Gökyüzü meraklılarının uzun süredir beklediği ağustos ayı, yılın en dikkat çekici astronomi olaylarından bazılarına sahne olacak. Avrupa’nın dar bir bölümünde izlenebilecek tam Güneş tutulması ile Perseid meteor yağmurunun zirvesi aynı döneme denk gelecek.
Ay boyunca gezegenler sabah gökyüzünde bir araya gelecek, Ay Ülker yıldız kümesinin önünden geçecek ve ayın son günlerinde parçalı Ay tutulması yaşanacak. Arktik bölgelerde gecelerin yeniden kararmaya başlamasıyla kuzey ışıkları sezonu da geri dönecek.
Gök olaylarının görülebileceği saatler ve gözlem koşulları bulunulan bölgeye göre değişiklik gösterecek. İşte ağustos boyunca izlenebilecek dokuz önemli gök olayı:
Ağustos boyunca: Gezegenler sabah gökyüzünde buluşacak
Mars, Uranüs, Satürn ve Neptün, ağustos boyunca gün doğumundan birkaç saat önce gökyüzünde görülebilecek. Uranüs ve Neptün’ü seçebilmek için teleskop veya güçlü bir dürbün kullanılması gerekecek.
Gün doğumundan yaklaşık bir saat önce Merkür ve Jüpiter de doğu ufkunun hemen üzerinde bu gezegen topluluğuna katılacak.
Ay ve Satürn, 4 Ağustos’ta gökyüzünde birbirine yakın görünecek. İki gök cismi alacakaranlığın sona ermesinden kısa süre sonra izlenebilecek.
8-11 Ağustos arasında ise gün doğumundan hemen önce Jüpiter, Merkür, Mars ve Ay doğu ufkunun üzerinde çapraz bir çizgi oluşturacak.
Bu görünüm, gezegenlerin Güneş çevresinde izlediği yörüngelerin yaklaşık olarak aynı düzlemde bulunmasının gökyüzündeki yansıması olan ekliptiği belirgin hale getirecek.
Gezegenler uzayda gerçekte yan yana gelmeyecek. Dizilim, Dünya’dan bakıldığında aynı gökyüzü bölgesinde görünmelerinden kaynaklanacak.
2 Ağustos: Merkür gözlem için en uygun konumuna gelecek
Güneş’e yakınlığı nedeniyle çoğu zaman gözlemlenmesi zor olan Merkür, 2 Ağustos’ta en büyük batı uzanımına ulaşacak.
Bu konumda Merkür, Dünya’dan bakıldığında Güneş’in batısında ulaşabileceği en uzak görünür noktaya gelecek. Böylece gezegen, gün doğumundan önce doğu ufkunda daha kolay seçilebilecek.
Merkür’ün en büyük batı uzanımına ulaşması, ağustos ayındaki sabah gezegen buluşmasıyla aynı döneme denk gelecek. Gökyüzünün açık ve doğu ufkunun engelsiz olduğu bölgelerde Merkür, Jüpiter ve diğer gezegenlerle birlikte izlenebilecek.
Güneş doğduktan sonra Merkür’ü gözlemlemeye çalışmak göz sağlığı açısından tehlikeli olabileceği için gözlemin yalnızca şafak öncesinde yapılması gerekiyor.
7 Ağustos: Ay, Ülker takım yıldızının önünden geçecek
Ay, 7 Ağustos’ta Pleiades adıyla da bilinen Ülker takım yıldızının önünden geçecek. Astronomide “örtülme” olarak adlandırılan olay sırasında kümedeki bazı yıldızlar Ay’ın arkasında kaybolmuş gibi görünecek.
Yaklaşık bir saat sürecek olay, Ay ile Ülker’in doğmasının ardından başlayacak. Ay gökyüzünde ilerledikçe kümenin parlak mavi yıldızlarından bazılarını sırayla örtecek.
Örtülmenin görünümü ve izlenebileceği saatler gözlem yapılan konuma göre değişecek. National Geographic’e göre en belirgin görüntüler ABD’nin doğu kesimlerinden izlenebilecek.
Ülker çıplak gözle seçilebilse de Ay’ın parlaklığı nedeniyle örtülmenin ayrıntılarını takip etmek için dürbün veya küçük bir teleskop kullanılması gerekebilecek.
12 Ağustos: Tam Güneş tutulması Avrupa’nın bir bölümünü karartacak
Ay’ın Dünya ile Güneş arasına girmesiyle 12 Ağustos’ta tam Güneş tutulması yaşanacak.
Tam tutulma hattı Doğu Grönland, Batı İzlanda ve İspanya’nın kuzeyinden geçecek. Bu bölgelerde Ay, Güneş’in parlak yüzeyini tamamen örtecek ve gündüz gökyüzü kısa süreliğine alacakaranlığa dönecek.
Tam tutulma, bulunulan noktaya bağlı olarak bir dakika ile iki dakikadan biraz daha uzun bir süre devam edecek. Bu sırada Güneş’in normal koşullarda görülemeyen dış atmosferi, yani koronası ortaya çıkacak.
Avrupa’nın büyük bölümü, Kuzeybatı Afrika ve Doğu Kanada’da tutulma parçalı olarak izlenebilecek. ABD’nin en doğusundaki bazı bölgelerde de tutulmanın küçük bir bölümü görülebilecek.
Güneş tutulması, uygun koruyucu ekipman olmadan kesinlikle izlenmemeli. Güneş’e doğrudan bakmak kalıcı göz hasarına yol açabileceği için yalnızca güvenlik standardına uygun tutulma gözlükleri kullanılmalı.
Normal güneş gözlükleri tutulma gözlemi için yeterli koruma sağlamıyor. Dürbün, teleskop veya fotoğraf makinesiyle gözlem yapılacaksa cihazın önüne özel Güneş filtresi takılması gerekiyor.
12-13 Ağustos: Perseid meteor yağmuru zirveye ulaşacak
Yaz aylarının en çok beklenen gök olaylarından Perseid meteor yağmuru, 12 Ağustos’u 13 Ağustos’a bağlayan gece zirveye ulaşacak.
Perseidlerin en yoğun döneminin yeni Ay’a denk gelmesi, bu yıl gözlem için son derece elverişli koşullar sağlayacak. Ay ışığının gökyüzünü aydınlatmaması sayesinde daha sönük meteorlar da görülebilecek.
Şehir ışıklarından uzak ve karanlık bir bölgede, hava koşullarının uygun olması halinde saatte 100’den fazla meteor izlenebilecek. Görülebilecek gerçek meteor sayısı ışık kirliliğine, bulutluluğa ve gözlem yapılan bölgeye göre değişecek.
Perseid meteorları, atmosferin üst katmanlarına girdikten sonra arkalarında hızlı ve parlak izler bırakmalarıyla biliniyor.
Meteor yağmurunu izlemek için en uygun zaman gece yarısından gün doğumuna kadar olan dönem olacak. Gözlem için teleskop veya dürbün gerekmiyor; gökyüzünün mümkün olduğunca geniş bir bölümünü görebilmek için çıplak gözle izleme öneriliyor.
Perseidler, Dünya’nın Swift-Tuttle kuyruklu yıldızının geride bıraktığı parçacıkların arasından geçmesiyle meydana geliyor. Atmosfere yüksek hızla giren bu parçacıklar ısınıyor ve gökyüzünde kayan yıldız olarak adlandırılan parlak izleri oluşturuyor.
27-28 Ağustos: Parçalı Ay tutulması yaşanacak
27 Ağustos’u 28 Ağustos’a bağlayan gece parçalı Ay tutulması gerçekleşecek. Dünya’nın gölgesi dolunayın yaklaşık yüzde 96’sını örtecek.
Ay’ın küçük bir bölümü Dünya’nın tam gölgesinin dışında kalacağı için olay tam tutulmaya dönüşmeyecek. Bu nedenle Ay, mart ayında gerçekleşen tam Ay tutulmasındaki kadar belirgin ve parlak kırmızı bir görünüme bürünmeyecek.
Buna rağmen Ay’ın gölgede kalan bölümünde hafif turuncu, bakır ve kızılımsı tonlar görülebilecek.
National Geographic’e göre ABD’nin 50 eyaletinde tutulmanın en azından bir bölümü izlenebilecek. ABD’nin doğu kıyısında gözlem için 27 Ağustos gece yarısı, batı kıyısında ise saat 21.00 civarı öne çıkacak.
Tutulmanın başka ülkelerdeki görünürlüğü ve izlenebilecek evreleri konuma göre değişeceği için yerel saatlerin bir gökyüzü gözlem uygulamasından kontrol edilmesi gerekecek.
Ay tutulmasını çıplak gözle izlemek güvenli. Dürbün veya teleskop kullanılması, Dünya’nın gölgesinin Ay yüzeyindeki ilerleyişini daha ayrıntılı görmeyi sağlayacak.
28 Ağustos: Mersin Balığı Dolunayı gökyüzünü aydınlatacak
Ağustos dolunayı, 28 Ağustos’ta gerçekleşecek. Dolunayın en parlak anı ABD doğu saatiyle gece yarısı civarında yaşanacak.
Parçalı Ay tutulmasının etkilerini görmek için en uygun dönem 27 Ağustos’u 28 Ağustos’a bağlayan gece olacak. Dolunay, 28 Ağustos akşamı Güneş’in batışına yakın saatlerde doğu ufkundan yükselirken de büyük ve parlak görünecek.
Ağustos dolunayı, Kuzey Amerika geleneğinde “Mersin Balığı Dolunayı” olarak adlandırılıyor.
Bu isim, Kuzey Amerika’daki Büyük Göller ile Champlain Gölü çevresinde mersin balıklarının yılın bu döneminde bol bulunmasıyla ilişkilendiriliyor.
“Mersin Balığı Dolunayı” astronomik bir sınıflandırma değil, ağustos dolunayına verilen geleneksel isimlerden biri. Ay’ın fiziksel büyüklüğünde olağan dışı bir değişiklik yaşanmayacak.
Ay’ın ufka yakınken büyük görünmesi ise “Ay yanılsaması” olarak bilinen algısal etkiden kaynaklanacak.
30-31 Ağustos: Ay, Satürn’e yakın görünecek
Ay, 30 Ağustos’u 31 Ağustos’a bağlayan gece Satürn’e gökyüzünde yakın görünecek.
İki gök cismi arasındaki açısal mesafe yaklaşık 5 derece olacak. Bu uzaklık, kol ileri doğru uzatıldığında yaklaşık üç parmak genişliğine karşılık geliyor.
Ay ve Satürn, Güneş’in batmasından yaklaşık iki saat sonra doğu ufkunun üzerinden birlikte yükselecek. Gece boyunca ekliptik üzerinde ilerleyecek ve gün doğumuna doğru gözden kaybolacak.
Satürn, Ay’ın yakınında sarımsı ve sabit bir ışık noktası olarak görülebilecek. Gezegenin halkalarını seçebilmek için teleskop kullanılması gerekecek.
Ay ve Satürn’ün ardından Mars ve Jüpiter de yükselecek. Bu iki gezegen, sabah gökyüzündeki dizilimin çıplak gözle en kolay görülebilen üyeleri arasında yer alacak.
Yakınlaşma yalnızca Dünya’dan bakıldığında oluşan görsel bir etki olacak. Ay ile Satürn gerçekte birbirinden yüz milyonlarca kilometre uzakta bulunacak.
Ağustosun son günleri: Kuzey ışıkları sezonu yeniden başlayacak
Ağustosun son günlerinde Arktik bölgelerde gecelerin yeniden kararmaya başlamasıyla kuzey ışıkları sezonu da açılacak.
Alaska, Kuzey Kanada, İzlanda ve İskandinavya’nın kuzey kesimlerinde açık gökyüzü ile güçlü Güneş etkinliğinin aynı döneme denk gelmesi halinde sezonun ilk aurora görüntüleri izlenebilecek.
Kuzey ışıkları, Güneş’ten gelen elektrik yüklü parçacıkların Dünya’nın manyetik alanı ve üst atmosferindeki gazlarla etkileşime girmesi sonucu oluşuyor.
Hangileri Türkiye’den izlenebilir?
Ağustos ayındaki gök olaylarının büyük bölümü Türkiye’den de takip edilebilecek. Gözlem koşulları bulunulan şehre, hava durumuna ve ışık kirliliğine göre değişecek.
Mars, Satürn, Jüpiter ve Merkür’ün yer aldığı sabah gezegen buluşması Türkiye’den izlenebilecek. Uranüs ve Neptün de gökyüzünde olacak ancak bu iki gezegeni görebilmek için teleskop veya güçlü bir dürbün gerekecek.
En büyük batı uzanımına 2 Ağustos’ta ulaşacak Merkür, gün doğumundan önce doğu ufkunda görülebilecek. Ufku kapatmayan yüksek bir gözlem noktası, gezegenin seçilmesini kolaylaştıracak.
Ay’ın 4 Ağustos’ta Satürn’e yaklaşması ile Jüpiter, Merkür, Mars ve Ay’ın 8-11 Ağustos arasında oluşturacağı çapraz görünüm de hava koşullarının uygun olduğu bölgelerde takip edilebilecek.
Perseid meteor yağmuru Türkiye’nin tamamından izlenebilecek. Yağmurun zirveye ulaşacağı 12-13 Ağustos gecesinde en uygun gözlem zamanı gece yarısından şafağa kadar olacak. Yeni Ay sayesinde gökyüzünün karanlık kalması gözlem koşullarını iyileştirecek. Şehir ışıklarından uzak bölgelerde çok sayıda meteor görülebilecek.
28 Ağustos’taki parçalı Ay tutulmasının ilk bölümü Türkiye’den izlenebilecek. Tutulma sabaha karşı başlayacak ve Ay, olayın asıl maksimum evresinden önce batacak. İstanbul’da parçalı evre saat 05.33’te başlayacak, Ay ise 06.29’da batacak. Batıdaki iller tutulmayı daha uzun süre ve daha belirgin izleyebilecek. Ay ufka çok yakın olacağı için batı-güneybatı yönünün açık olması gerekecek.
Aynı gün gerçekleşecek Mersin Balığı Dolunayı Türkiye’nin tamamından görülebilecek. Dolunay, 28 Ağustos akşamı Güneş’in batışına yakın saatlerde doğu ufkundan yükselecek.
Ay ile Satürn’ün 30-31 Ağustos gecesindeki yakınlaşması da Türkiye’den izlenebilecek. İki gök cismi doğu ufkundan yükselerek gece boyunca gökyüzünde birlikte ilerliyormuş gibi görünecek.
Kaynak: Gazete Oksijen
