İsrail, Somali'den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan eden Somaliland'ı 'ülke' olarak tanıdığını duyurdu. Başbakanlık Basın Ofisi'nden yapılan yazılı açıklamada, İsrail'in Somaliland'ı 'bağımsız bir ülke olarak' tanıdığı belirtildi. Başbakan Binyamin Netanyahu, Dışişleri Bakanı Gideon Saar ve Somaliland'ın sözde Cumhurbaşkanı Muhammed Abdullahi'nin karşılıklı olarak 'tanıma kararını' imzaladıkları ifade edildi.
Açıklamada ayrıca Netanyahu ve Abdullahi'nin 'tanıma kararı' belgesini imzalarken yaptıkları görüntülü görüşme de paylaşıldı. Bu karardan dolayı mutlu olduğunu dile getiren Netanyahu, Abdullahi'yi resmi ziyaret için İsrail'e davet etti. Netanyahu, Somaliland'ın İsrail ile ilişkileri normalleştirmenin yolunu açan "Abraham Anlaşmaları"na katılma talebini de ay sonunda yapılması öngörülen görüşmede ABD Başkanı Donald Trump'a ileteceğini kaydetti. İsrail, Somiland'ı tanıyan ilk ülke oldu.
Keçeli: İstikrarsızlık yaratmayı hedefleyen hukuk dışı eylemlerin yeni bir örneği
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, İsrail'in Somaliland bölgesinin bağımsızlığını tanıdığı yönünde yaptığı açıklamanın Tel Aviv yönetiminin hukuk dışı eylemlerinin yeni bir örneğini teşkil ettiğini bildirdi. Keçeli, X hesabından konuya ilişkin değerlendirmede bulundu.
"İsrail'in, Somaliland bölgesinin bağımsızlığını tanıdığı yönünde yaptığı açıklama, Netanyahu hükümetinin bölgesel ve küresel düzeyde istikrarsızlık yaratmayı hedefleyen hukuk dışı eylemlerinin yeni bir örneğini teşkil etmiştir" ifadesini kullanan Keçeli yayılmacı politikalarını sürdüren ve Filistin Devleti'nin tanınmasını engellemek için her türlü çabayı gösteren İsrail'in bu adımının Somali'nin iç işlerine açık bir müdahale niteliği taşıdığını vurguladı.
Keçeli, Somali Federal Cumhuriyeti ve Somaliland bölgesinin geleceğine ilişkin kararların, tüm Somalililerin iradesini yansıtacak şekilde alınması gerektiğinin altını çizerek, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'nda barış ve güvenliğe önem verdiğini hatırlattı. Dışişleri Sözcüsü ayrıca, Ankara'nın Somali'nin toprak bütünlüğünü "kararlılıkla desteklediğini" kaydederek, Somali halkının yanında olmanın sürdürüleceği mesajını verdi.
Arap Birliği: Uluslararası hukukun açık ihlali
Arap Birliği, İsrail’in Somali’den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan eden Somaliland bölgesini "bağımsız bir devlet" olarak tanıma kararını kınayarak, bu adımın provokatif olduğunu ve bölgesel güvenliği tehdit ettiğini bildirdi. Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt, yaptığı yazılı açıklamada, İsrail'in söz konusu kararının "kabul edilemez" olduğunu belirtti. İsrail’in bu adımını "uluslararası hukukun açık ihlali" olarak nitelendiren Ebu Gayt, bunun devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğü ilkesine aykırı olduğunu vurguladı.
Ebu Gayt, tek taraflı tanıma girişimlerinin Somali’nin iç işlerine müdahale anlamına geldiğini ve tehlikeli bir emsal oluşturduğunu ifade etti. İsrail’in Filistin halkına ve bölge ülkelerine yönelik ihlallerine dikkati çeken Ebu Gayt, şunları kaydetti:
"Tel Aviv yönetimi bu kararla bir Arap ve Afrika ülkesi olan Somali’nin egemenliğini hedef almakla kalmayıp, bazı üçüncü taraflarla birlikte bölgenin istikrarını zedelemeye yönelik adımlar atıyor."
Mısır, Somali, Cibuti ve KİK'ten tepki
Mısır, Somali, Cibuti ve Körfez İşbirliği Konseyi (KİK), İsrail'in Somaliland bölgesinin bağımsızlığını tanımasını kınadı. Mısır Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamaya göre, Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati, bugün Somali Dışişleri Bakanı Abdüsselam Abdi Ali, Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Cibuti Dışişleri Bakanı Abdulkadir Hüseyin Ömer ile telefon görüşmeleri gerçekleştirdi.
Açıklamaya göre görüşmelerde, İsrail'in Somaliland bölgesinin bağımsızlığını tanıyan kararının tamamen reddedildiği ve kınandığı belirtilerek, Somali'nin birliği, egemenliği ve toprak bütünlüğüne tam destek vurgusu yapıldı. Somali'nin egemenliğini ihlal edecek veya ülkedeki istikrarın temellerini sarsacak her türlü tek taraflı eylemin reddedildiği, Somali devletinin meşru kurumlarının desteklendiği ve Somali devletinin birliğine aykırı paralel oluşumlar dayatma girişimlerinin reddedildiği kaydedildi.
Bir devletin topraklarının bazı bölümlerinin bağımsızlığının tanınmasının tehlikeli bir emsal teşkil ettiği ve uluslararası barış ile güvenliğe, uluslararası hukukun yerleşik ilkelerine ve Birleşmiş Milletler Şartı'na karşı tehdit oluşturduğu belirtildi. Devletlerin birliğine, egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygının uluslararası düzenin istikrarının temel direği olduğu ve hiçbir bahane altında tehlikeye atılamayacağı veya göz ardı edilemeyeceği, ayrıca uluslararası meşruiyete aykırı ve güvenlik, istikrar ve kalkınmayı sağlama fırsatlarını baltalayan yeni bir gerçeklik dayatma veya paralel oluşumlar yaratma girişimlerinin reddedildiği teyit edildi.
Öte yandan KİK Genel Sekreteri Casim Muhammed el-Budeyvi de yayımladığı açıklamada, İsrail'in Somaliland bölgesinin bağımsızlığını tanıyan kararını şiddetle kınadığını ve reddettiğini ifade etti. Budeyvi, İsrail'in bu eyleminin uluslararası hukuk ilkelerine yönelik ciddi bir tecavüz ve Somali'nin egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün açık ihlali olduğunu vurguladı. KİK Genel Sekreteri, söz konusu tanımanın, Afrika Boynuzu bölgesindeki istikrarın temellerini sarsacak ve bölgedeki uluslararası barış ve güvenliği güçlendirmeyi amaçlayan bölgesel ve uluslararası çabalara aykırı olarak daha fazla gerilim ve çatışmaya yol açacak tehlikeli bir emsal teşkil ettiğini belirtti. Budeyvi, KİK ülkelerinin, Somali'nin güvenliğini, istikrarını, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü destekleyecek her konuda Mogadişu yönetiminin yanında yer aldığını belirtti.
Uluslararası topluma, İsrail'in uluslararası meşruiyeti zayıflatmayı ve uluslararası uzlaşmaya ve BM kararlarına aykırı siyasi gerçekleri dayatmayı amaçlayan icraatlarını reddetmeleri çağrısı yapan Budeyvi, devletlerin güvenliğini istikrarsızlaştıracak veya ulusal birliklerine zarar verecek herhangi bir oluşumun veya eylemin tanınmaması gerektiğini kaydetti.
Suudi Arabistan: Tek taraflı ayrılıkçı fiilleri güçlendiriyor
Suudi Arabistan, İsrail'in Somaliland bölgesinin bağımsızlığını tanımasını "tek taraflı ayrılıkçı fiilleri güçlendiren adım" olarak nitelendirdi ve Somali'nin birlik ve egemenliğine desteğini açıkladı. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, Somali'nin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne tam destek verildiği bildirildi. İsrail ile Somaliland bölgesi arasındaki karşılıklı tanıma bildirisinin, uluslararası hukuku ihlal eden tek taraflı ayrılıkçı fiilleri güçlendirdiği kaydedildi. Açıklamada, Somali'nin birliği aleyhinde paralel oluşumlar dayatma girişimlerinin reddedildiği vurgulandı.
Etiyopya ile Somali arasındaki kriz
Somaliland, 1991'de Somali'den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan etti ancak uluslararası toplum tarafından bağımsız bir devlet olarak tanınmadı. Somali ise Somaliland'ı ülkenin ayrılmaz parçası olarak görüyor ve bölgeyle ilgili tüm uluslararası anlaşmaların yalnızca Mogadişu yönetiminin yetkisinde olduğunu vurguluyor. Tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Somaliland ile Etiyopya arasında 1 Ocak 2024'te imzalanan mutabakat zaptı, bölgesel tansiyonu artırdı.
Etiyopya'nın Somaliland'ı bağımsız bir ülke olarak tanımaya hazırlanması ve Somaliland'ın Etiyopya'ya denize erişim imkanı sağlamayı öngören adımları, Somali yönetiminin sert tepkisine ve diplomatik krize yol açtı. Arap Birliği, Afrika Birliği, Kenya ve Cibuti'nin krizi aşmaya yönelik girişimleri sonuçsuz kaldı.
Türkiye'nin tarafları Ankara Süreci kapsamında bir araya getirmesiyle tansiyon düşerken, son olarak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde 11 Aralık'ta Ankara'da gerçekleştirilen görüşmelerde, sorunun çözümüne yönelik mutabakata varıldı. Mutabakata göre, Somali'nin toprak bütünlüğü teyit edilirken, Etiyopya'nın denize erişim taleplerinin her iki tarafın da kazançlı çıkacağı işbirliği sürecine dönüştürülmesi benimsendi.
