Bloomberg'in konuya yakın bir kişiye dayandırdığı haberine göre İran, geçen hafta sunulan ABD'nin barış teklifine verdiği yanıtta Washington’un deniz ablukasının kaldırılmasını ve yaptırımların hafifletilmesini talep etti. Tahran ayrıca Hürmüz Boğazı üzerindeki trafik üzerinde belirli ölçüde kontrolü elinde tutmak istediğini bildirdi.
Aynı kişi, İran’ın herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde çatışmaların derhal sona ermesini içermesi gerektiğinde ısrar ettiğini söyledi. İsrail, Lübnan’da Hizbullah’a karşı paralel bir savaş yürütüyor.
Bloomberg'in bildirdiğine göre Trump, İran’ın karşı teklifini “tamamen kabul edilemez” olarak nitelendirdi ancak 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in başlattığı bombardıman kampanyasıyla başlayan çatışmaların yeniden başlayacağını doğrudan ilan etmekten kaçındı. Savaş, Orta Doğu genelinde binlerce kişinin ölümüne yol açarken petrol ve doğalgaz piyasalarını da altüst etti.
Hürmüz krizi sürüyor
Taraflar arasındaki çıkmaz nedeniyle Hürmüz Boğazı büyük ölçüde kapalı kalmayı sürdürüyor. İran ve diğer Körfez ülkeleri, savaş öncesinde dünyanın petrolü ve sıvılaştırılmış doğalgazının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu su yolundan enerji ihracatı yapamıyor.
Trump pazartesi günü yaptığı açıklamada “Özgürlük Projesi” adı verilen planı yeniden gündeme almayı değerlendirdiğini söyledi. Kısa ömürlü bu girişim, ABD donanmasına ait savaş gemilerinin tankerlerin boğazdan geçişine yardımcı olmasını hedefliyordu. Trump, bunun daha geniş kapsamlı bir askeri operasyonun parçası olacağını ifade etti ancak ayrıntı vermedi.
ABD Donanması, muhriplerini bu su yolundan her geçirdiğinde milyonlarca dolarlık ek maliyetle karşı karşıya kalıyor. Bu riskli geçişlerde ilave gözetleme önlemleri ile savaş uçakları ve helikopter desteği gerekiyor. Ticari gemilerin Körfez’e giriş çıkışlarının sürekli eskort edilmesi ise savaşın maliyetine milyarlarca dolar ekleyebilir.
İran: Uranyumu ABD gelip çıkarsın
Fox News'in haberine göre Trump, İran liderlerinin teslim olacağını düşünüyor ve uranyum stoklarının İran’dan çıkarılması işini Tahran ABD’ye bırakmış durumda. Ancak savaş boyunca Tahran’ın geri adım atmaya hazır olduğuna dair kamuoyuna yansıyan bir işaret olmadı.
İran ise yarı resmi Tasnim Haber Ajansı’na göre Ghadir sınıfı mini denizaltılarını Basra Körfezi’ne konuşlandırdı. “Hürmüz’ün görünmez muhafızı” olarak tanımlanan yerli üretim denizaltıların gemisavar seyir füzesi fırlatma kapasitesine sahip olması, boğazdan geçiş konusunda armatörlerin endişelerini daha da artırıyor.
Katar’dan LNG taşıyan bir tanker pazartesi günü boğazdan geri dönmüş gibi görünürken bazı gemiler geçiş yapmayı başardı. Bunlar arasında bir Katar gemisi de yer aldı.
Birol: Hürmüz'ün prestiji kalıcı şekilde zarar görüyor
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji ticareti açısından güvenilir bir arter olarak sahip olduğu itibarın uzun süreli kapanma nedeniyle kalıcı şekilde zarar görebileceğini söyledi.
Birol, “Geçiş yeniden başlasa bile vazo kırıldı. Onu yeniden yapıştıramazsınız. Bir kez kapandıysa tekrar kapanabilir” dedi.
Saudi Aramco CEO’su Amin Nasser ise Hürmüz kapalı kaldığı her hafta küresel petrol piyasasının 100 milyon varil kaybettiğini söyledi. Dünyanın en büyük petrol şirketi, Hürmüz hemen açılsa bile piyasanın normale dönmesinin aylar süreceği uyarısında bulundu.
Yaklaşık bir ay önce yürürlüğe giren ateşkes sürüyor ancak kırılganlığını koruyor. Körfez genelindeki Arap ülkeleri ve gemiler, İran kaynaklı aralıklı saldırıların hedefi olmaya devam ediyor.
Washington ile Tahran arasında gelecekte yapılacak görüşmeler için temel bir çerçeve oluşturma girişimlerinin başarısız olması, İran’ın nükleer programına yönelik olası kısıtlamalar konusunda yürütülecek müzakerelerin geleceğini de tehlikeye atıyor. Bu konu, ABD-İsrail askeri kampanyasının temel hedeflerinden biri olarak görülüyor.
Wall Street Journal’ın pazar günkü haberine göre İran, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun bir bölümünü üçüncü bir ülkeye transfer etmeyi teklif etti ancak nükleer tesislerini sökme fikrini reddetti. Tasnim bu haberi yalanladı. Görüşmelere yakın kaynak ise İran’ın karşı teklifinde nükleer programdan söz edilmediğini söyledi.
Aynı kaynağa göre İran’ın diğer talepleri arasında dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve petrol satışlarına yönelik ABD yaptırımlarının kaldırılması yer alıyor. İran devlet televizyonu IRIB News ise Trump’ın geçen hafta ilettiği planı teslimiyet anlamına gelen bir teklif olarak nitelendirdi ve ABD’nin ayrıca savaş tazminatı ödemesi gerektiğini savundu.
Trump’ın planı, İran’ın Hürmüz’den gemi geçişine izin vermesi karşılığında Washington’un İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırmasını ve ardından bir aylık nükleer görüşmelerin başlamasını öngörüyordu.
Petrol fiyatları tırmanıyor
Petrol fiyatları pazartesi günü yükseldi. Küresel gösterge Brent petrol yüzde 2,2 artışla varil başına 103 doların üzerine çıktı. Yükselen petrol fiyatları tahvil piyasasını da baskılarken ABD 10 yıllık tahvil faizi üç baz puan yükselerek yüzde 4,39’a çıktı.
İran ile yaşanan çatışma, Trump’ın bu hafta Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yapacağı görüşmede de gündemde olacak. Hafta sonu gazetecilere bilgi veren bir ABD yetkilisine göre Çin’in İran’a sağladığı gelir ile olası silah ihracatı zirvede ele alınacak başlıklar arasında yer alıyor.
Trump yönetimi, enerji krizinin büyümesi nedeniyle artan baskıyla karşı karşıya kalırken ABD daha önce İran petrolü satın alan veya İran’a uydu görüntüleri sağlayan çok sayıda Çinli şirkete yaptırım uygulamıştı.
Hafta sonu boyunca Körfez çevresindeki gemilere ve ülkelere yönelik aralıklı saldırılar devam etti. Katar’ın açıklamasına göre pazar günü Katar kara sularında bir insansız hava aracı saldırısı bir yük gemisinde kısa süreli yangına yol açtı. Abu Dabi’den gelen gemi, yangının söndürülmesinin ardından Katar’daki Mesaieed Limanı’na doğru yoluna devam etti. Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt de hava saldırıları bildirildi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin Telegram paylaşımına göre İran ve Suudi Arabistan dışişleri bakanları pazartesi günü Tahran ile Washington arasındaki görüşmeleri ele almak üzere telefon görüşmesi yaptı.
40’tan fazla ülke ise ateşkesin kalıcı hale gelmesinin ardından Hürmüz’de gemilere eskort sağlamak için Avrupa öncülüğündeki misyona verecekleri askeri katkıları görüşmek üzere pazartesi günü bir araya gelecek.
Bu ülkelerin mayın temizleme, eskort ve hava devriyesi kapasitesi sunması bekleniyor. İngiltere ve Fransa liderliğindeki savunma amaçlı deniz misyonunun amacı, ticari gemilere boğazdan geçişin güvenli olacağı konusunda güvence vermek.
