ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları küresel hava trafiğinde büyük bir krize yol açtı. Pazartesi günü yüzlerce ek uçuş daha iptal edilirken, hâlihazırda yüz binlerce yolcu mahsur kaldı. Uzayan belirsizlik ve ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri operasyonların dört hafta daha sürebileceği yönündeki açıklaması, havayolu hisseleri üzerinde de baskı yarattı.
Binlerce uçuş iptal edildi
Dubai başta olmak üzere Orta Doğu’daki büyük havalimanları üçüncü gün üst üste kapalı kaldı. Dünyanın en yoğun uluslararası aktarma merkezi olan Dubai’deki kapanma, Covid-19 pandemisinden bu yana sektörde görülen en büyük şok olarak değerlendiriliyor.
Pazartesi sabahı itibarıyla 1.239 uçuş iptal edildi. Cumartesi günü 2.800’e yakın, pazar günü ise 3.156 uçuş iptal edildi. Uçuş takip platformu FlightAware verilerine göre iptaller zincirleme şekilde artıyor.
Bölgenin önde gelen havayolları da operasyonlarını askıya aldı. Dubai merkezli Emirates, pazartesi günü yerel saatle 15.00’e kadar tüm uçuşlarını durdurdu. Abu Dabi merkezli Etihad Airways saat 14.00’e kadar uçuşlarını askıya aldı. Katar hava sahasının kapalı olması nedeniyle Qatar Airways de operasyonlarını durdurdu. Hindistan merkezli Air India da Delhi, Mumbai ve Amritsar çıkışlı Avrupa ve Kuzey Amerika uçuşlarını iptal etti.
Hava sahaları boş kaldı
İran, Irak, Kuveyt, İsrail, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar hava sahası büyük ölçüde boş kaldı. Çatışmaların Lübnan’a sıçraması ve İsrail’in Beyrut’un güneyine yönelik hava saldırıları sonrası bölgedeki hava sahalarının önemli kısmı kapalı ya da ciddi şekilde kısıtlı durumda.
Uzmanlara göre havayolu mürettebatlarının dünyanın farklı noktalarına dağılmış olması, hava sahası yeniden açılsa bile operasyonların hızla normale dönmesini zorlaştıracak. Yolcular büyük havalimanlarında belirsizlik içinde beklerken, varlıklı kesim ise özel jetlere yöneliyor. Özel jet kiralama şirketi Vimana Private’ın CEO’su Ameerh Naran, Riyad çıkışlı Avrupa uçuşlarının maliyetinin 350 bin dolara kadar çıktığını söyledi.
Ticaret zinciri baskı altında
Analistler, Körfez bölgesindeki üç ana aktarma merkezinin aynı anda kapanmasının eşi benzeri görülmemiş bir durum olduğunu belirtiyor. Bölge aynı zamanda hava kargo taşımacılığı açısından da kritik bir kesişim noktası olduğundan, ticaret zincirleri üzerindeki baskı artıyor.
Krizin bir diğer etkisi ise enerji fiyatlarında görülüyor. Brent petrol fiyatı yüzde 13’e kadar yükselerek varil başına 80 doları gördü. Uzmanlar fiyatların 100 dolara kadar çıkabileceğini öngörüyor. Yükselen petrol fiyatları havayolu şirketlerinin maliyetlerini artırırken, Japonya Havayolları hisseleri yüzde 5,6, Singapore Airlines yüzde 4,5, Qantas yüzde 5,4 ve Cathay Pacific yüzde 2,9 değer kaybetti.
Bazı uçuşlar ise kapalı hava sahalarından kaçınmak için alternatif rotalara yönlendiriliyor. Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle zaten daralan koridorlara, Orta Doğu’daki kapanmaların da eklenmesi, küresel havacılıkta uzun süreli bir aksama riskini artırıyor. Uzmanlara göre ticari havacılık açısından en büyük endişe, belirsizliğin uzaması.
Kaynak: Gazete Oksijen
