ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin'in Shenzhen kentinde gerçekleştirdiği ilk üçlü görüşme sona erdi.
Türkiye saatiyle 11.27'de başlayan ve yaklaşık 1,5 saat süren görüşmeye Çin Devlet Başkanı Şi başkanlık etti. Liderler, basına açık bölümde yaptıkları konuşmaların ardından görüşmelerini kapalı oturumda sürdürdü.
ABD, Çin ve Rusya, Shenzhen'de düzenlenen tarihi üçlü zirvenin ardından nükleer risklerin azaltılması, silahların yayılmasının önlenmesi ve enerji arzının güvence altına alınması konusunda işbirliği yapma taahhüdünde bulundu.
Barış Bildirisi yayımlandı
"Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanlarının Barış Bildirisi" başlıklı ortak açıklama yayımlandı.
- Bildiride Rusya ve ABD liderlerinin, tarihi zirveye ev sahipliği yaptığı için Çin'e teşekkür ettiği belirtildi. Üç liderin uluslararası gelişmeleri kapsamlı biçimde ele aldığı ve stratejik istikrar ile uluslararası güvenliği koruma konusunda taahhütte bulunduğu ifade edildi.
- Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin daimi üyeleri olan üç ülke, BM'nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği koruma misyonunu yerine getirebilmesi için reform yapılmasını destekleme konusunda uzlaştı.
- Enerji güvenliğine ilişkin bölümde ise rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzının bütün ülkelerin yararına artırılmasının planlandığı belirtildi. Liderler, enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesinin önemini yineledi.
- Bildiride Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) yetkilerine de değinildi. Üç lider, devletlerin rızası ilkesine ve devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin büyük önem taşıdığını vurguladı. UCM ve benzeri kurumların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda ortak görüş bildirildi.
- Nükleer silahlara ilişkin bölümde ise "Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır" ilkesi tekrarlandı. ABD, Rusya ve Çin, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi amacıyla diyalog yürütme taahhüdünde bulundu.
- Dört maddelik bildiride, zirvenin önemli gündem başlıkları arasında bulunan Ukrayna ve İran'daki savaşlara doğrudan değinilmedi. Ayrıca açıklanan taahhütlerin uygulanmasına ilişkin somut bir takvim paylaşılmadı.
Putin: Trump ile görüşmemizde Ukrayna savaşı ön plandaydı
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin'de gerçekleştirdiği ikili görüşmede Ukrayna'daki savaşın önemli yer tuttuğunu açıkladı.
Rus haber ajansı TASS'ın aktardığına göre Putin, Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile düzenlenen üçlü zirvenin açılışında, "Dün bu konuyu Çin Devlet Başkanı ile görüştük. Bugün ise ABD Başkanı'nın girişimiyle yaptığımız ikili görüşmede Ukrayna'daki çatışmaya geniş yer ayırdık" dedi.

Üçlü zirveden dikkat çeken anlar
ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Shenzhen'deki üçlü zirvede ortasında mor çiçeklerin bulunduğu halka biçimindeki bir masada bir araya geldi.
Associated Press'in (AP) aktardığına göre Şi konuşurken Trump zaman zaman etrafına bakarak gazetecilere gülümsedi. Putin ise önündeki belgeleri inceleyerek notlar aldı. Rus lider söz aldığında Trump kendisine dönerek gülümsedi.
Trump'ın konuşması sırasında Putin, ABD Başkanı'nın nükleer silahlara değinmesi üzerine başını kaldırarak onu dinledi. Trump'ın Uluslararası Ceza Mahkemesini (UCM) sert sözlerle eleştirdiği sırada ise Putin'in gülümsediği görüldü.
Trump, Şi ve Putin'den tarihi zirvede ilk açıklamalar
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen üçlü zirvede nükleer silahlar, küresel güvenlik ve uluslararası işbirliğine ilişkin mesajlar verdi. Liderler, açılış konuşmalarının ardından basına kapalı görüşmeye geçti. Zirvenin resmi gündemi ise açıklanmadı.
Trump: Tarih yazıyoruz
ABD Başkanı Donald Trump, üçlü zirvenin tarihi önemine dikkat çekerek ABD, Rusya ve Çin'in dünyanın en büyük üç nükleer cephaneliğine sahip olduğunu vurguladı.
"Tarih yazıyoruz. Üçümüzün konuşacağı çok konu var" diyen Trump, liderlerin dünya gündemindeki sorunları ele alacağını belirtti.
Geçmişte liderlerin anlaşmazlık yaşadıkları ülkelerle görüşmekten kaçındığını savunan Trump, "Diyalog fırsatlarını geri çevirerek hiçbir zaman barış sağlanmadı" dedi.
Üçlü zirve öncesinde Putin ile Ukrayna'daki savaşı görüştüğünü belirten Trump, usya Devlet Başkanı Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi ile gerçekleştirdiği üçlü görüşmenin somut sonuçlar elde edilmesini sağlayacağını umduğunu ifade etti. "Dünyada tartışılan bütün sorunları konuşacağız. Bakalım bir sonuç alabilecek miyiz" ifadelerini kullanan ABD Başkanı Trump, “Burada sizinle birlikte bulunmak ve bir şeyler başarıp başaramayacağımızı görmek benim için bir onur” dedi.
Trump, konuşmasında Uluslararası Ceza Mahkemesini (UCM) de hedef aldı. Mahkemeyi "kontrolden çıkmış küreselci bir örgüt" olarak nitelendiren ABD Başkanı, UCM'ye karşı Şi ve Putin'in desteğini arayacağını söyledi.
ABD, Rusya ve Çin, UCM'nin faaliyetlerini düzenleyen Roma Statüsü'ne taraf değil.
Şi: Nükleer silahlar tamamen ortadan kaldırılmalı
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, üçlü zirvenin "çığır açıcı öneme sahip" olduğunu belirterek büyük güçler arasında işbirliği çağrısında bulundu.
Şi, "Tarih bize gösteriyor ki büyük güçler uyum içinde yaşadığında dünya barış içinde olur, büyük güçler çatıştığında ise dünya kargaşaya sürüklenir" dedi.
Üç ülkenin küresel sorunların çözümünde birlikte hareket etmesi gerektiğini vurgulayan Şi, ABD, Rusya ve Çin'e "Soğuk Savaş zihniyetinden vazgeçme" çağrısında bulundu. Ekonomik ilişkilerin koparılmaması ve tedarik zincirlerinin parçalanmaması gerektiğini belirten Çin lideri, enerji güvenliği alanında koordinasyonun artırılmasını ve kriz dönemlerinde iletişimi sağlayacak bir mekanizma kurulmasını önerdi.
Egemenlik ve toprak bütünlüğüne de değinen Şi, "Büyük güçler hassas konularda birbirlerinin kırmızı çizgilerine dokunmamalı" ifadelerini kullandı.
Çin devlet haber ajansı Xinhua'ya göre Şi, Trump ile daha önce gerçekleştirdiği ikili görüşmede de Washington'ı Tayvan konusunda uyardı. ABD'nin yanlış adımlar atmasının iki ülke ilişkilerinde ciddi gerilemelere yol açabileceğini söyledi.
Nükleer silahsızlanma çağrısında da bulunan Şi, "Nükleer silahlar insanlığın üzerinde sallanan bir Demokles'in kılıcıdır. Kapsamlı biçimde yasaklanmalı ve tamamen ortadan kaldırılmalıdır. Nihai hedef, nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya kurmak olmalıdır" dedi.
"Nükleer savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır" diyen Şi, böyle bir savaşı önlemek için her türlü çabanın gösterilmesi gerektiğini vurguladı.
Pekin yönetimi, ABD ve Rusya'nın çok daha büyük nükleer cephaneliklere sahip olduğunu belirterek Washington ile doğrudan nükleer silahların sınırlandırılması müzakerelerine uzun süredir mesafeli yaklaşıyor.
Putin: Ukrayna konusunda ortak çıkarlarımız var
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya, ABD ve Çin'in yapıcı işbirliğiyle küresel güvenlik ve istikrara önemli katkı sağlayabileceğini söyledi.
Putin, "Yapıcı bir ortaklık içinde hareket etmemiz halinde küresel güvenliğin ve istikrarın güçlendirilmesine anlamlı bir katkıda bulunabiliriz" dedi.
Üç ülkenin bölgesel çatışmaların çözümünde ortak çıkarlara sahip olduğunu belirten Putin, "Ülkelerimiz, elbette Ukrayna'daki çatışma da dahil olmak üzere bölgesel sorunların çözümünde birçok ortak çıkarı paylaşıyor" ifadelerini kullandı.
Rusya, ABD ve Çin'in uluslararası barışın korunmasında ortak sorumluluk taşıdığını vurgulayan Putin, "Ülkelerimizi yalnızca İkinci Dünya Savaşı'nın galipleri olmamız değil, uluslararası barışı koruma sorumluluğumuz da birleştiriyor" dedi.
Putin, görüşmelerde enerji güvenliğinin de ele alınması gerektiğini belirtti.
Rus haber ajansı TASS'a göre Putin, üçlü zirve öncesinde Trump ile yaptığı görüşmenin büyük bölümünün ABD Başkanı'nın girişimiyle Ukrayna'daki savaşa ayrıldığını söyledi.
Putin üçlü zirvedeyken Ukrayna'dan Rusya'ya yeni saldırılar
Ukrayna, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Shenzhen'de üçlü zirve gerçekleştirdiği 19 Kasım'da Rusya'nın petrol tesislerine ve stratejik altyapısına yönelik saldırılarını sürdürdü.
Rus haber ajansı Interfax'a göre, Moskova'nın doğusundaki Tataristan bölgesinde bulunan petrol depolama tesisleri Ukrayna'ya ait insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef alındı.
Almetyevsk Bölge Başkanı Güzel Habutdinova, saldırıda bir petrol tesisinin hedef alındığını doğrulayarak "Otomatik yangın söndürme sistemi ve güvenlik birimlerinin koordineli çalışması sayesinde büyük bir yangın önlendi" dedi.
Yerel yetkililer, saldırı sırasında bazı sivil tesislerin de hasar gördüğünü ancak ölen veya yaralanan olmadığını bildirdi.
Ukrayna, Rusya ile 2014'te ilhak ettiği Kırım Yarımadası'nı birbirine bağlayan stratejik Kırım Köprüsü'nü de hedef aldı. Rus yetkililere göre köprüye bir hafta içinde üçüncü kez düzenlenen saldırının ardından demir yolu ulaşımı geçici olarak durduruldu.
Avrupa'da üçlü zirveye ilişkin endişeler
APEC kapsamında ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında gerçekleştirilen üçlü zirve, Avrupa'da da yakından takip edildi.
Rusya-Avrupa-Asya Çalışmaları Merkezi Direktörü Theresa Fallon, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada Avrupalı liderlerin görüşmelerin dışında bırakıldıklarını düşündüğünü söyledi.
Avrupa ülkelerinin Ukrayna'ya desteği koordine etmek amacıyla Berlin'de düzenlediği toplantıya değinen Fallon, "Avrupa'nın toparlanması, ortak bir tutum belirlemesi ve Putin'le Avrupa adına konuşacak bir kişi ya da küçük bir koalisyon seçmesi gerekiyor" dedi.
Fallon, Avrupa'nın ortak hareket edememesi durumunda ABD, Rusya ve Çin'in kendi aralarındaki görüşmeleri sürdüreceğini belirtti.
ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'ın Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve Avrupalı liderlerle görüşmek üzere Berlin'e gitmesini olumlu bir gelişme olarak değerlendiren Fallon, Avrupa ülkelerinin Ukrayna konusunda ortak bir tutum geliştirmesini umduğunu söyledi.
Trump ile Kim Jong-un görüşmesi gerçekleşmedi
Trump'ın Çin ziyareti öncesinde gündeme getirdiği Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşme ihtimali ise gerçekleşmedi.
ABD Başkanı, Shenzhen'de Kim ile bir araya gelmek istediğini belirtmiş ancak Kuzey Kore yönetimi olası görüşmeye ilişkin herhangi bir açıklama yapmamıştı.
Trump'ın üçlü zirvenin ardından Çin'den ayrılmasıyla iki lider arasında bu ziyaret kapsamında bir görüşme yapılmadı.
Trump, ilk başkanlık döneminde 2019'da Koreler arasındaki askerden arındırılmış bölgede Kim ile buluşmuş ve Kuzey Kore topraklarına adım atan ilk görevdeki ABD Başkanı olmuştu.
Trump ve Putin'den program dışı görüşme
Üçlü zirve öncesinde Trump, Şi ve Putin ile ayrı görüşmeler gerçekleştirdi.
Trump, üçlü zirve öncesinde Putin ile programda yer almayan bir görüşme yaptı. Beyaz Saray tarafından paylaşılan görüntülerde Trump'ın, Rus lideri işaret ederek gülümsemesi ve "O benim dostum" demesi dikkat çekti.
Görüşmenin başlangıcında Putin ile uzun yıllardır iyi ilişkilere sahip olduğunu söyleyen Trump, bu temaslardan olumlu sonuçlar çıkabileceğini belirtti.
Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, iki liderin Ukrayna'daki savaşı ve ikili ilişkileri ele aldığını açıkladı.
Rus devlet haber ajansı TASS'a konuşan Uşakov, görüşmenin iyi geçtiğini ve Putin'in toplantıdan oldukça memnun ayrıldığını söyledi. Uşakov, önemli bir açıklama yapılmadığını, tarafların üçlü zirveye hazırlandığını belirtti.
Trump, Şi ile görüşmesinde Ukrayna'yı gündeme getirdi
Putin ile temasının ardından Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir araya gelen Trump, iki ülkenin Ukrayna'daki savaşın sona ermesine katkı sağlayabileceğini söyledi.
Trump, "Rusya ve Ukrayna arasındaki savaş konusunda ikimiz de yardımcı olmak istiyoruz. Bu savaşın sona erdiğini görmek istiyorum" dedi.
ABD Başkanı, İran'daki savaş nedeniyle enerji sevkiyatının aksadığı Hürmüz Boğazı'ndan petrol akışının sürdürülmesinin de iki ülkenin ortak çıkarına olduğunu belirtti.
Şi ise ABD ile Çin arasındaki ilişkilerin genel olarak istikrarlı olduğunu ve iyileşme gösterdiğini söyledi. Washington ile ilişkileri doğru yönde ilerletmek için Trump'la çalışmaya kararlı olduğunu vurguladı.
Trump da Şi ile aralarında özel bir ilişki bulunduğunu belirterek Çin liderine gösterdiği karşılama için teşekkür etti.
Nükleer silahlar ve ticaret de gündemde
Trump, üçlü zirve öncesindeki açıklamalarında nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik yeni bir anlaşma yapılmasını istediğini belirtmişti.
Ancak Çin, nükleer kapasitesinin ABD ve Rusya'nın oldukça gerisinde olduğunu gerekçe göstererek iki ülkeyle aynı düzeyde silah kontrolü müzakerelerine katılmaya mesafeli yaklaşıyor.
Görüşmede ABD ile Çin arasındaki ticaret anlaşmazlıkları ve gelişmiş yapay zeka çiplerine yönelik ihracat kısıtlamalarının da gündeme gelmesi bekleniyor.
Çin yönetimi, üçlü zirveyi dünya barışı ve istikrarı açısından önemli bir diplomatik girişim olarak nitelendirirken Reuters ve Associated Press'e konuşan uzmanlar, liderler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle kapsamlı bir anlaşma sağlanması ihtimalinin düşük olduğunu değerlendiriyor.
APEC liderlerinden dijital güvenlik çağrısı
Çin'de düzenlenen APEC zirvesinde liderler, veri ihlalleri, çevrim içi dolandırıcılık ve yeni teknolojilerin kötüye kullanımına karşı önlem alınması çağrısında bulunan ortak bir metin kabul etti. Zirvede ABD, Çin ve Rusya arasındaki tarihi görüşmenin Avrupa'daki yansımaları da gündeme gelirken Trump'ın Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile beklenen görüşmesi gerçekleşmedi.
Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine katılan liderler, dijital güvenlik ve ekonomik işbirliğine ilişkin ortak bir açıklama kabul etti.
"2026 APEC Liderleri Şenzen Görünümü" başlıklı metinde, üye ekonomilere veri ihlalleri, çevrim içi dolandırıcılık ve dijital teknolojilerin kötü amaçlarla kullanılmasından kaynaklanan risklerle mücadele etme çağrısı yapıldı.
Açıklamada, dijital altyapının güçlendirilmesi, kişisel verilerin korunması ve sınır ötesi veri akışının güvenli biçimde sürdürülmesi gerektiği vurgulandı. Üye ekonomiler, dijital işlemlerde tüketici ve işletmelerin güvenini artırmaya yönelik işbirliğini sürdürme taahhüdünde bulundu.
Metinde ayrıca yapay zeka ve gelişmekte olan teknolojilerin ekonomik büyümeye katkısına dikkat çekilerek bu alanlarda sorumlu uygulamaların geliştirilmesi desteklendi.
Kaynak: Gazete Oksijen


