Emily Anthes / The New York Times
Son birkaç yıl içinde Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi yeni diyabet ve kilo kaybı ilaçları dünyayı adeta kasıp kavurdu. ABD’de her 8 yetişkinden 1’i, GLP-1 ilaçları olarak bilinen bu tedavileri denediğini söylüyor; fiyatların düşmesi ve yeni oral formülasyonların piyasaya çıkmasıyla bu oranın daha da artması bekleniyor.
Sırada kediler ve köpekler olabilir.
Salı günü San Francisco merkezli biyofarmasötik şirket Okava Pharmaceuticals, obez kediler için bir GLP-1 ilacının pilot çalışmasına resmen başladığını duyurdu. Şirket, yeni bir yöntem test ediyor: İnsanlarda olduğu gibi haftalık enjeksiyonlar yerine kedilere, bir mikroçipten biraz daha büyük olan küçük, enjekte edilebilir implantlar yerleştirilecek. Bu implantlar ilacı altı aya kadar yavaş yavaş salacak.
“Bu kapsülü derinin altına yerleştiriyorsunuz, sonra altı ay sonra geri geliyorsunuz ve kediniz kilo vermiş oluyor,” dedi çalışmayı yürüten Florida Üniversitesi’nden veteriner Dr. Chen Gilor. “Sihir gibi.”
Sonuçların gelecek yaz açıklanması bekleniyor. Bulgular umut verici olursa, insan tıbbında çığır açmış bu ilaç sınıfı için yeni bir dönemi temsil edebilir ve milyonlarca evcil hayvan için dönüştürücü bir tedavi seçeneği sunabilir.
Bazı veterinerler, diyabetli kedilerde halihazırda insan GLP-1 ilaçlarını etiketsiz kullanım olarak uygulamaya başladı bile. Üstelik Okava, evcil hayvanlar için özel ürün geliştiren tek şirket değil.
Evcil Hayvan Obezitesi Önleme Derneği’nin kurucusu veteriner Dr. Ernie Ward, “Bence bu bir sonraki büyük şey olacak,” dedi ve veterinerlerin “obezite tıbbında tamamen yeni bir dönemin eşiğinde” olduğunu söyledi.
Ward, Okava ve GLP-1 ilaçlarını evcil hayvanlar için geliştirmek isteyen diğer birkaç şirkete gayriresmî ve ücretsiz danışmanlık yaptığını, ancak bunlardan hiçbirine finansal bağı olmadığını belirtti.
Yine de GLP-1 ilaçlarının veteriner tıbbındaki başarısı garantilenmiş değil. Uzmanlar, geniş klinik denemelere ihtiyaç olduğunu söylüyor ve ilaçların evcil hayvan sahipleri için uygun fiyatlı mı, hatta çekici mi olacağı belirsiz.
Tennessee Üniversitesi’nden veteriner beslenme uzmanı Dr. Maryanne Murphy, “Pek çok insan için evcil hayvanlarıyla etkileşim kurmalarının ve sevgilerini göstermelerinin en önemli yolu yiyecek etrafında şekilleniyor,” diyor.
Peki evcil hayvan sahipleri, hayvanlarının daha az yemesini sağlayacak bir ilaç için para öder mi?
Çığır açan ilaçlar
Son tahminlere göre, ABD'deki kedilerin ve köpeklerin yaklaşık %60’ının obez olduğu; yüz binlercesinin ise diyabetle yaşadığı düşünülüyor. Uzmanlara göre daha iyi tedavilere acil ihtiyaç var.
Diyabetik evcil hayvanlara genellikle günde iki kez, her gün insülin enjeksiyonu yapmak gerekiyor. Bu hem maliyetli hem de yoğun emek isteyen bir tedavi planı. Gilor, birçok evcil hayvanın teşhisten sonraki bir yıl içinde ötenazi edildiğini söylüyor: “Diyabet teknik olarak tamamen tedavi edilebilir. Ama biz tedavide çok kötü bir iş çıkarıyoruz.”
Obeziteye gelince — ki özellikle kedilerde diyabet riskini ciddi şekilde artırıyor — yalnızca diyet ve egzersizi vurgulamak, evcil hayvanlarda da insanlar kadar sınırlı başarı göstermiş durumda.
GLP-1 ilaçları, insülin üretimini uyaran, sindirimi yavaşlatan ve tokluk hissini artıran glukagon benzeri peptid-1 adlı hormonu taklit edecek şekilde tasarlanmış. Bazı küçük çalışmalar, bu ilaçların evcil hayvanlarda da insanlarda olduğu gibi faydalar sağlayabileceğini öne sürüyor.
Örneğin bilim insanları, bazı insan GLP-1 ilaçlarının kedilerde ve köpeklerde iştahı azaltabildiğini, glikoz kontrolünü iyileştirdiğini ve kilo kaybına yol açtığını buldu. (Aynı zamanda kusma gibi tanıdık yan etkilere de neden olabiliyorlar.)
“Gerçekten net faydalar gördüğümü söyleyebilirim,” diyor GLP-1 ilaçlarını inceleyen Zürih Üniversitesi’nden veteriner fizyolog Thomas Lutz: “Bence gerçekten eksik olan şey daha büyük ölçekli klinik çalışmalar.”
Yine de bulgular o kadar umut verici ki bazı veterinerler insan GLP-1 ilaçlarını etiketsiz (off-label) olarak kullanmaya başladı. Texas A&M’den veteriner endokrinolog Dr. Andrew Bugbee, bu ilaçları “yılda birkaç kez” diyabetik kedilerde kullandığını söylüyor.
Ancak hayvanlara özel formülasyonlar olmadığı için, evcil hayvan sahipleri insan hastalarının ödediği fiyatları ödüyor, bu da çoğu zaman ayda yüzlerce dolara denk geliyor. Mevcut ilaçlar, özellikle hastalığın ilerlediği kedilerde, diyabette insülini tamamen ikame edecek kadar etkili görünmüyor, diyor Bugbee.
Bu nedenle pre-diyabetik ve obez evcil hayvanları tedavi etmeye odaklanmak çok daha etkili bir yaklaşım olabilir. Özellikle de şirketler daha ucuz ve sahipler için uygulanması kolay, hayvanlara özel ürünler geliştirebilirse.
Miyav-1 araştırması
Okava tam da bunu yaratmaya çalışıyor. Şirketin kurucusu ve CEO’su Michael Klotsman, “Obezite ve aşırı kilo durumu, tüm veteriner tıbbında açık ara en önemli önleyici sağlık sorunudur,” dedi.
Haftalık enjeksiyonların birçok evcil hayvan sahibi için zor bir seçenek olacağının farkında olan Okava, GLP-1 ilacını aylar boyunca yavaşça salabilecek küçük, deri altı implantlar geliştiren biyofarmasötik şirket Vivani Medical ile ortaklık kurdu.
Exenatide adlı bir ilaç içeren Okava’nın ürünü, küçük çaplı bir kavram kanıtlama çalışmasında sağlıklı kedilerde kilo kaybına yol açmış gibi göründü.
Şimdi şirket, daha geniş ve plasebo kontrollü bir çalışmada bu implantları obez kediler üzerinde Miyav-1 adı verilen bir çalışmayla test ediyor. Okava en az 50 kediyi çalışmaya dahil etmeyi hedefliyor; kedilerin üçte ikisi ilacı alacak. Araştırmacılar kedileri ilk üç ay boyunca takip edecek; ardından sahipler isterse üç aylık ek bir uzatma süresine katılabilecek.
Eğer sonuçlar umut verici olursa, Klotsman’a göre Okava gelecek yaz daha büyük bir klinik deneme başlatmayı ve 18 ila 24 ay içinde ABD Gıda ve İlaç Dairesi’ne (FDA) onay başvurusunda bulunmayı planlıyor.
Okava’nın FDA’ya yapacağı ilk başvuru kedi obezitesine odaklanacak, ancak şirket ilacın köpeklerdeki etkinliğini ve diyabet ile kronik böbrek hastalığı gibi çeşitli diğer rahatsızlıklar için kullanımını da araştırmayı planlıyor. (İnsanlar üzerinde yapılan ve çoğu erken aşamada olan çalışmalar, bu ilaçların çok geniş yelpazede sağlık faydaları olabileceğini gösteriyor) Klotsman, şirketin ürünü uzun ömür ilacı olarak konumlandırmayı bile umduğunu söyledi.
