankalar ve araçlar kundaklandı. İçişleri Bakanlığı, güvenlik güçlerinden 300’den fazla kişinin yaralandığını ve yüzlerce aracın hasar gördüğünü açıkladı.

Uluslararası kamuoyundan hükümete tepki

İnsan hakları örgütleri, güvenlik güçlerinin orantısız müdahalesini ve keyfi tutuklamaları eleştirdi. Uluslararası Hukukçular Komisyonu (ICJ), protestoların çoğunlukla barışçıl olduğuna dikkat çekerek hükümete keyfi gözaltıları durdurma çağrısı yaptı.

Başbakan Aziz Akhannouch, protestoların altıncı gününde yaptığı açıklamada diyaloğa açık olduklarını belirtti. Hükümet kanadından bazı isimler sağlık reformlarının yetersiz kaldığını kabul etti; ancak sorunların onlarca yıldır devam ettiğini ve önceki hükümetlerden miras alındığını savundu.