Amerikan Kanser Derneği (ACS) öncülüğünde hazırlanan analiz, dünya genelinde kanser vakalarının artacağını ortaya koydu. Global Cancer Statistics'in verilerine göre, 2024’te dünya genelinde yaklaşık 21 milyon kişiye kanser teşhisi konuldu ve 9,8 milyonu hayatını kaybetti.
Tahminlere göre dünya genelinde yaklaşık her 5 kişiden 1’i yaşamının bir döneminde kansere yakalanacak. Erkeklerin yaklaşık 9’da 1’inin, kadınların ise 13’te 1’inin kanser nedeniyle hayatını kaybetmesi bekleniyor.
Araştırmacılar, yıllık kanser vakalarının 2050’de 34 milyona çıkması öngörüyor. Bu, 2024’e kıyasla yüzde 67’lik bir artış anlamına geliyor. Artışın temel nedenin ise dünya nüfusunun büyümesi ve yaşlanması olarak gösteriliyor.
Kanser yükü bölgeler arasında değişiyor
Rapor, ACS ve Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) kanser ajansı olan Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) araştırmacıları tarafından hazırlandı. Araştırmacılar, 2024 yılına ilişkin GLOBOCAN tahminlerini kullanarak IARC tarafından oluşturulan GLOBOCAN veri tabanındaki 186 ülkede 34 kanser türüne ilişkin vakaları ve ölümleri takip etti.
Kanser görülme oranları bölgeler arasında yaklaşık 4 ila 5 kat arası değişiyor. En yüksek oranlar Avustralya ve Yeni Zelanda’da görülürken bazı Afrika bölgeleri ile Güney ve Orta Asya’da oramlar sıfıra yaklaşıyor.
Kanser kaynaklı ölümlerdeki fark ise yaklaşık 2 kat seviyesinde. En yüksek ölüm oranları erkeklerde Doğu Avrupa’da, kadınlarda ise Melanezya’da görüldü.
Akciğer kanseri ilk sırada
Akciğer kanseri, dünya genelinde hem yeni vaka hem de ölüm sayısında ilk sırada yer alıyor. Hastalığın en yaygın nedenlerinden biri ise tütün kullanımı, 2024’te yaklaşık 2,6 milyon yeni akciğer kanseri vakası kaydedildi. Bu sayı tüm kanser vakalarının yüzde 13’ünü oluşturdu. Akciğer kanseri aynı yıl ise 1,9 milyon kişinin ölümüne neden oldu. Bu da tüm kanser ölümlerinin yüzde 19’una karşılık geliyor.
Kadınlarda ve dünya genelinde meme kanseri en sık teşhis edilen ikinci kanser oldu. 2024’te yaklaşık 2,4 milyon yeni vaka ve 694 bin ölüm kaydedildi.
Meme kanserinde bölgeler arasında önemli farklar bulunuyor. Batı Afrika’daki kadınların meme kanserinden ölme ihtimali, Avustralya ve Yeni Zelanda’daki kadınların yaklaşık iki katı. Buna rağmen Batı Afrika’daki meme kanseri görülme oranı bu bölgelere göre yaklaşık yarısına denk geliyor. Araştırmacılar bu farkın teşhis ve tedaviye erişimdeki eşitsizlikleri yansıttığını belirtiyor.
Kolorektal, karaciğer ve prostat kanseri
Kolorektal kanser, dünya genelinde en sık teşhis edilen üçüncü kanser ve kanser kaynaklı ölümlerin ikinci en yaygın sebebi oldu. 2024’te 2 milyondan fazla yeni vaka ve 918 bin ölüm kaydedildi.
Karaciğer kanserinde 843 bin yeni vaka ve 732 bin ölüm görüldü. Hastalık, kanser kaynaklı ölümlerde dünya genelinde üçüncü sırada yer aldı.
Prostat kanseri ise erkeklerde en sık teşhis edilen ikinci kanser oldu. Hastalık, erkeklerde kanser kaynaklı ölümlerin dördüncü en yaygın nedeni olarak kaydedildi. Yaklaşık 1,5 milyon yeni vaka ve 420 bin ölüm gerçekleşti. Prostat kanserine bağlı ölüm oranları özellikle Karayipler ve Sahra Altı Afrika’da yüksek ve bu bölgelerde erkeklerde kanser kaynaklı ölümlerin başlıca nedenlerinden.
Mide, rahim ağzı ve pankreas kanseri
Mide kanseri, 2024’te yaklaşık 980 bin yeni vakaya ve 642 bin ölüme neden oldu. Hem vaka hem de ölüm sayısında dünya genelinde beşinci sırada yer alıyor. En yüksek oranlar ise Doğu Asya’da görüldü.
Rahim ağzı kanseri ise HPV aşısı ve tarama imkanlarına rağmen önlenebilir ölümlerin önemli nedenlerinden biri olmaya devam ediyor. Hastalık, 26 ülkede kadınlarda kanser kaynaklı ölümlerin başında geliyor. Bu ülkelerin çoğu Sahra Altı Afrika’da bulunuyor. Güney ve Orta Amerika’nın bazı bölgelerinde de benzer durum görülüyor.
Pankreas kanseri vaka sayısında 11. sırada yer almasına rağmen yaklaşık 491 bin kişinin ölümüne neden oldu. Böylece kanser kaynaklı ölümlerde altıncı sırada yer alıyor. Tiroid kanserinde ise dünya genelinde yaklaşık 959 bin yeni vaka kaydedildi. Hastalık, en sık teşhis edilen kanserler arasında altıncı sırada yer alıyor.
Kanser ölümlerinin yarısı önlenebilir
Araştırmacılar, kanser vakalarındaki artış beklentisine rağmen ölümlerin önemli bir bölümünün önlenebileceğini vurguluyor. ACS’den Dr. Hyuna Sung, kanser ölümlerinin yaklaşık yarısının değiştirilebilir risk faktörleri nedeniyle önlenebileceğini belirtti. Erken teşhis ve zamanında tedavinin de kanser kaynaklı ölümleri azaltabileceğini söyledi.
ACS’den Dr. Ahmedin Jemal ise her bölgenin farklı kanser sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu ifade ederek ülkelerin kendilerine uygun planlar geliştirmesi gerektiğini belirtti. Jemal, tütün kullanımının bırakılması, kansere yol açan enfeksiyonlardan korunma, alkolden uzak durma, sağlıklı kilonun korunması ve günlük fiziksel aktivitenin artırılmasının önemine de dikkat çekti.
Kaynak: Gazete Oksijen
