Baş ağrısı, zihinsel bulanıklık, mide bulantısı, halsizlik ve yoğun açlık hissi… Belirtiler sıralandığında ciddi bir hastalığı çağrıştırsa da, bu tablo genellikle alkolün fazla kaçırıldığı bir gecenin ertesi günü yaşanan klasik akşamdan kalmalık halini tarif ediyor.
Uzmanlara göre bu durumun temel nedeni, sanılanın aksine kandaki alkol kalıntıları değil.
İngiltere’deki Northumbria Üniversitesi’nde İnsan Psikofarmakolojisi Profesörü olan Andrew Scholey, akşamdan kalma belirtilerinin “kandaki alkol seviyesi sıfıra indiğinde ya da sıfıra çok yaklaştığında” ortaya çıktığını söylüyor.
Vücut alkolü toksin olarak algılıyor
Alkol vücuda alındığında, karaciğer tarafından toksik yan ürünlere dönüştürülüyor. Bu maddeler kan yoluyla tüm vücuda yayılıyor.
BBC Dünya Servisi’nin The Food Chain programına konuşan Prof. Scholey, “Alkol bir toksin olarak algılandığı için vücut iltihaplanma tepkisi başlatıyor” diyor.
Bu süreçte bağışıklık sisteminin, enfeksiyonlarla mücadelede salgıladığı türden proteinler devreye giriyor. Bu maddelerin bir bölümü beyin fonksiyonlarını da etkileyerek baş ağrısı, dikkat dağınıklığı ve yorgunluğa yol açıyor.
Araştırmalar, akşamdan kalma halindeki bir sürücünün performansının, sarhoş bir sürücüye yakın derecede bozulabileceğini ortaya koyuyor. Yani kandaki alkol tamamen temizlenmiş olsa bile risk devam edebiliyor.
Neden bazıları daha az etkileniyor?
Alkolün etkilerinin kişiden kişiye değiştiği yönündeki yaygın kanının da bilimsel bir temeli var.
Uzmanlara göre bunun birkaç nedeni bulunuyor:
- Daha az alkol tüketmek
- Daha yavaş içmek
- Alkolü parçalayan enzimlerdeki genetik farklılıklar
Prof. Scholey, “Alkolü daha hızlı metabolize eden kişiler genellikle ertesi günü daha rahat geçiriyor” diyor.
“Akşamdan kalmalık ilacı” var mı?
Kötü haberi Prof. Scholey veriyor. Araştırma ekibi, piyasada “akşamdan kalmalık giderici” olarak satılan çok sayıda ürünü incelemiş.
Sonuç net: Bilimsel olarak etkisi kanıtlanmış tek bir ürün dahi yok.
Uzmanlara göre sihirli bir hap olmadığı için toparlanma sürecinde vücudu desteklemek gerekiyor.
Fast food isteği tuzak olabilir
Alkol sonrası birçok kişi şekerli, tuzlu ve yağ oranı yüksek yiyeceklere yöneliyor. Burger, pizza ve patates kızartması gibi aşırı işlenmiş gıdalar kısa vadede cazip gelse de, uzmanlar bu tercihlerden kaçınılması gerektiğini söylüyor.
Bu tür gıdalar, alkolün yol açtığı iltihaplanma sürecini daha da artırabiliyor.
Bol su içmek işe yarıyor mu?
Yaygın inanışın aksine, su içmek vücuttaki toksinleri “yıkayıp atmıyor”.
Araştırmalara göre su, baş ağrısını doğrudan azaltmıyor. Ancak alkolün yol açtığı susuzluk hissini gidermede faydalı.
Beslenme uzmanı Marissa Moll ise sıvı dengesini sağlamak için farklı bir yol öneriyor:
Salatalık, kereviz, hindistan cevizi suyu, yeşil elma, maydanoz ve zencefilden oluşan yeşil içecekler.
Zencefilin özellikle mide bulantısını azaltmada etkili olduğu belirtiliyor.
Asıl önlem içmeden önce alınıyor
Uzmanların ortaklaştığı bir başka nokta ise, alkol almadan önce tüketilen yiyeceklerin etkisi.
Beslenme uzmanı Moll, yüksek proteinli gıdalar (tavuk, yumurta) ile sağlıklı yağların (avokado, zeytinyağı) mideyi “astarlayarak” alkolün emilimini yavaşlatabileceğini söylüyor.
Prof. Scholey de benzer bir noktaya dikkat çekiyor:
“Doğru bir öğünle alkol tüketirseniz, kana karışan alkol miktarını yaklaşık yarıya indirebilirsiniz.”
Kesin çözüm: Daha az içmek
Tüm önerilere rağmen uzmanlara göre akşamdan kalmalığı tamamen önlemenin tek garantili yolu var:
Daha az alkol tüketmek.
Prof. Scholey bunu şöyle özetliyor: “Alkolün neden olduğu sersemlik halini önlemenin kesin ve etkili tek yolu bu.”
Kaynak: Gazete Oksijen
