Sırbistan, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in 14 yıldır sürdürdüğü siyasi hâkimiyetin geleceğini belirleyebilecek erken genel seçim için sandık başına gidiyor. 25 Ekim’de yapılacak seçimde, Vučić’in desteklediği Sırp İlerleme Partisi (SNS) ile hükümet karşıtı protestolardan doğan öğrenci hareketinin desteklediği liste karşı karşıya gelecek.
Seçim, aynı zamanda ülkede bir yılı aşkın süredir devam eden hükümet karşıtı hareketin siyasi güce dönüşüp dönüşemeyeceğini gösterecek. Kasım 2024’te Novi Sad’daki tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlayan protestolar, sorumluların hesap vermesi talebinden yolsuzluk iddialarına ve hükümetin yönetim anlayışına yönelik daha geniş bir itiraza dönüştü.
Öğrenciler muhalefetin merkezinde
Hareketin öncülüğünü yapan öğrenciler, Slobodan Milošević’in devrilmesinden bu yana ülkede düzenlenen en büyük gösterilerden bazılarının örgütlenmesinde rol oynadı. Geleneksel muhalefet partilerinin parçalı ve etkisiz kaldığı yönündeki eleştiriler, gençlerin öncülüğündeki hareketin siyasi ağırlığını artırdı.
Seçimde iktidarın karşısındaki başlıca güç, Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor adıyla yarışan liste. Akademisyenler, öğretmenler ve farklı mesleklerden, siyasi deneyimi sınırlı adayları bir araya getiren hareket; hukukun üstünlüğünün sağlanmasını, yolsuzluğun sona erdirilmesini ve kamu kurumlarının yeniden güçlendirilmesini savunuyor.
Hareket, farklı siyasi görüşlerden seçmenleri bir arada tutabilmek için Kosova meselesi, Avrupa Birliği üyeliği ve Rusya ile ilişkiler gibi ayrıştırıcı başlıklarda kampanyasını ayrıntılı taahhütler üzerine kurmaktan kaçınıyor. Bazı muhalefet partileri öğrenci listesini desteklemek amacıyla seçime katılmama kararı aldı. Diğer partiler ise parlamentoya girmek için gereken yüzde 3’lük seçim barajını aşamama riskiyle karşı karşıya.
Seçimin sonucu kadar katılım da önemli
Al Jazeera’ya konuşan Belgrad Üniversitesi Felsefe ve Sosyal Teori Enstitüsü’nden Jelena Vasiljević, seçimin sonucunda katılım oranının belirleyici olacağını söyledi. İktidar partisinin disiplinli bir seçmen tabanına ve siyasi destek karşılığında mal ve hizmet sağlandığı yönündeki eleştirilere konu olan bir yönetim ağına sahip olduğunu belirten Vasiljević, öğrenci listesinin yalnızca muhalif seçmeni birleştirmekle kalmayıp sandığa gitmeyenleri ve kararsızları da harekete geçirmesi gerektiğini ifade etti.
Öğrenci listesinin başarılı olması, muhalefetin yapısını da değiştirebilir. Parlamentoda farklı siyasi görüşlere sahip, ancak geleneksel siyasette deneyimi bulunmayan çok sayıda milletvekilinin yer alması; mevcut muhalefet partilerinin ise güç kaybetmesi mümkün. Uzmanlara göre sonuç, hükümeti kimin kurduğundan bağımsız olarak Sırbistan siyasetinde daha kapsamlı bir yeniden yapılanmanın başlangıcı olabilir.
Ancak iktidarın el değiştirmesi, kurumsal sorunların kendiliğinden çözülmesi anlamına gelmiyor. Avrupa Politika Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı Srđan Majstorović, yeni bir hükümetin 14 yıllık iktidar döneminde zayıfladığını söylediği kurumları, hukukun üstünlüğünü ve kamu güvenini yeniden inşa etmek zorunda kalacağını belirtti. Yolsuzluk ve toplumsal kutuplaşma da yeni yönetimin karşılaşacağı temel sorunlar arasında.
AB üyeliği ve Rusya ile ilişkiler belirsiz
Seçim, Sırbistan’ın uzun süredir ilerleme kaydedemeyen Avrupa Birliği üyelik süreci açısından da önem taşıyor. Hukukun üstünlüğü, ülkenin AB’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlarıyla sınırlı ölçüde uyum sağlaması ve Kosova ile ilişkilerin normalleştirilmesi sürecindeki tıkanıklık, üyelik müzakerelerinin önündeki başlıca engeller arasında gösteriliyor.
Öğrenci hareketinin dış politika programı ise belirsizliğini koruyor. Belgrad Güvenlik Politikası Merkezi Direktörü Igor Bandović, hareketin Kosova konusunda sert bir tutum benimsediğini, AB arabuluculuğunda yapılan anlaşmaların gözden geçirilmesini gündeme getirdiğini ve iktidara gelmesi durumunda altı ay içinde AB üyeliği konusunda referandum yapılmasını önerdiğini belirtti. Hareket, Rusya ile ilişkilerde de devamlılık sinyali verdi.
Rusya, protestoları Batı destekli bir “renkli devrim” olarak nitelendirerek Sırp hükümetine açık destek veriyor. ABD Kongresi ülkedeki demokratik standartlar ve Rusya ile ilişkiler konusunda kaygılarını dile getirirken, Çin de Sırbistan’daki ticari çıkarları nedeniyle gelişmeleri yakından izliyor.
Seçimde Ulusal Meclis’in 250 üyesi, ülke genelindeki tek seçim bölgesinde partilerin ve koalisyonların listelerine verilen oylarla belirlenecek. Mecliste çoğunluğu sağlayan liste veya koalisyon hükümeti kuracak. Sandıklar yerel saatle 20.00’de kapanacak; ilk sonuçların yaklaşık iki saat sonra açıklanması bekleniyor.
