İsrail’in Suriye’nin yeni hükümetine karşı izlediği agresif tutum, ABD ile nadir bir anlaşmazlık noktası olarak ortaya çıkıyor. ABD Başkanı Trump, iki ülke arasındaki on yıllardır süren gerilimi hızla çözmek istiyor.
Beşar Esad rejiminin bir yıl önce çökmesinin ardından İsrail, Suriye içinde 155 mil karelik (250 km) bir alanı kontrol altına aldı. O tarihten bu yana İsrail, bölgede gözaltılar yaptı, silahlar ele geçirdi ve sık sık hava saldırıları düzenledi. Yaz aylarında, İsrail Şam’daki Suriye askeri karargahına saldırdı; bu hamlenin gerekçesi olarak, İsrail ile güçlü bağları olan Dürzi azınlığı mezhep temelli saldırılardan korumak gösterildi.
Trump, Şara’yı destekliyor
Trump, Suudi Arabistan ve Türkiye gibi bölgesel müttefiklerin baskısıyla, yeni Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara üzerindeki yaptırımları kaldırdı. Trump, eski cihatçı lideri “genç ve çekici bir adam” ve “iyi iş çıkaran bir savaşçı” olarak nitelendirdi.
ABD, Hamas, Hizbullah ve İran ile yaşanan savaşlarda genellikle İsrail’i desteklemiş olsa da, Suriye ile İsrail arasındaki anlaşmazlık Washington açısından bir hayal kırıklığı noktası olarak görülüyor. ABD, Suriye ile İsrail arasında güvenlik anlaşması müzakereleri yürütüyor; bu anlaşma uzun vadeli bir barışın temelini oluşturabilir, ancak görüşmeler tıkalı görünüyor.
Gazze’deki ateşkesten ve Ukrayna’daki çatışmayı sonlandırma çabalarından sonra Trump, İsrail’in bu anlaşmayı yapmasını istiyor.
Netanyahu’nun şartları ve Şara'nın reddi
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, böyle bir anlaşmanın yalnızca Suriye’nin Güney Şam’dan İsrail sınırına kadar olan bölgede silahsızlandırmayı kabul etmesi durumunda mümkün olacağını söylüyor. Şara ise bunun güney Suriye’de güvenlik boşluğu yaratacağını belirterek reddediyor.
Bu yılın başında güney Suriye’de şiddet olayları patlak verdi ve İsrail müdahale etti. İsrail, 7 Ekim 2023 saldırılarından ders çıkararak, güvenlik çıkarlarını komşularına veya Washington’a yaranmak için pazarlık edemeyeceğini fark etti. İsrail, 2005’te Gazze ve 2000’de Güney Lübnan’dan çekilmeleri “Hamas ve Hizbullah’ın sınır ötesi saldırı hazırlıklarına imkan tanıyan hatalar” olarak değerlendiriyor.
Eski İsrail Ulusal Güvenlik Danışmanı Yaakov Amidror, “Washington’dan risk almak kolay, ama Golan Tepeleri’ndeyseniz çok daha tehlikeli. Çok yakın,” sözlerini kullandı.
ABD’nin beklentisi ve İsrail’in tepkisi
Trump, İsrail’in Suriye politikası hakkında açıkça eleştiride bulunmasa da ne istediğini netleştirdi. “İsrail’in Suriye ile güçlü ve gerçek bir diyalog sürdürmesi çok önemli,” diye yazdı. “Ve Suriye’nin refah dolu bir devlet haline gelmesini engelleyecek hiçbir şey olmamalı.”
WJS'nin analizine göre Suriye’deki farklı görüşler, 7 Ekim saldırılarından sonra İsrail’in izlediği askeri pozisyonun risklerini ortaya koyuyor. 7 Ekim'de Hamas'ın İsrail'e girmesiyle yaklaşık 1.200 kişi öldü, 250 kişi rehin alındı. Tel Aviv kanadı Hamas liderliğindeki saldırıları öngörememeyi, sınır tehditlerini önleyememeye bağlıyor.
Lübnan ve sınır bölgelerindeki askeri varlık
Kasım 2024’te Hizbullah ile ateşkese ulaşıldıktan sonra İsrail, Lübnan sınırında askeri varlığını sürdürdü ve Lübnan milislerinin yeniden silahlanmasını önlemeyi amaçladığını belirttiği neredeyse günlük hava saldırılarına devam etti.
Ancak İsrail’de bazı eski generaller ve güvenlik uzmanları, Netanyahu’nun komşu Suriye’ye yönelik tutumunun ABD ile ilişkileri riske attığını ve İsrail’i bölgesel bir savaşçı olarak gösterdiğini düşünüyor.
Eski Ulusal Güvenlik Konseyi Direktörü Avner Golov gelişmelerle ilgili yaptığı yorumda “Suriye’deki risk diğer her yerden daha düşük. Trump’ı desteklemek istiyorsanız, bunun için bu bedeli ödemeniz gerekiyor,” dedi.
Golov, Suriye ile hızlı bir güvenlik anlaşması yapılmasını ve Suriye güçlerinin sınır bölgelerinde devriye gezmesine izin verilmesini, ancak ağır silahlar veya Türk askerlerinin varlığının yasaklanmasını öneriyor.
Abraham Anlaşmaları ve diplomatik çabalar
Trump, Suriye’yi, kendi ilk döneminde aracılık ettiği Müslüman çoğunluklu ülkelerle İsrail arasındaki normalleşme anlaşmaları olan Abraham Anlaşmaları’na dahil etmeyi umuyor.
İsrailli, Suriyeli ve ABD yetkililer, bunun için henüz erken olduğunu ve öncelikle her iki tarafın güvenlik konusunda anlaşması gerektiğini belirtiyor. Bu anlaşmanın muhtemelen 1974’teki saldırmazlık paktı gibi olacağı ve iki ülke arasında bir silahsızlandırılmış tampon bölge yaratacağı öngörülüyor.
Suriye’nin yeni yönetimi ve İsrail’in kuşkuları
Yeni Suriye başkanı Şara ve destekçileri, Şii liderliğindeki İran’a karşı çıkan muhafazakar Sünni bir yönetim. Ancak İsrail, üyelerinin çoğu El Kaide kökenli olan bu yeni yönetime temkinli yaklaşıyor. Ayrıca, Suriye’nin etnik ve dini yapısını birleştirmesi zor, çünkü son bir yılda Sünni çoğunluk ile Aleviler, Kürtler ve Dürziler arasında şiddetli çatışmalar yaşandı.
ABD ve Orta Doğu’da birçok gözlemci, İsrail’in Suriye’yi zayıf ve bölünmüş tutmaya çalıştığını ve bunun Şara’nın ülkeyi birleştirme çabalarını zorlaştırdığını söylüyor.
Sınır çatışmaları ve artan gerilim
Kasım sonunda İsrail güçleri, İsrail sınırına 16 kilometreden daha az mesafedeki Beit Jinn kasabasına girdi. İki şüpheli militanı gözaltına almak isteyen operasyon, en az 13 Suriyelinin ölümü ve 6 İsrail askerinin yaralanmasıyla sonuçlandı. Aynı gece, Şam’da Esad’ın düşüşünün ilk yıldönümü kutlamaları sırasında bazı kişiler İsrail bayraklarını yaktı.
Bu hafta İsrail, Şam’daki askeri geçit törenlerini ve Gazze yanlısı tezahüratları gösteren videolar konusunda ABD ile endişelerini paylaştı. İsrail yetkilileri, ABD’den Suriye’nin bu tezahüratları kınamasını talep etmesini istedi.
Tel Aviv merkezli Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü Suriye Programı Başkanı Carmit Valensi konuyla ilgili yaptığı açıklamada “Son haftalarda Şam’dan gelen mesajlarda artan bir sertlik ve daha şahin bir ton var” değerlendirmesinde bulundu.
Diplomatik fırsat kapanıyor
Trump’ın Suriye ve Türkiye büyükelçisi Tom Barrack, Suriye yönetiminin ABD’nin taleplerini yerine getirdiğini, ancak İsrail’in aynı şekilde karşılık vermediğini söyledi.
Atlantic Council’dan William Wechsler, İsrail’in sert tutumunun Suriye’yi Türkiye’ye ittiğini belirtti. “İsrail’in hedefi kendini izole etmekse, doğru yolda,” dedi.
Kaynak: Gazete Oksijen
