Bugün, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlanırken, Uluslararası Af Örgütü’nün 144 ülkedeki ihlalleri belgelediği Dünyada İnsan Haklarının Durumu raporu, dünyanın çocuk hakları ve eğitim hakkıyla ilgili karnesinin zayıf olduğunu ortaya koyuyor.
Uluslararası Af Örgütü Türkiye Direktörü Ruhat Sena Akşener, “Rapordaki verilerin ortaya koyduğu sonuç net: Dünya devletleri, çocukları koruma konusunda sınıfta kaldı! Dünyadaki güçlü devletler, kontrol, cezasızlık ve kâr amacıyla doğrudan insan haklarının ve uluslararası kural esaslı düzenin temellerine saldırırken, bütün bunlardan en çok da çocuklar etkileniyor. 2025’te İsrail soykırımında öldürülen 26 bin 791 Filistinlinin yüzde 60’ı çocuklar, kadınlar ve yaşlılardan oluşuyordu. İsrail ordusu, Gazze’deki tüm okulları yıktı. Afganistan’da çocukların yüzde 90’ı gıda yoksulluğu yaşadı, 4 milyon çocuk yetersiz beslendi. Kamerun'da 3 milyondan fazla çocuğun eğitimi sekteye uğrarken, çocukların devlet dışı silahlı gruplara alınma riski arttı. Güçlü devletlerin hukuk tanımaz ve saldırgan tavırları, sadece bugünün çocuklarını değil, gelecek nesillerin de geleceğini tehlikeye atıyor. Tüm devletleri ve uluslararası toplumu, taviz politikalarından derhal vazgeçmeye, saldırgan dünya düzeninin kuruluşuna karşı koymaya ve çocukların haklarını korumaya çağırıyoruz” diye konuştu.
Raporda yer alan çocuklarla ilgili verilerden bazıları ise şöyle:
•2025’te İsrail, Gazze’de 26 bin 791 Filistinliyi öldürdü, 64 bin 65 Filistinliyi yaraladı. Bu kişilerin yüzde 60’ı çocuklar, kadınlar ve yaşlılardan oluşuyordu. Öyle ki sadece bir günde, 18 Mart’ta, 174’ü çocuk, en az 414 Filistinliyi öldürdü. İsrail ordusu, Gazze’nin tüm üniversite ve liselerini imha etti. Okulların çoğu, yerinden edilenler için sığınaklara dönüştü, ardından İsrail’in hava saldırıları ve insansız yıkım “robotları” tarafından hedef alındı. Yalnızca Temmuz 2025'te 13 bin çocuk, akut yetersiz beslenme nedeniyle hastaneye yatırıldı.
•İran’da kız çocukları için yasal evlilik yaşı 13 olarak devam etti. Etnik azınlıklar, eğitime erişimde ayrımcılığa ve diğer insan hakları ihlallerine maruz kaldı.
•Suriye’de kadınların ve kız çocukların kimliği belirsiz kişilerce kaçırıldığını bildiren Alevi aileler gözardı edildi.
•Afganistan’da Taliban kararnameleri, çocuk evlendirmelerini artırdı. Eğitim hakkı aşındı. Taliban, Afgan kadınların ve kız çocukların yüzde 78’inin okula gitmesini ve çalışmasını yasakladı. Çocukların yüzde 90’ı gıda yoksulluğu yaşadı, 4 milyon çocuk yetersiz beslendi. Ailelerinden ayrılmış ve refakatsiz çocukların da aralarında bulunduğu 1,8 milyondan fazla Afgan, hukuka aykırı olarak Afganistan’a sınırdışı edildi veya geri dönmeye zorlandı.
•Kuzey Kore okulları ısınma ve ders kitaplarından yoksundu. Ayrıca engelli çocuklar, eğitim-öğretimde sistemsel dışlanmaya maruz kaldı.
•Rusya, göçmen çocukların okullara kayıt yaptırabilmesi için zorunlu dil sınavları uyguladı ve ülkeye yasal olarak girdiklerini kanıtlama şartı getirdi. Bu uygulamalar yüzünden birçok çocuk eğitim-öğretim sisteminden dışlandı.
•Spor dallarında ve eğitimde Müslüman kadınlara ve kız çocuklara yönelik ayrımcılık devam etti. Fransa’da, tüm spor müsabakalarında dini kıyafetlerin yasaklanmasını öngören yasa teklifi görüşülmeyi beklerken, Avusturya parlamentosu okullarda 14 yaşın altındaki kız çocukların başörtüsü takmasını yasakladı.
•Myanmar’da öğrenciler, yardımların dondurulmasının ardından eğitimde ciddi aksamalarla karşılaştı. Önemli ölçüde artan hava saldırıları, okulları ve köyleri hedef aldı, “paramotorlu” saldırılarda çocuklar da dahil onlarca kişi öldürüldü.
•Çekya ve Slovakya okullarında Roman çocukların ırk ayrımcılığına maruz bırakılması devam etti. Ancak kasımda Çekya, ırk ayrımcılığını sonlandırmayı ve Roman çocukların yalnızca toplumsal dezavantaj nedeniyle özel okullara yerleştirilmesini önlemeyi amaçlayan yeni tedbirleri yürürlüğe koydu.
ABD'de 233 silahlı okul saldırısı kaydedildi
•Amerika kıtasında kadınlar ve kız çocuklar, alarm veren şiddet seviyeleriyle karşılaşmaya devam etti.
•Silahlı şiddet, ABD'li çocuklar ve gençler arasında birinci ölüm nedeni olmaya devam etti; 2025 yılında 233 okul saldırısı kaydedildi.
•Hong Kong’da milletvekilleri, ulusal güvenlik yasalarını eğitim-öğretimi de kapsayacak şekilde genişleterek akademik özgürlükleri kısıtladı.
•ABD’nin yardım fonlarını kesme kararı, Yemen’de çocuklar için yetersiz beslenme tedavisi, kolera ve diğer hastalıkları olan çocuklara yönelik tıbbi tedavi gibi hayat kurtarıcı yardımların ve koruma hizmetlerinin sonlanmasına yol açtı.
•Fosil yakıtlar iklim değişikliğine yol açmanın yanı sıra, dünya genelinde 170 ülkeye dağılmış, faal durumdaki 18 binden fazla fosil yakıt altyapı sahasının 5 km çevresinde yaşayan en az iki milyar kişi için ciddi sağlık riskleri oluşturdu. Bu kişilerin 520 milyondan fazlasının çocuk olduğu tahmin ediliyor.
•Birçok devlet, çocukların internet ortamında en iyi nasıl korunacağını değerlendirdi. Avustralya 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanmasını yasaklayan bir yasa çıkardı, Malezya da benzer bir genel yasak getirme planı açıkladı. Bu tedbirler zararlı platformlarla mücadeledeki kararlılığı gösterirken, bir yandan da gençlerin internette kendilerini ifade etme ve bilgiye erişim haklarını kısıtladı ve esas sorunu, yani sosyal medya platformlarının, kullanıcı etkileşimini artırmak için devamlı çaba göstererek ve insanların kişisel verilerinden istifade ederek, tüm kullanıcıları zarara açık hale getirmeleri sorununu çözemedi. Uluslararası Af Örgütü, TikTok’ta ruhsal sağlıkla ilgili içeriklere ilgi gösteren çocukların ve gençlerin nasıl kolayca depresif ve intihar eğilimi uyandıran içeriklerin “kara deliğine” sürüklendiğine dikkat çekti.
•Eğitim hakkı, bütçe kesintileriyle şiddet olaylarından olumsuz etkilendi. El Salvador’da, yılın ilk aylarında örgün öğretim kurumlarına öğrenci kayıtları 25 bin kişi azaldı. Haiti’de ise şiddet olayları ve zorla yerinden edilme nedeniyle 741 binden fazla çocuk eğitimden mahrum kaldı.
•Afrika bölgesi genelinde milyonlarca çocuk, çatışma ve güvensizlik ortamı nedeniyle eğitim hakkından mahrum bırakıldı. Kamerun'un Kuzeybatı ve Güneybatı bölgelerinde 14 bin 829 okul kapatıldı.
Bu, 3 milyondan fazla çocuğun eğitimini sekteye uğratırken, çocukların devlet dışı silahlı gruplara alınma riskini de artırdı. Çad'da UNICEF, 31 Mart itibarıyla doğu bölgesinde 849 bin çocuğun okul dışında kaldığını bildirdi.
Mali'de 2 bin 36 okulun işlevsiz kalması 618 bin çocuğu etkiledi. UNICEF'e göre Güney Sudan'da ise çocukların yüzde 70'inden fazlası okul dışı kaldı. Nisanda Hızlı Destek Güçleri (RSF) Kuzey Darfur, Sudan’da ülke içinde yerinden edilenlerin kaldığı Zamzam kampına saldırdı ve raporlara göre çoğu kadın ve çocuk olmak üzere 300 ile bin 500 arasında kişiyi öldürdü.
Şubatta, Grand Sud bölgesinde yaklaşık 8 bin çocuk şiddetli akut yetersiz beslenme nedeniyle bu konuda uzmanlaşan sağlık merkezlerinde tedavi altına alındı.
