Vehbi Koç (1901-1996) Ankara Ticaret Odası başkanlığına seçildiğinde 27 yaşındaydı. Büyük inşaat taahhütlerine giriştiğinde, sanayiye atıldığında, onu Koç yapan ortaklıklar kurduğunda 30’lu yaşlarındaydı. Ardından fırtına gibi ve uzun bir ömür sürdü ve Cumhuriyet döneminin en verimli iş insanı olarak yaşamının sonuna kadar iş hayatından kopmadı. 1987’de International Chamber of Commerce tarafından dünyada “Yılın İş Adamı” seçildi. 1974’te Federal Almanya’dan, 1975’te İtalya’dan liyakat nişanları, 1983’te Uluslararası Gold Mercury Ödülü aldı. 1984’te Anadolu Üniversitesi, 1991’de ODTÜ onursal doktora unvanı verdi. Yaşamı boyunca verdiği burslar ve eğitime katkılarından dolayı hayırseverliğiyle de tanındı. Şimdi adı kurduğu okullarda, hastanelerde ve Vehbi Koç Ankara Araştırmaları Merkezi’nde yaşıyor. Kitaplarında verdiği öğütler Koç Topluluğu’nun tüm kuruluşlarının kurumsal genlerine işlemeye devam ediyor.
Sadberk Hanım’ın payı
Bu görkemli yaşam öyküsünün arkasındaki ilk unutulmaz yüz tabii ki Sadberk Koç (1908-1973). 10 yaşında annesi ve kardeşleriyle Ankara’dan İstanbul’a taşınmış, Sainte-Euphémie Fransız Kız Orta Mektebi’nde okumuş, 18 yaşında Vehbi Koç ile evlenip Ankara’ya dönmüştü. Sırasıyla Semahat, Rahmi, Sevgi ve Suna’yı dünyaya getirdi.
Çocukların eğitimi ve Vehbi Koç'un iş yaşamına İstanbul'da devam etmek istemesi üzerine aile 1951'de İstanbul'a taşındı.
Sadberk Koç'un 1963’te Koç Holding’in kurucu ortakları arasında yer alması, onun bu öyküdeki payını simgeliyordu. Tekstil ve kostüm tarihine merakı, zamanla koleksiyonerliğe dönüştüğünden, Koç Ailesi'nin estetik, tarih ve sanatla buluşması da onun sayesinde oldu. Adı, bugün koleksiyonunun da sergilendiği 'Türkiye'nin ilk özel müzesi' unvanını taşıyan Sadberk Hanım Müzesi’nde yaşıyor.
Kadın öncüler
Koç Ailesi’ne dair toplam algıda pay sahibi ikinci kadın olan Sevgi Gönül (1938-2003), Vehbi ve Sadberk Koç’un üçüncü çocuğuydu. Bürokur’da sekreterlikle işe başladı, 1962 yılında Erdoğan Gönül ile evlendi. Koç Holding ve Vehbi Koç Vakfı’nın yönetim kurullarına girdi ama asıl hayali sanat tarihçisi olmaktı. Sadberk Hanım Müzesi’nde annesinin koleksiyonunu zenginleştirirken müzeye eklediği binayla Europa Nostra Ödülü'nü kazandı. Afrodisias’taki arkeolojik araştırmaları destekleyip Geyre Vakfı’nın Kurucu Başkanı oldu. Onu hem Koç Üniversitesi Danışma Kurulu’nda hem de Beşiktaş Belediye Meclisi’nde görmek mümkündü. 2001’de Hürriyet’te başladığı köşe yazarlığını eşini kaybettiği Temmuz 2003’e kadar sürdürdü. Sevgi Gönül'ün adı Uluslararası Bizans Araştırmaları Sempozyumu’nda, Koç Üniversitesi Kültür Merkezi’nde, Tiyatro Günleri’nde, Koç Okulu Sanat Gecesi’nde, Pera Müzesi’ndeki galeride ve Şanlıurfa’daki eğitim parkında yaşıyor.
Ve Vehbi Bey ile Sadberk Hanım’ın en küçük çocukları Suna Kıraç (1941-2020)… Robert Kolej’de İş İdaresi yüksek öğrenimini tamamlayıp Koç Ticaret’te evrak takibiyle işe başladı. 22 yaşında Koç Holding’in ilk yönetim kurulu üyelerinden biri, 24’ünde ise Holding'in Genel Sekreteri oldu. 1967’de Otoyol’un Genel Müdürü İnan Kıraç’la evlendi. Farklı düzeylerde farklı sorumluluklar aldı; 1994’te Arçelik Yönetim Kurulu Başkanlığını üstlendi ve şirketin teknoloji yatırımları, kapasite artırımları ve kalite yükseltme çalışmalarında rol aldı. Holding'i kurumsallaştırma çabalarının yanında, Vehbi Koç Vakfı’nın faaliyetlerini de yönlendirerek Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı’nın kurulup gelişmesini sağladı. Boğaziçi Üniversitesi Nörodejenerasyon Araştırma Laboratuvarı ve İstanbul Araştırmaları Enstitüsü de onun eserleriydi. 1995’te Galatasaray Eğitim Vakfı Onur Madalyası, 1997’de Devlet Üstün Hizmet Madalyası aldı. 1999’da London Business School Onur üyeliğine kabul edildi; 2001’de ise Vakıf Dostları Onur Ödülü ile Milenyum Gönüllüleri Üstün Hizmet Ödülü’ne layık bulundu. 2008’de Boğaziçi Üniversitesi fahri doktora unvanı verdi ve Skalite Ödülü sahibi oldu. 2009’da İstanbul Turizm Onur Ödülü ve Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Akademi Özel Ödülü’nü aldı. Adı her biri onun eseri olan o kadar çok yerde yaşıyor ki… Eğitim Tesisleri Destekleme Fonu’ndan Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi’ne, Kaleiçi Müzesi’nden Suna ve İnan Kıraç Vakfı’na, Galatasaray ve Koç üniversitelerindeki kütüphanelerden Robert Kolej’deki Suna Kıraç Hall’a kadar, tıpkı kitabının ismi gibi "ömründen uzun idealleri" vardı.
Unutulmayan bir başka yüz Nusret Arsel (1922-2014). Babasının Koçzade Ahmet Vehbi Firması’nda çalışmaya başlaması üzerine ailesiyle Ankara’ya taşındı. 1953’te Koç Ticaret’te işe başladı. 1956’da Semahat Koç ile evlendi. Koç-Siemens ortaklığında kurulan Simko AŞ’nin Genel Müdürü oldu. Türk Siemens Kablo ve Elektrik Sanayii fabrikasını üretime başlattı ve birçok topluluk şirketinin yönetim kurullarında bulundu. Fransa’dan, Federal Almanya’dan, Malezya’dan liyakat nişanları aldı. Adı Semahat-Dr. Nusret Arsel Eğitim Parkı’nda, Koç Üniversitesi’ndeki NASAMER araştırma merkezlerinde yaşıyor.
Ailenin bir diğer değeri Erdoğan Gönül (1933-2003)... O da 1959’da Otosan’da işe başladı. Türkiye’nin ilk montaj kamyonundan Anadol’un seri üretimine kadar otomotivde atılmış birçok adımda o da vardı. 1962’de Sevgi Koç’la evlendi. Ertesi yıl Koç Holding’in kurucu ortakları arasında yer aldı. 1977’de Otosan'ın Genel Müdürü olduktan sonra Ford Motor Company ile lisans anlaşmaları yaptı. Otosan Grubu Başkan Yardımcısı'yken ilk dizel motorlarını üretti. Yaşamının sonuna kadar Koç Holding Yönetim Kurulu üyesiydi. Otomobil tutkusu işiyle sınırlı kalmadı. Klasik otomobil koleksiyonunu İstanbul Rahmi M. Koç Müzesi’ne bağışladı. Adı bu müzedeki ve Pera Müzesi’ndeki galerilerle Şanlıurfa’daki TEGV eğitim parkında yaşıyor.
Zamansız kayıp
Son isim, anlatması en zor olanı. 56 yıla sayısız başarı sığdıran Mustafa V. Koç (1960-2016). Vehbi-Sadberk Koç çiftinin ilk torunu olan Mustafa V. Koç, George Washington Üniversitesi’nde öğrenimini tamamlayıp 1984'te Tofaş’ta müşavir olarak işe başladı. Kofisa Trading Company ve Ram Dış Ticaret AŞ’de satış müdürlüğü yaptıktan sonra, Koç Holding Sanayi ve Ticaret Grubu Başkan Yardımcısı oldu. Caroline Giraud’yla evlendi ve 1997’de Esra, 2001’de Aylin Elif’in babası oldu. 2001’de Holding'in Yönetim Kurulu'na girdi, iki yıl sonra da Yönetim Kurulu Başkanı oldu.
TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu Başkanlığı görevini yürüttü. Türkiye’nin sürdürülebilir büyüme ve istikrarlı ilerlemesine dayanan yeni stratejik planın temel ilkelerinin belirlenip Topluluk şirketlerinin faaliyet alanları, potansiyelleri, rekabetçiliği ve değerleri gibi birçok kriterin değerlendirilmesinde etkin rol aldı.
Büyük hamleler yaparak Yapı Kredi ve Tüpraş’ı Holding bünyesine kattı. Mustafa V. Koç'un başkanlık döneminde Topluluğun aktif büyüklüğü 13.1 milyar TL'den 73.4 milyar TL'ye yükseldi. İtalya’dan 2005’te Cavaliere d’Industria nişanı, 2012’de Uluslararası Leonardo Ödülü aldı. Adı zamansız vefatının ardından TEV’e yapılan bağışlardan oluşturulan burs fonuunda, programında ve Mustafa V. Koç Spor Ödülü'nde yaşamaya devam ediyor.
