Çin lideri Şi Cinping, APEC zirvesindeki görüşmeleri öncesinde teamüllerin dışına çıkarak ABD Başkanı Donald Trump’ı teknoloji merkezi Shenzen’deki havalimanında bizzat karşıladı. Trump, Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. ve diğer dünya liderleriyle görüştüğü Filipinler’den Çin’e geçti.
Şi’nin Trump’ı havaalanında karşılaması diplomatik teamüller açısından önemli bir karar. Zira Çin lideri, görevde olduğu süre boyunca hiçbir Amerikan başkanına benzer bir karşılama yapmamıştı.
Şinhua haber ajansının aktardığına göre Şi, Trump’a yılın başlarında ABD’yi ziyaret ettiğinde kendisini havalimanında karşıladığını hatırlatarak bu jestin karşılığını verdiğini söyledi.
İki liderin yarın baş başa görüşme için bir araya gelmesi bekleniyor. Günün ilerleyen bölümlerindeyse merakla beklenen üçlü zirve düzenlenecek.
Shenzen’deki zirve kapsamında Trump, Şi ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le bir ilke imza atarak üçlü görüşme yapacak. Putin, görüşmenin “önemli faydalar sağlayabileceğini” söyledi.
Görüşme, ABD, Britanya ve Sovyetler Birliği’nin 1945’te bir araya geldiği Yalta Konferansı’na benzetiliyor. Nüfuz alanlarını resmileştiren ve İkinci Dünya Savaşı sonrası düzenin temellerini atan konferans, büyük güçlerin küçük ülkelere dayattığı anlaşmaların simgesi haline gelmişti.
Reuters’a göre görüşme, Avrupa ve Asya’daki bazı başkentleri de tedirgin etti. Bu ülkeler, dünyanın en büyük askeri güçlerinin kendi çıkarlarını göz ardı etmesinden kaygı duyuyor.
Kremlin bu hafta Yalta Konferansı benzetmelerini “siyaset bilimcilerin oyunları” diye niteledi. Kremlin’e göre görüşme dünya siyasetinde önemli bir etki yaratacak. Pekin ise üçlü görüşmenin dünya barışına katkı sağlayacağını düşünüyor.

Şi’den serbest ve açık ticaret mesajı
Şi, zirvede daha önce yaptığı konuşmada Çin’i küreselleşmiş ekonominin savunucusu olarak konumlandırdı. Putin’le de bir araya gelen Şi, Rus liderle birlikte iki ülke arasındaki yakın ilişkilere övgüde bulundu.
Şi, açılış konuşmasında “serbest ve açık ticarete” destek çağrısı yaptı. Çin lideri, Trump yönetiminde gümrük vergilerini artıran ve dış politikada daha sert bir çizgiye yönelen ABD karşısında ülkesini dünya sahnesinde istikrarlı bir ortak olarak konumlandırmaya çalıştı.
Şi’nin açıklamaları, Washington’ın Çin’in Nvidia gibi şirketlerin ürettiği gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimine yeni kısıtlamalar getirmesinin ardından geldi. Bu adım, Pekin’le varılan kırılgan ticaret ateşkesini daha da zora sokabilir.
İş dünyası temsilcilerine seslenen Şi, “Dünya Ticaret Örgütü’nün merkezinde yer aldığı kurallara dayalı çok taraflı ticaret sistemini kararlılıkla savunmalı, serbest ve açık ticareti ve yatırımı desteklemeliyiz” dedi.
Çin’in Batılı ticaret ortakları, Pekin’i tüketiciler aleyhine imalat sektörünü destekleyen politikalarla yılda 1 trilyon doları aşan dış ticaret fazlası vermekle eleştiriyor.
Pekin, dünyanın en zengin ekonomilerine yetişmeye çalışan Çin için bu büyüme modelinin uygun olduğunu savunuyor. Washington, Brüksel ve diğer başkentler ise Çin’in tedarik zincirlerindeki hâkimiyetinin Pekin’e jeopolitik nüfuz sağladığından kaygı duyuyor ve bu politikaların kendi sanayilerini ve istihdamlarını tehdit ettiğini belirtiyor.
Dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’in gümrük vergilerini düşüreceğini ve pazarlarını dışa daha fazla açacağını belirten Şi, korumacılığa ve tek taraflı politikalara karşı duracaklarını da ekledi.
The Asia Group ortağı ve dijital çalışmalar biriminin başkanı George Chen, “Şi’nin mesajı muhtemelen birçok Küresel Güney ülkesinde yankı bulacak. Bu mesaj, Pekin’in kendi teknoloji stratejisiyle Washington’ınki arasındaki farkı ortaya koyma çabasını da güçlendiriyor” dedi.

Putin’e göre Batı ‘eski hegemon’
Şi’nin ardından kürsüye çıkan Putin, Batılı güçleri “eski hegemonlar” diye niteledi. Putin’in konuşması, Ukrayna’nın Kırım’ı Rusya’ya bağlayan ve stratejik önem taşıyan Kerç Köprüsü’nün karayolu bölümünü işlemez hale getirmesinin ardından geldi.
Putin, Avrupa’nın “aşağılayıcı bir gerileme” yaşadığını ve Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından Rusya’ya uygulanan yaptırımların ters teptiğini söyledi.
Putin, “Tecrübeler, ekonomik üstünlük kurmak ve fiilen baskı uygulamak için kullanılan geleneksel araçların büyük ölçüde miadını doldurduğunu ve yıldırıcı etkilerinin önemli bir bölümünü yitirdiğini gösterdi” ifadelerini kullandı.
Rus lider sözlerine, “Yaptırımlar, gümrük vergileri ve ihracat kısıtlamaları hâlâ bir ölçüde caydırıcı olabilir. Ancak rakip ekonomileri çökertmek bir yana, büyümelerini bile durduramazlar.” diye devam etti.
Dünyanın “çalkantılı” bir dönemden geçtiğini söyleyen Putin, anlaşmazlıkların “masaya oturarak” ele alınabileceğini belirtti. “Bu nedenle yaklaşan üçlü görüşmenin önemli faydalar sağlayabileceğini düşünüyorum” dedi.
Japonya liderine soğuk karşılama
Avustralya, Kanada ve Güney Kore’nin de aralarında bulunduğu ülkelerin liderlerini dansçılar ve tüfeklerini havaya kaldıran askerler karşıladı.
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ise uçağından indikten sonra doğrudan bir araca yönlendirildi. Takaichi için karşılama töreni düzenlenmedi. Ziyaret, Pekin ile Tokyo arasında bir yıldır süren gerilimin ortasında gerçekleşiyor. Gerilim, Takaichi’nin Çin’in Tayvan’a yönelik bir hamlesinin Japon topraklarını da tehdit etmesi halinde Japonya’nın askeri güç kullanabileceğini söylemesiyle başlamıştı.
Tayvan ve Japonya, salı günü Rus uçaklarının hava sahalarını ihlal ettiğini bildirdi.
Kaynak: Gazete Oksijen