Avustralya’nın en büyük kültür etkinliklerinden biri, önde gelen Avustralyalı-Filistinli yazar Randa Abdel-Fattah’ın programdan çıkarılmasıyla büyük bir krizin içine sürüklendi. Karar, yazarlar arasında kitlesel bir tepkiye ve festivale yönelik toplu çekilmeye yol açtı.
BBC'de yer alan habere göre, Adelaide Festival yönetim kurulu, geçen hafta yaptığı açıklamada, İsrail’i sert biçimde eleştiren Abdel-Fattah’ın, Aralık ayında Bondi Beach’teki bir Yahudi festivaline düzenlenen ve 15 kişinin hayatını kaybettiği silahlı saldırının ardından oluşan “hassasiyetler” nedeniyle Yazarlar Haftası programından çıkarıldığını duyurdu. Saldırının, İslam Devleti’nden esinlenen silahlı kişilerce gerçekleştirildiği iddia edilmişti.
Yönetim kurulu, Abdel-Fattah’ın Bondi’deki saldırıyla “hiçbir bağlantısı olduğunu ima etmediklerini” belirtse de, yazarın “geçmişteki açıklamaları” dikkate alındığında programa dahil edilmesinin “kültürel açıdan hassas olmayacağına” karar verdiklerini açıkladı.
Abdel-Fattah ise kararın “açık ve utanmaz bir Filistin karşıtı ırkçılık ve sansür” olduğunu, Bondi saldırısıyla ilişkilendirilme girişimini ise “iğrenç” sözleriyle niteledi.
Kararın ardından, festivale katılması planlanan onlarca yazar etkinlikten çekildi. Salı günü itibarıyla çekilenlerin sayısı 180’e ulaştı. Bu isimler arasında eski Yeni Zelanda Başbakanı Jacinda Ardern, Britanyalı yazar Zadie Smith, Avustralya edebiyatının önde gelen isimlerinden Helen Garner ve Britanya-Avustralya vatandaşı romancı Kathy Lette de yer aldı.
Hafta sonu, sekiz üyeli yönetim kurulundan başkan dahil dört kişi gerekçe göstermeden istifa etti. Salı günü ise Abdel-Fattah’ı programa davet eden Yazarlar Haftası direktörü görevinden ayrıldı.
Holokost’tan sağ kurtulanların Yahudi kızı olan yayıncı Louise Adler, İsrail-Gazze savaşının başlamasından bu yana sanatın giderek daha fazla baskı altında kaldığını belirterek, “yazarları susturmanın bir parçası olamam” dedi. Guardian Australia’daki yazısında, “Yazarlar ve yazı önemlidir; bizi rahatsız eden, zorlayan fikirler sunduklarında bile” ifadelerini kullandı.
Bunun üzerine yönetim kurulu yeni bir açıklama yaparak, kararın kamuoyuna sunuluş biçimi nedeniyle Abdel-Fattah’tan özür diledi ve Yazarlar Haftası’nın “artık gerçekleştirilemeyeceğini” duyurdu. Açıklamada, “Bu kararın yol açtığı üzüntüyü kabul ediyor ve derin pişmanlık duyuyoruz” denildi. Kurul, biri hariç tüm üyelerin istifa edeceğini ve bunun festivalin bu yıl ve sonrasında “başarısını güvence altına almayı” amaçladığını belirtti.
Yaşananlar, festivalin başlamasına haftalar kala yönetimsiz kalmasına, olası hukuki adımlara ve Avustralya’da ifade özgürlüğü tartışmalarının yeniden alevlenmesine neden oldu.
Abdel-Fattah ne demişti?
Roman yazarı, hukukçu ve akademisyen olan Abdel-Fattah, festivale son romanı Discipline’ı konuşmak üzere davet edilmişti. Yazar, kitabını “sessizliğin ve korkaklığın bedeline dair bir uyarı hikâyesi” olarak tanımlıyor.
Daha önce, “Siyonistlerin kültürel güvenliğe dair hiçbir hak iddia edemeyeceğini” savunan açıklamaları ve 2024’te X’te yaptığı, “Amaç sömürgesizleşme ve bu katil Siyonist koloninin sonudur” ifadelerini içeren paylaşımı nedeniyle eleştirilmişti. Ayrıca 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e saldırısından saatler sonra paylaştığı, Filistin bayraklı bir paraşütçüyü tasvir eden görsel de tartışma yaratmıştı.
Abdel-Fattah, görüntüyü payladığını doğruladı ancak saldırıların boyutu henüz bilinmezken paylaştığını belirterek, “Elbette sivillerin öldürülmesini desteklemiyorum” dedi.
Güney Avustralya Başbakanı Peter Malinauskas, hükümetinin festivale önemli destek sağladığını hatırlatarak, Abdel-Fattah’ın dışlanmasını “tüm kalbiyle” desteklediğini söyledi. Kararda doğrudan rolü olmadığını savunsa da, davetin “akıllıca olmadığını” yönetime açıkça ilettiğini belirtti.
Abdel-Fattah ise, Avustralya’daki sanat kurumlarının Filistinlilere karşı “tam bir kayıtsızlık ve insanlık dışı tutum” sergilediğini söyleyerek, “Sadece sessiz ve görünmez Filistinlilere tahammül ediyorlar” dedi.
Bu, Abdel-Fattah’ın adının bir yazarlar festivalinin dağılmasıyla ilk kez anılması değil. Geçen yıl Bendigo Yazarlar Festivali de benzer bir tartışmanın ardından programının üçte birini iptal etmek zorunda kalmıştı.
Çifte standart suçlamaları
Bazı siyasetçiler ve medya organları, Abdel-Fattah’ı iki yıl önce New York Times yazarı Thomas Friedman’ın festivalden çıkarılmasını talep etmekle suçladı. Abdel-Fattah bu iddiaları reddederek, Friedman’ın yazısının Arap ve Müslümanları “haşerat” benzetmeleriyle hedef aldığını, kendisinin ise “Filistinli kimliği nedeniyle kültürel açıdan hassas bulunmadığını” söyledi.
Yazarlar ne diyor?
Çekilen yazarların bir kısmı Abdel-Fattah’ın görüşlerine katılmadıklarını, ancak ifade özgürlüğünü savunduklarını belirtti. Eski Yunanistan Maliye Bakanı Yanis Varoufakis, festivale davetini yırtıp attığı bir video paylaşarak etkinliğin “Siyonist lobinin baskısıyla yok edildiğini” savundu.
Buna karşılık, eski Avustralya Dışişleri Bakanı Bob Carr, Abdel-Fattah’ın dışlanmasını destekleyen az sayıdaki isimden biri oldu.
Bundan sonra ne olacak?
Yönetim kurulu, odağın yeniden kurulun oluşturulmasına ve festivalin “uzun kültürel mirasını koruyacak şekilde” sürdürülmesine kaydırılacağını açıkladı. Abdel-Fattah ise özrü “samimiyetsiz” bulduğunu belirterek, “Bu bir sis perdesi. Hikâye ben değilim. Filistin’dir” dedi.
Avukatı, hangi açıklamalarının gerekçe gösterildiğinin açıklanmasını talep eden bir mektup gönderdi; hukuki adım atılıp atılmayacağına henüz karar verilmedi.
Kaynak: Gazete Oksijen
