Fransa, Almanya ve İspanya’nın ortak girişimi olan Future Combat Air System (FCAS), ABD, Çin ve Rusya’nın en yeni savaş uçaklarıyla rekabet edebilecek altıncı nesil bir platform geliştirmeyi amaçlıyordu.
Wall Street Journal'ın haberine göre projenin, gelişmiş görünmezlik teknolojisinin yanı sıra yapay zeka entegrasyonu ve insansız hava araçlarından oluşan sürülerle bağlantılı çalışma kabiliyetine sahip olması planlanıyordu. Hedef, potansiyel olarak ABD’nin F-35’ini geride bırakabilecek bir sistem üretmekti.
Söz konusu proje, geçen yıl Fransız uçak üreticisi Dassault Aviation’ın geliştirme ve üretim sürecinin liderliğini üstlenmesi gerektiğini açıklamasıyla krize girdi. Şirketin Üst Yöneticisi Eric Trappier, net bir liderlik yapısının şart olduğunu, alt yüklenicileri seçme yetkisinin Dassault’da olması gerektiğini ve savaş uçağı geliştirme konusunda en güçlü geçmişe sahip şirketin kendileri olduğunu savundu.
Airbus ile liderlik krizi
Çok uluslu bir şirket olan ve savunma faaliyetlerinin önemli bölümü Almanya’da bulunan Airbus ise bu talebe karşı çıktı. Airbus, FCAS programına bağlılığını sürdürdüğünü açıkladı. Dassault ise konuya ilişkin yorum yapmadı.
Alman siyasetçiler ve sendikalar Fransız tarafının taleplerine karşı giderek daha sabırsız bir tutum sergiliyor. Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, geçen hafta yaptığı açıklamada projenin iptal edilmesinin “dünyanın sonu olmayacağını” söyledi.
Savunma analisti Nick Cunningham ise, “Almanlar iş birliği istiyor ancak Fransızlar tarafından yönlendirilmekten bıkmış durumdalar” değerlendirmesinde bulundu.
Avrupa savunmasında yapısal sorun
FCAS’te yaşanan kriz, Avrupa savunma sanayisinin temel sorunlarından birini gözler önüne seriyor. Avrupa ülkelerinin toplam askeri harcamaları Rusya’yı geride bırakmış ve Çin’i aşmış olsa da, ulusal şirketlere öncelik verilmesi nedeniyle savunma sistemlerinde çakışmalar, uyumsuzluklar ve düşük ölçek ekonomisi kaynaklı yüksek maliyetler ortaya çıkıyor. Sonuç olarak, toplam harcama büyük olsa da etkinlik sınırlı kalıyor.
Bu soruna çözüm olarak bazı ülkeler ortak projelere yöneldi. Tank, fırkateyn ve füze sistemlerinde iş birlikleri kuruldu. Ayrıca İngiltere, İtalya ve Japonya’nın yürüttüğü ayrı bir hayalet savaş uçağı projesinin 10 yıl içinde teslim edilmesi hedefleniyor.
Fransız ve Alman savunma devlerinin birleşmesiyle kurulan KNDS’nin Üst Yöneticisi Jean-Paul Alary, “Ortak iş birliği artık bir tercih değil, vergi gelirlerinin verimli kullanımı ve Avrupa savunmasının güvenilirliği açısından zorunluluktur” dedi.
ABD ve Avrupa'nın tam olarak farkı ne?
Milken Institute düşünce kuruluşu ile danışmanlık firması Oliver Wyman’ın çalışmasına göre, Avrupa Birliği ülkeleri, Birleşik Krallık ve Norveç’in toplam askeri harcamalarının 2030’da 890 milyar ila 1 trilyon dolar seviyesine ulaşması bekleniyor. ABD geçen yıl 832,3 milyar dolar askeri harcama yaptı.
Buna karşın Avrupa’da savunma ekipman harcamalarının büyük kısmı ulusal düzeyde gerçekleşiyor. 2022 yılında AB’de savunma ekipmanlarına yapılan harcamaların beşte birinden azı ortak tedarik kapsamında gerçekleşti.
Silah projelerinin geliştirme maliyetleri son derece yüksek. ABD’de araştırma ve geliştirme harcamaları 2023 yılında toplam askeri bütçenin yüzde 16’sını oluştururken, Avrupa’da bu oran bir yıl önce yüzde 4,5 seviyesinde kaldı.
Standart eksikliği ve parçalı yapı
Avrupa ordularının birlikte hareket etmesi gerektiği bir dönemde standart eksikliği de dikkat çekiyor. Avrupa ülkeleri Ukrayna’ya aynı kalibre olan 155 mm mermi kullanan 11 farklı obüs tipi tedarik etti. Bu durum, ortak operasyonlarda lojistik zorluklara yol açıyor.
Savaş uçakları ise geliştirilmesi en pahalı sistemler arasında yer alıyor. Avrupa’da halihazırda üretilen üç farklı savaş uçağı bulunuyor ve bu platformların tamamı ABD, Çin ve Rusya’nın sunduğu sistemlerin bir nesil gerisinde kabul ediliyor. FCAS, bu boşluğu doldurabilecek projelerden biri olarak görülüyordu.
Fransa’ya yönelik eleştiriler
ABD’den sonra dünyanın en büyük ikinci savunma ihracatçısı olan Fransa, zaman zaman ortak projeleri zorlaştırmakla eleştiriliyor. İtalya’nın Leonardo şirketi, proje geliştirme payının yetersiz olduğu gerekçesiyle KNDS ile tank üretimine yönelik anlaşmadan çekildi. KNDS CEO’su Alary, Leonardo’nun ve diğer şirketlerin her zaman projelere katılabileceğini, ayrıca İtalyan şirketle ayrı bir topçu projesi yürüttüklerini söyledi.
Ayrıca, Leonardo, Airbus ve Thales’in uzay faaliyetlerini birleştirmeyi amaçlayan Bromo projesine Alman uydu üreticisi OHB’nin davet edilmesi girişiminin Fransız muhalefeti nedeniyle sonuçsuz kaldığı belirtildi.
NATO ve caydırıcılık açısından zorunluluk
Tüm anlaşmazlıklara rağmen savunma analistleri, Avrupa’nın NATO içinde daha güçlü bir sütun haline gelebilmesi ve Rusya’dan gelen tehditleri daha etkili biçimde caydırabilmesi için bu tür ortak projeleri başarıya ulaştırmaktan başka seçeneği olmadığını vurguluyor.
Bazı projeler ise sessiz biçimde ilerliyor. Ortak tank programı ve uzun menzilli füze projeleri bunlar arasında yer alıyor.
Birleşik Krallık Savunma Bakanı John Healey, Britanya ile Almanya’nın uzun menzilli hipersonik füze geliştirme konusunda iş birliği yaptığını belirterek, “İki ülkenin teknik ve endüstriyel kabiliyetlerini birleştirmeliyiz” dedi.
Kaynak: Gazete Oksijen
