ABD’de federal temyiz mahkemesi, Donald Trump yönetiminin Yüksek Mahkeme tarafından “yasa dışı” bulunan gümrük tarifelerinin iadesini erteleme talebini reddetti. Karar, Trump’ın ekonomi politikalarının temel taşlarından biri sayılan küresel tarifeler dosyasında kritik bir eşik anlamına geliyor.
ABD Federal Temyiz Mahkemesi’nin kararıyla birlikte, dosya yeniden ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne gönderilecek ve ithalatçılara yapılacak geri ödemelerin çerçevesi hızla şekillendirilecek. Böylece, aylardır askıda olan iade sürecinin önü açılmış oldu.
Yüksek Mahkeme ne demişti?
ABD Yüksek Mahkemesi geçen ay 6’ya karşı 3 oyla aldığı kararda, Trump’ın tarifeleri dayandırdığı Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA) başkana bu ölçekte gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetmişti. Bu karar, Trump döneminde neredeyse tüm ABD ticaret ortaklarını kapsayan ve “karşılıklılık” esasına dayalı küresel tarifelerin hukuki temelini ortadan kaldırdı.
Yüksek Mahkeme iade sürecine doğrudan hükmetmemişti; ancak tarifelerin hukuka aykırı olduğuna karar vermesi, ithalatçılar için tazmin yolunu fiilen açtı.
Hükümet neden erteleme istedi?
Trump yönetimi, iade sürecinin “son derece karmaşık” olduğunu savunarak Federal Temyiz Mahkemesi’nden 90 günlük ek süre talep etti. Adalet Bakanlığı, geçmişte benzer süreçlerin yıllar sürdüğünü, acele edilmesinin idari kaosa yol açabileceğini öne sürdü.
Ancak davayı açan küçük işletmelerin avukatları, federal hükümetin tarife iadelerinde deneyimli olduğunu ve yönetimin daha önce tarifelerin hukuka aykırı bulunması halinde “faiziyle birlikte iade edileceği” yönünde taahhüt verdiğini hatırlattı. Mahkeme, bu gerekçeleri yeterli bulmayarak erteleme talebini reddetti.
Kimler iade talep ediyor?
Kararın ardından yalnızca küçük işletmeler değil, büyük şirketler de iade başvurularına hazırlanıyor. FedEx, Revlon ve Costco gibi firmaların da Uluslararası Ticaret Mahkemesi nezdinde süreç başlatması bekleniyor. Bu da federal bütçe üzerinde milyarlarca dolarlık bir geri ödeme yükü doğurabileceği anlamına geliyor.
Siyasi ve ekonomik sonuçları
Trump’ın tarifeleri, başkanlık döneminin en iddialı ve tartışmalı ekonomi politikalarından biriydi. Yönetim, bu tarifeleri hem ticaret açığını azaltmanın hem de Çin başta olmak üzere ticaret ortaklarına karşı müzakere gücü elde etmenin aracı olarak savunmuştu. Eleştirmenler ise tarifelerin maliyetinin Amerikan ithalatçıları ve tüketicileri tarafından ödendiğini ileri sürmüştü.
Yüksek Mahkeme’nin “IEEPA bu yetkiyi vermez” kararı, başkanlık yetkilerinin sınırları açısından da emsal niteliğinde. Temyiz Mahkemesi’nin son kararı ise hukuki tartışmayı fiilen uygulama aşamasına taşıyor: Artık mesele, tarifelerin hukuka uygun olup olmadığı değil; ne kadar ve ne hızla geri ödeneceği.
Bundan sonra ne olacak?
Dosya Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne dönecek ve iade mekanizmasının nasıl işleyeceği belirlenecek. Adalet Bakanlığı sürecin yıllar alabileceğini savunsa da davacı taraf “iade süreci hemen başlamalı” görüşünde.
Karar, hem Trump’ın ekonomik mirası hem de yürütme organının ticaret politikalarındaki yetki sınırları açısından uzun vadeli sonuçlar doğuracak bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
