River Akira Davis / New York Times
Çin Ticaret Bakanlığı, ulusal güvenlik kaygılarını gerekçe göstererek, askeri kullanım potansiyeli taşıyan tüm “çift kullanımlı” ürünlerin Japonya’ya ihracatını yasaklayacağını açıkladı. Salı günü yayımlanan resmi açıklamada, hangi emtiaların kapsama girdiği net olarak belirtilmedi. Ancak hükümete bağlı medya organları, Pekin’in kısıtlanan ürünler listesine bazı nadir toprak elementlerini dahil etmeyi değerlendirdiğini bildirdi.
Devlete ait China Daily gazetesi, yetkililerin elektrikli araç motorlarından füze sistemlerine kadar pek çok alanda kullanılan, sözde orta ve ağır nadir toprak elementlerinin ihracat lisansları için daha sıkı incelemeler getirmeyi düşündüğünü yazdı.
Bakanlığın açıklamasından kısa süre sonra, devletle bağlantılı Global Times’ın eski genel yayın yönetmeni sosyal medyada yaptığı paylaşımda, nadir toprak sevkiyatlarının askıya alınmasının “son derece geniş bir sanayi yelpazesini vuracağını” ve “her şeyin mümkün olduğu bir senaryonun göz ardı edilemeyeceğini” söyledi.
Japonya açısından bakıldığında, nadir topraklar üzerinden yapılan bu gözdağı tanıdık bir yönteme dayanıyor. 2010 yılında yaşanan bir toprak anlaşmazlığı sırasında Pekin, iki ay boyunca Japonya’ya nadir toprak ihracatını durdurmuştu. Resmi bir açıklama yapılmamış olsa da bu adım Japon ekonomisinde şok etkisi yaratmıştı.
Bu kez Çin’in, nadir toprakların askeri amaçlarla yönlendirilmediğinden emin olmak için süreci uzun ve kapsamlı taramalara yayarak fiili bir ihracat yasağı oluşturmayı planladığı belirtiliyor. Dai-ichi Life Araştırma Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Yoshikiyo Shimamine’e göre, bu yöntemle resmi bir yasak ilan edilmeden ihracat fiilen durdurulabilir.
Shimamine, nadir toprakların Japon otomotiv sanayisinde kullanılan motorlar gibi çok geniş bir ürün yelpazesi için hayati öneme sahip olması nedeniyle, Pekin’in çift kullanımlı ihracat kontrollerine tabi tuttuğu kalemler arasında en ciddi ekonomik tehdidi oluşturduğunu söyledi.
Shimamine, “Ekonomiye etkisinin göz ardı edilemeyecek bir boyuta ulaşma riski var” şeklinde konuştu.
Çin, geçen yıl nadir topraklar için katı lisanslama protokolleri getirerek küresel tedarik zincirlerinde sıkıntıya yol açmış, ABD ve Avrupa Birliği’ni yeni kaynaklar bulmak için harekete geçirmişti. Çin’in nadir toprak tedarikini kesme tehdidi, ABD’nin yarı iletken ekipman ihracat kontrollerindeki tutumunu yumuşatmasında da etkili olmuştu.
Japonya disprosiyum ve terbiyum gibi elementlerde tamamen Çin'e bağımlı
Japonya, son 15 yılda tedarik zincirlerini çeşitlendirmeye önemli ölçüde yatırım yaptı ve Çin’e olan nadir toprak bağımlılığını 2010’daki yüzde 90 seviyesinden bugün yüzde 60 ila 70 aralığına düşürdü. Ancak Çin hâlâ üretimde baskın konumda bulunuyor ve Japonya, disprosiyum ve terbiyum gibi ağır nadir topraklarda neredeyse tamamen Çin’e bağımlı durumda.
Nomura Araştırma Enstitüsü’ne göre, Çin’in üç ay sürecek bir ihracat kısıtlaması Japonya’da yaklaşık 4,3 milyar dolarlık üretim kaybına yol açacak. Kısıtlamaların bir yıl sürmesi halinde ise kaybın 17 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Japonya’nın gösterge endeksi Nikkei 225, çarşamba günü yüzde 1’in üzerinde değer kaybetti.
Japonya, Başbakan Sanae Takaichi’nin kasım ayında yaptığı ve Çin’in Tayvan’ı zorla ele geçirmeye çalışması halinde Japonya’nın askeri güç kullanabileceğini ima eden açıklamalarının ardından, nadir toprakları hedef alan misilleme ihtimaline hazırlık yapıyordu. Son haftalarda Çin, vatandaşlarına Japonya seyahatini yeniden gözden geçirmeleri çağrısında bulunmuş ve Japon deniz ürünlerine yönelik uzun süredir uygulanan ithalat yasağını yeniden devreye sokmuştu.
Çin Ticaret Bakanlığı çarşamba günü Japonya’ya karşı ek bir ticari adım daha attı. Bakanlık, Japon şirketlerini, Çinli üreticilere zarar vermek amacıyla çip üretiminde kullanılan kritik bir malzemeyi Çin pazarına ucuz fiyatlarla ihraç etmekle suçladı.
Shimamine, Pekin’in Japonya üzerindeki ekonomik baskıyı artırmaya devam etmesini beklediğini ve Tokyo’nun misilleme seçeneklerinin sınırlı olduğunu söyledi. Shimamine, “Japonya ekonomik olarak Çin’e büyük ölçüde bağımlı ve güçlü bir siyasi ya da askeri güce sahip değil” dedi.
Japonya Dışişleri Bakanlığı’na göre, salı günü Bakanlıkta genel müdürlük görevini yürüten Masaaki Kanai, Çin’in açıklamasını protesto ederek ihracat kontrollerinin kaldırılmasını talep etti. Kanai, bu önlemlerin “uluslararası uygulamalardan ciddi biçimde saptığını”, “kesinlikle kabul edilemez olduğunu” ve kendilerinde “derin bir üzüntü yarattığını” söyledi.
© 2025 The New York Times Company
