Ortadoğu'daki çatışmalar, marjinal bir risk olmaktan çıkıp yatırımcıların en büyük kâbusu hâline geldi.
İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesinin ardından yaşanabilecek iktidar mücadelesi ve uzun süreli çatışma ihtimali küresel ticaretten enflasyona kadar her şeyi sarsarak piyasaları altüst etti.
ABD ve İsrail'in Cumartesi İran'a düzenlediği saldırılar ve İran'ın misillemesi tam bir kaos ortamı yarattı.
İran, Körfez ülkelerini vurarak karşılık verirken, hava yolu şirketleri uçuşlarını durdurdu; petrol ve diğer malları taşıyan tankerler ise Hürmüz Boğazı'ndan geçişleri askıya aldı.
Piyasalar için ilk risk, İran'daki yönetim sisteminin karmaşıklığı, destek tabanının ideolojik yapısı ve Devrim Muhafızları'nın gücü göz önüne alındığında, ülkede bundan sonra ne olacağına dair yaşanan derin belirsizlik.
Bu durum, haftalardır yükselen petrol fiyatlarının geleceğini de çıkmaza sokuyor. Petrol üreten ülkelerin atacağı adımlara ve tanker geçişlerinin ne kadar etkileneceğine bağlı olan bu süreç, küresel enflasyonu ve bugüne kadar "güvenli liman" kabul edilen tahvillerin güvenilirliğini doğrudan tehdit ediyor.
Singapur'daki Eastspring Investments portföy yöneticisi Rong Ren Goh, "Ortadoğu kaynaklı 'uç riskler' arttı. Eğer İran müzakere istemediğini söylerse, piyasalar bu durumu sadece jeopolitik bir şok olarak değil, rejim krizi ve uzun süreli çatışma riski olarak yeniden fiyatlayacaktır" dedi.
'Rehavet' en büyük risk
Analistlere göre bir diğer büyük risk ise piyasalardaki rehavet. Yatırımcıların bu krizin de geçen yılın Haziran ayındaki "12 Günlük Savaş" veya Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmalar gibi sınırlı kalacağını varsayması ve 1979'daki rejim değişikliği gibi senaryoları hafife alması endişe verici bulunuyor.
Bugün %8 artan brent petrol LCOc1 yıl başından bu yana %30 yükseldi. Yatırımcılar ise Ortadoğu gerilimi ve ABD Başkanı Donald Trump'ın öngörülemez politikalarına karşı korunmak amacıyla şimdiden ABD Hazine tahvillerine ve altına XAU= yöneldi. Altın geçen yılki rekor koşusunun ardından bu yıl %24 yükselirken, ABD'deki ana borsa endeksi S&P 500 sadece %0.5 artış gösterebildi.
Barclays: Hemen alım yapmayın
Barclays analistleri Cumartesi günü yayımladıkları araştırma notunda, "Tarih, çatışmalar başladığında jeopolitik risk priminden kaçmayı önerir. Bizi asıl korkutan, yatırımcıların bu kalıba alışmış olması ve krizin kontrol altına alınamadığı bir senaryoyu düşük fiyatlama riskidir" uyarısında bulundu.
Barclays ayrıca çatışmanın büyümesi durumunda yapay zekâ balonu ve özel kredi piyasalarındaki mevcut endişelerin satış dalgasını daha da derinleştirebileceğine dikkat çekti.
Analistler yatırımcılara şu tavsiyeyi verdi: "Düşüşü hemen fırsat bilip alım yapmanızı önermiyoruz; risk getiri dengesi şu an cazip değil. Eğer S&P 500 gibi endekslerde %10'u aşan ciddi bir geri çekilme olursa alım zamanı gelebilir fakat henüz o noktada değiliz."
Neresi güvenli?
Bugün erken saatlerde petrol fiyatları yükselirken, güvenli liman varlıkları da değer kazandı. Dolar genel olarak güçlenirken, altın yaklaşık %1.6 yükseldi ve ABD Hazine tahvillerine talep arttı. Brent petrol vadeli işlemleri %8.5 artışla varil başına 79.05 dolara çıkarken, S&P 500 vadeli işlem kontratları %1 geriledi.
Jeopolitik yatırım danışmanlık şirketi Signum Global Advisors'ın başkanı Charles Myers, hafta sonu İran'a düzenlenen saldırılardan önce yaptığı açıklamada şöyle belirtmişti: "Piyasalar sınırlı ve nokta atışı bir operasyona hazırlıklı. Fakat fiyatlanmayan asıl risk, rejimi devirmek için yapılacak büyük bir saldırı."
Capital Economics gelişmekte olan piyasalar baş ekonomisti William Jackson, arzı etkileyen uzun süreli bir çatışmanın petrol fiyatlarını 100 dolar seviyesine çıkarabileceğini ve bunun da küresel enflasyonu 0.6 ila 0.7 puan artırabileceğini belirtti.
Zürih merkezli GFM Asset Management'ın varlık danışmanı Tariq Dennison ise farklı bir değerlendirmede bulunarak, "Piyasaların enflasyonist baskıları hâlihazırda abarttığını düşünüyorum, bu yüzden durumun çok değişeceğini sanmıyorum. Rusya sonrası dönemde Hürmüz üzerinden gelen petrol ve doğalgaza olan yakınlığı sebebiyle Avrupa ABD'den daha fazla etkilenecektir" diyerek şöyle ekledi:
"Altında kısa vadeli hafif bir yükseliş olabilir fakat altın zaten jeopolitik belirsizliği azami seviyede fiyatlamış durumda."
Eastspring'den Goh ise ABD'nin 10 yıllık Hazine tahvil getirilerinin US10YT=RR %4'ün altına gerilemesine dikkat çekerek şu uyarıda bulundu:
"Eğer bu süreç uzarsa ve petrol fiyatları fırlayarak enflasyonu tetiklerse, bu seviyelerden ABD tahvili almanın ne kadar iyi bir hamle olduğundan emin değilim."
Öte yandan, bazı analistler İran'ın Körfez bölgesindeki ticareti engelleyemeyeceğini ve petrol fiyatlarındaki etkinin sınırlı kalacağını öngörüyor.
New York merkezli Yardeni Research başkanı Ed Yardeni, "S&P 500'de bugün yaşanacak herhangi bir satış dalgasının savaşın sona ermesiyle petrol fiyatlarının düşeceği beklentisiyle bir yükseliş serisine dönüşmesi bizi şaşırtmaz" dedi.
Yardeni ayrıca "Altın fiyatları bugün başladığı noktaya geri dönebilir. Tahvil getirileri ise hem güvenli liman talebi hem de savaş sonrası petrol fiyatlarının düşeceği beklentisiyle gerileyebilir" değerlendirmesinde bulundu.
Kaynak: Reuters
