Malta’nın en güçlü iş insanlarından Yorgen Fenech, araştırmacı gazeteci Daphne Caruana Galizia’nın 2017’de bombalı saldırıyla öldürülmesine iştirak ve cinayeti gerçekleştirmek üzere suç örgütü kurma suçlamalarından beraat etti.
1 Temmuz’da başlayan ve yaklaşık iki ay süren davada jüri, sekiz saatlik müzakerenin ardından her iki suçlama için de 8’e karşı 1 oyla Fenech’in suçsuz olduğuna karar verdi. Mahkûm edilmesi halinde ömür boyu hapis cezasıyla karşılaşabilecek olan 44 yaşındaki Fenech, kararın ardından mahkemeden polis koruması altında ayrıldı.
Fenech, bombayı yerleştirmek veya patlatmakla değil, suikastı sipariş edip finanse etmekle suçlanıyordu. Savcılık, Fenech’in aracı Melvin Theuma’ya gazeteciyi öldürecek kişileri bulması için talimat verdiğini ve tetikçilere ödenmek üzere 150 bin euro sağladığını öne sürüyordu.
Jüri kararları Malta’da gerekçeli olarak açıklanmadığı için sekiz üyenin neden beraat yönünde oy kullandığı bilinmiyor. Dolayısıyla karar, Theuma’nın yalan söylediğinin veya savunmanın işaret ettiği başka bir kişinin cinayeti sipariş ettiğinin tespit edildiği anlamına gelmiyor. Hukuki sonuç, savcılığın Fenech’in suçunu makul şüphenin ötesinde kanıtlayamamış olması.
Avrupa’yı sarsan bombalı suikast
Malta’nın en tanınmış araştırmacı gazetecilerinden Caruana Galizia, 16 Ekim 2017’de ülkenin kuzeyindeki Bidnija’da bulunan evinden otomobiliyle ayrıldıktan kısa süre sonra öldürüldü.
Kiralık Peugeot 108’in sürücü koltuğunun altına yerleştirilen bomba uzaktan patlatıldı. Saldırı, Avrupa Birliği’nin en küçük ülkesindeki siyaset, sermaye ve suç ilişkilerini uluslararası gündeme taşıdı.
Caruana Galizia; yolsuzluk, kara para aklama, Malta’nın yatırım karşılığı vatandaşlık programı, çevrim içi kumar şirketleri ve siyasetçilerle iş insanları arasındaki ilişkiler üzerine çalışıyordu. İktidarın yanı sıra muhalefet ve ülkenin iş çevrelerini de hedef alan gazeteci, öldürüldüğü sırada 40’tan fazla hakaret ve iftira davasıyla karşı karşıyaydı.
Panama Belgeleri yayımlanmadan önce dönemin Başbakanı Joseph Muscat’ın özel kalemi Keith Schembri ile Enerji Bakanı Konrad Mizzi’nin Panama’da şirketler, Yeni Zelanda’da ise tröstler kurduğunu yazmıştı. Panama Belgeleri daha sonra bu şirketlerin varlığını doğruladı.
Saldırıyı gerçekleştiren beş kişi cezaevinde
Cinayetin fiziksel olarak nasıl gerçekleştirildiği, önceki yargılamalarda büyük ölçüde ortaya çıkarıldı.
Saldırının hazırlık ve gözetleme aşamasında yer alan Vincent Muscat suçunu kabul ederek devletle işbirliği yaptı ve 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Alfred ve George Degiorgio kardeşler, bombanın yerleştirilmesi ve patlatılmasındaki rollerini kabul ederek 2022’de 40’ar yıl hapis cezası aldı.
Bombayı temin eden Robert Agius ve Jamie Vella ise 2025’te ömür boyu hapse mahkûm edildi.
Cinayetin tetikçilerle azmettirici arasındaki aracısı olduğunu itiraf eden eski taksi şoförü Melvin Theuma’ya, verdiği bilgi ve tanıklık karşılığında 2019’da cumhurbaşkanlığı affı tanındı. Theuma, cinayeti Fenech’in sipariş ettiğini ve tetikçilere verilmek üzere kendisine 150 bin euro sağladığını söyledi.
Yorgen Fenech neden yargılandı?
Fenech, otel, kumarhane, emlak ve enerji yatırımları bulunan Tumas Group’un varislerinden biri. Aynı zamanda Malta hükümetinden tartışmalı bir doğalgaz santrali ihalesi alan Electrogas konsorsiyumunun yöneticisi ve hissedarıydı.
Fenech’in gazeteciyle bağlantısındaki kilit nokta ise Dubai merkezli gizli 17 Black şirketiydi.
Caruana Galizia, Şubat 2017’de 17 Black’in adını yayımlamış ancak şirketin gerçek sahibini kanıtlayan araştırmasını tamamlayamadan öldürülmüştü. Gazetecinin ölümünden sonra çalışmalarını sürdüren uluslararası Daphne Project, 2018’de şirketin sahibinin Fenech olduğunu ortaya çıkardı.
Sızdırılan belgelerde 17 Black, Keith Schembri ile Konrad Mizzi’ye ait Panama şirketlerine belirli olmayan hizmetler karşılığında toplam 2 milyon dolara kadar ödeme yapması planlanan “hedef müşteri” olarak gösteriliyordu.
Reuters, söz konusu ödemelerin gerçekten yapıldığına ilişkin kanıt bulamadı. Fenech, Schembri ve Mizzi de uygunsuz bir mali ilişki bulunduğu iddialarını reddetti. Ancak belgeler, devletin büyük enerji ihalesini alan bir iş insanıyla projenin siyasi karar vericileri arasındaki olası gizli mali ilişkiye ilişkin ciddi sorular doğurdu.
Savcılığa göre cinayetin nedeni de bu çalışmaydı. İddia makamı, Caruana Galizia’nın 17 Black’in gerçek sahibine ve Electrogas projesinin arkasındaki muhtemel yolsuzluk düzenine yaklaştığını, Fenech’in bilgilerin yayımlanmasını engellemek için gazetecinin öldürülmesini istediğini savundu.
Gizli kayıtlar ve yüz binlerce euroluk ödemeler
Savcılığın başlıca tanığı Melvin Theuma, Fenech’in kendisinden gazeteciyi öldürecek kişileri bulmasını istediğini anlattı. İddianameye göre tetikçilerle 150 bin euroya anlaşıldı; paranın 30 bin eurosu kapora olarak, kalan 120 bin eurosu ise saldırının ardından ödenecekti.
Cinayette görev aldığını kabul eden Vincent Muscat da anlaşma, ödemeler ve saldırının hazırlık aşamaları konusunda Theuma’nın anlatısının önemli bölümlerini doğruladı. Ancak Muscat, planlama sırasında azmettiricinin adının kendisine söylendiğini belirtmedi; Fenech’in adını daha sonra duyduğunu söyledi.
Jüriye ayrıca Theuma’nın Fenech’ten habersiz kaydettiği konuşmalar, Signal mesajları ve telefonlardan çıkarılan veriler sunuldu.
Fenech, cinayetten sonra Theuma’ya toplam 450 bin euro verdiğini mahkemede kabul etti. Paranın Degiorgio kardeşlerin avukatlık giderlerinin karşılanmasında kullanıldığı belirtildi. Savcılık bu ödemeleri Fenech’in cinayet planına ve sonrasındaki örtbas girişimlerine katıldığının kanıtı olarak gösterdi.
Fenech ise cinayet için para vermediğini, Theuma tarafından şantaja uğradığını ve ödemelerin cinayet siparişiyle ilgisi bulunmadığını savundu.
Savunma eski başbakanın özel kalemini suçladı
Fenech’in savunması, cinayetin asıl azmettiricisinin dönemin başbakanlık özel kalemi Keith Schembri olabileceğini ileri sürdü.
Fenech, Schembri’nin cinayet ve soruşturmayla ilgili bilgileri kendisine aktardığını, kendisinin de bu bilgileri Theuma’ya ileten bir “haberci” konumunda kaldığını söyledi. Cinayet hakkında konuşmasının ve para vermesinin suç ortaklığından değil, Schembri’yi korumaya çalışmasından ve uğradığı şantajdan kaynaklandığını savundu.
Savunma ayrıca Theuma’nın af alabilmek için Fenech’i suçladığını, ifadelerinde çelişkiler bulunduğunu ve polisin Schembri dahil diğer olası şüphelere ilişkin soruşturmaları yeterince derinleştirmediğini öne sürdü.
Theuma, Schembri hakkındaki bazı önceki ifadelerinin doğru olmadığını kabul etti ancak cinayeti Fenech’in sipariş ettiği yönündeki temel anlatımını değiştirmedi.
Schembri de cinayetle ilgisi bulunduğunu reddetti. Polis, Fenech’in yargılandığı davada Schembri’nin hiçbir zaman cinayet şüphelisi olarak değerlendirilmediğini söyledi. Fenech ise çapraz sorgusunda Schembri’nin cinayeti sipariş ettiğini kendisine doğrudan söylemediğini ve bu iddiayı Theuma’dan duyduğunu kabul etti.
Bu nedenle Fenech’in beraati, savunmanın işaret ettiği Schembri’nin azmettirici olduğunun belirlendiği anlamına gelmiyor.
Suikast başbakanın istifasına yol açtı
Fenech, 20 Kasım 2019’da şafaktan önce lüks yatıyla Malta’dan ayrılırken güvenlik güçleri tarafından durduruldu. Fenech yolculuğun rutin bir tekne bakımı amacıyla yapıldığını savunurken savcılık, ele geçirilen mesajların kaçış hazırlığına işaret ettiğini söyledi.
Tutuklama, Fenech’in Keith Schembri’yle yakın ilişkisini ve cinayet soruşturmasına ilişkin gizli bilgilerin hükümet çevrelerinden sızdırıldığı iddialarını gündeme taşıdı.
Schembri 26 Kasım 2019’da istifa etti. Başbakan Joseph Muscat da kitlesel protestoların ardından görevinden ayrılacağını açıkladı ve Ocak 2020’de istifa etti. Muscat cinayetle suçlanmadı ve herhangi bir rolü bulunduğu iddialarını reddetti.
Soruşturma devleti sorumlu bulmuştu
2021’de tamamlanan bağımsız kamu soruşturması, Malta hükümetinin bombalı saldırıyı sipariş ettiğine dair kanıt bulunmadığını belirledi. Ancak devletin Caruana Galizia’yı korumadığı ve cinayete ortam hazırlayan cezasızlık kültüründen sorumlu olduğu sonucuna vardı.
Raporda, cezasızlık ortamının hükümetin en üst kademelerinden yayıldığı, siyaset ile büyük sermaye arasında bir “yolsuzluk ağı” oluştuğu ve gazetecinin sistematik biçimde yalnızlaştırılarak saldırıya açık hale getirildiği belirtildi.
Fenech’in beraati bu kurumsal sorumluluk tespitini ortadan kaldırmıyor. Caruana Galizia’nın ailesi de kararın ardından yaptığı açıklamada, cinayeti mümkün kılan kurumsal başarısızlıkların dokuz yıl sonra hâlâ giderilmediğini belirtti.
Malta Başsavcılığı karara yalnızca hukuki gerekçeler üzerinden itiraz edebiliyor. Henüz temyiz başvurusu yapıldığına ilişkin resmî bir açıklama bulunmuyor.
Fenech’in beraati diğer soruşturmaları da sona erdirmiyor. İş insanı, 17 Black ve Electrogas bağlantılı yolsuzluk ve kara para aklama suçlamalarının bulunduğu ayrı davalarda yargılanmaya devam ediyor. Fenech kendisine yöneltilen bu suçlamaları da reddediyor.
