Londra’daki beyin cerrahları, yapay zeka desteğiyle gerçekleştirilen ilk başarılı beyin tümörü ameliyatına imza attı. Operasyon sırasında kritik sinir ve damarların gerçek zamanlı olarak belirlenmesine yardımcı olan teknoloji sayesinde, 48 yaşındaki Rhys Hibbert’ın görme yetisi kurtarıldı.
Tarihi operasyon, University College London Hospitals NHS Foundation Trust bünyesindeki Ulusal Nöroloji ve Beyin Cerrahisi Hastanesi’nde mayıs ayında gerçekleştirildi. Hastanın iyileşme süreci beklendiği için ameliyatın ayrıntıları ağustos ayına kadar kamuoyuyla paylaşılmadı.
Cerrahi ekibin operasyon üzerindeki kontrolü tamamen koruduğu ameliyatta yapay zeka sistemi, kameradan aktarılan görüntüleri eş zamanlı olarak analiz etti. Sistem, Hibbert’ın hipofiz bezinde bulunan 11 milimetrelik tümörün çevresindeki sinirleri, kan damarlarını ve diğer hassas yapıları belirleyerek cerrahlara yol gösterdi.
Önemli bölgelerin daha kolay ayırt edilmesini sağladı
Yapay zeka teknolojisi, beynin içindeki küçük anatomik yapıları farklı renklerle işaretleyerek önemli bölgelerin daha kolay ayırt edilmesini sağlıyor. Böylece cerrahlar, korunması gereken dokuları operasyon sırasında daha net görebiliyor.
Hipofiz bezi, beyne kan taşıyan damarlar ve görme işlevini kontrol eden sinirler birbirine son derece yakın konumda bulunuyor. Sağlık yetkilileri, bu bölgede yapılabilecek bir milimetrelik hatanın dahi körlük, felç veya ölüm gibi ciddi sonuçlara yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Bir hafta içinde işine döndü
Ameliyatın ardından görme yetisinin belirgin biçimde düzeldiğini söyleyen Hibbert, uyandığında odadaki her şeyi net olarak görebildiğini anlattı. Bir hafta içinde gözlüğe veya yürüme desteğine ihtiyaç duymadan hareket etmeye başlayan hasta, daha sonra müşteri hizmetleri yöneticisi olarak çalıştığı işine döndü.
Hibbert, yaşadığı değişimi “Etrafımdaki her şeyi 360 derecelik panoramik bir açıyla görebiliyormuşum gibi hissediyorum” sözleriyle ifade etti.
Sistemin teknik liderliğini yürüten University College London’dan robotik ve yapay zekâ uzmanı Dr. Sophia Bano, teknolojinin yüzlerce ameliyat videosu kullanılarak eğitildiğini belirtti. Bano, sistemin bir cerrahın ancak uzun yıllar içinde karşılaşabileceği çok çeşitli vakalardan öğrendiğini söyledi.
Yapay zekanın kritik anatomik yapıları, cerrahi aletleri ve dokular arasındaki etkileşimleri gerçek zamanlı olarak tanıyabildiğini aktaran Bano, teknolojinin son derece hassas operasyonlarda cerrahlara destek olmak amacıyla geliştirildiğini vurguladı.
Operasyon gerçekleştirilmese görme yetisini tamamen kaybedebilirdi
2024 yılında teşhis konulan Hibbert’ın durumu başlangıçta ameliyatsız yöntemlerle takip edilmişti. Ancak zaman içinde ağır hormon dengesizlikleri ve görme sorunları ortaya çıktı. Sağlık yetkililerine göre operasyon gerçekleştirilmeseydi hasta görme yetisini tamamen kaybedebilirdi.
Ameliyatta kullanılan teknoloji daha önce hastanede araştırma amacıyla denenmiş, ancak ilk kez gerçek bir operasyon sırasında bir hastaya uygulanmıştı. Klinik araştırma kapsamında finanse edilen uygulamanın, gelecekte cerrahların karar süreçlerini destekleyerek hasta güvenliğini artırabileceği belirtiliyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
