NATO'nun Kafkasya'daki iş birliğini güçlendirme çabaları, Rusya'nın bölgedeki etkisinin zayıfladığı bir dönemde Fransa ile Türkiye arasındaki anlaşmazlık nedeniyle sekteye uğradı.
NATO'dan üç diplomatın, isimlerinin açıklanmaması koşuluyla verdiği bilgilere göre Fransa, Fransız bir vatandaşın Azerbaycan'da tutuklu bulunmasını temel gerekçe göstererek Bakü ile yeni bir ortaklık planını onaylamayı reddetti.
Politico'nun haberine göre diplomatlar, buna karşılık Türkiye'nin de yakın müttefiki Azerbaycan'la dayanışma göstermek amacıyla Ermenistan'ın paralel ortaklık planının yenilenmesini engellediğini söyledi.
NATO'dan beş diplomat, Kafkasya'nın iki ülkesinin tatbikatlar, askeri eğitim ve diğer alanlarda NATO ile daha kapsamlı iş birliği arayışında olduğunu belirtti. Diplomatlar, bu nedenle her iki planın da bir yılı aşkın süredir sonuçlandırılamadığını ifade etti.
Fransa'nın vetosu Azerbaycan'ın adımı sonrası yeniden gündemde
Aylar süren NATO çıkmazı, geçen hafta Fransa'nın Rusya ve Vladimir Putin'in müttefiklerine yönelik Avrupa Birliği yaptırımlarının yenilenmesini engellemesiyle yeniden önem kazandı.
Paris, Brüksel'in Rusya-Özbekistan vatandaşı milyarder Alisher Usmanov'a yönelik kısıtlamaları kaldırmasının ardından itirazından vazgeçti. Bu gelişmenin ardından Azerbaycan, aralarında bir Fransız vatandaşının da bulunduğu çok sayıda tutukluyu serbest bıraktı.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in geçen çarşamba günü tutukluları serbest bırakmasının ardından Fransa, Bakü ile NATO arasındaki daha yakın ilişkiler üzerindeki vetosunu kaldırması yönünde baskıyla karşı karşıya.
NATO diplomatlarından biri, “Vetoyu kaldırmazlarsa bu siyasi açıdan doğru bir hamle olmaz. Aynı zamanda ittifakın çıkarları doğrultusunda hareket eden bir müttefik olduklarını da göstermemiş olurlar” sözlerini kullandı.
Aynı diplomat, Ermenistan açısından da bunun tehlikeli olduğunu belirterek, “Onların yakınlarda bulunmasının iyi olduğunu düşünüyoruz” ifadesini kullandı.
İkinci bir NATO diplomatı ise yaşanan durumdan duyulan rahatsızlığı, “Bir hayal kırıklığı var. NATO'yu ikili meseleler için kullanmayı bırakın” sözleriyle dile getirdi.
Ermenistan ve Azerbaycan Rusya'dan uzaklaşıyor
Ermenistan ve Azerbaycan son yıllarda Rusya ile ilişkilerini soğuturken, Avrupa ile bağlarını güçlendirmeye çalışıyor.
Erivan, Moskova öncülüğündeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü'nün (KGAÖ) savunma ittifakındaki üyeliğini askıya aldı. Ermenistan ayrıca Avrupa Birliği'ne katılım sürecinin başlatılmasını öngören bir yasayı kabul etti.
Moskova ise Erivan'ın bu yönelimine ticari kısıtlamalar ve sert eleştirilerle karşılık verdi.
Fransa uzun süredir Ermenistan ile yakın ilişkiler yürütürken, Bakü bölgede Rusya'nın etkisini dengelemek için Türkiye ile yakın ittifakına güveniyor.
Bir Türk yetkili ise yaşanan durumun Türkiye-Fransa veya Türkiye-Ermenistan arasında bir anlaşmazlık olmadığını söyledi.
Yetkili, “Mesele kesinlikle bir Türkiye-Fransa veya Türkiye-Ermenistan anlaşmazlığı değil” derken, “Her iki ülkenin ITPP belgelerini birlikte onaylamaya oldukça uzun bir süredir hazırız. Amacımız her ikisinin de mümkün olan en kısa sürede onaylanmasını sağlamak” ifadelerini kullandı.
NATO ortaklıklarının kapsamı ne?
“Bireysel Olarak Uyarlanmış Ortaklık Programları” (Individually Tailored Partnership Programmes - ITPP), NATO'nun üye olmayan ülkelerle siyasi diyalog ve askeri iş birliği yürütmek için kullandığı temel araçlardan biri.
Bu programlar dört yılda bir yenileniyor. Programların kapsamı ve hedefleri ise ortaklığın yürütüldüğü ülkelerin NATO ile daha fazla bütünleşme konusundaki isteğine göre belirleniyor.
Yaşanan gecikme nedeniyle NATO, yeni planlar üzerindeki müzakereler neredeyse tamamlanmış olmasına rağmen Ermenistan ve Azerbaycan'ın süresi dolmuş ortaklıklarını geçici olarak uzatmak zorunda kaldı.
NATO diplomatlarından üçü, yeni planların iki ülkenin ortak askeri tatbikatlara katılımına imkan sağlayacağını, ordular arası eğitimi artıracağını ve kültürel iş birliğini yoğunlaştıracağını söyledi.
Diplomatlara göre bu kapsamda yerel düzeyde İngilizce derslerinin düzenlenmesine kadar uzanan çeşitli girişimler de hayata geçirilebilecek.
Gecikme Ermenistan'ın Batı'ya yönelişini etkileyebilir
Bazı NATO yetkilileri, gecikmenin Ermenistan'ın Batı ile yeniden bir araya gelme çabalarına da zarar verebileceğinden endişe ediyor.
Bunun nedeni, Erivan'ın dış politikasını Rusya'dan uzaklaştırırken önemli riskler almış olması.
Üçüncü NATO diplomatı, “Bu bir endişe kaynağı. Bazı ülkelerde beklenti yaratıyoruz ancak daha sonra bu beklentileri karşılamıyoruz. Bu da zamanla kırgınlığa yol açabilir” dedi.
Aynı diplomat, Bakü ve Erivan'ı NATO'ya daha fazla yaklaştırmanın iki ülke arasındaki kırılgan barışın kalıcı hale getirilmesine yardımcı olabileceğini belirtti.
Diplomat, “Artık iki ülke arasında barış olduğuna göre NATO'nun onları daha fazla kendi tarafımıza çekmesi için iyi bir fırsat” ifadelerini kullandı.
NATO adına açıklama yapan bir yetkili ise ittifakın Ermenistan ve Azerbaycan ile “savunma planlaması, eğitim ve hibrit tehditlerle mücadele gibi çeşitli alanlarda siyasi diyalog ve pratik iş birliğine dayanan, köklü ilişkilere” sahip olduğunu söyledi.
NATO yetkilisi, “Bu iki ortaklığı ilerletmeye hazırız” ifadelerini kullandı.
Kaynak: Gazete Oksijen
