Avrupa’da havacılık sektörü, Orta Doğu’daki savaşın yarattığı enerji krizi nedeniyle yaz sezonuna belirsizlik içinde giriyor. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği ve enerji uzmanlarına göre, jet yakıtı arzındaki daralma hem bilet fiyatlarını yükseltiyor hem de uçuş planlarını tehdit ediyor.
Krizin merkezinde, küresel petrol ve yakıt sevkiyatının kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar yer alıyor. Avrupa Birliği’nin kendi rafineri kapasitesi, havayolu talebinin yalnızca yüzde 70’ini karşılayabiliyor. Bu da bölgeyi dış tedarike bağımlı hale getiriyor.
Politico'ya görüş veren uzmanlar üç farklı senaryoya dikkat çekiyor:
Savaş hızlı biterse: Fiyatlar yüksek kalacak
Çatışmaların kısa sürede sona ermesi ve boğazın yeniden açılması durumunda bile kriz hemen çözülmeyecek. Körfez’den Avrupa’ya yakıt taşıyan tankerlerin ulaşması haftalar alıyor.
IATA Genel Direktörü Willie Walsh, arzın normale dönmesinin aylar sürebileceğini belirtiyor. Bu senaryoda büyük çaplı uçuş iptalleri beklenmezken, yaz boyunca yüksek bilet fiyatları kaçınılmaz görünüyor.
Kısmi normalleşme: Uçuş iptalleri başlayabilir
Uzmanlara göre en olası senaryo, sevkiyatın düzensiz şekilde yeniden başlaması. Bu durumda jet yakıtı fiyatları yüksek kalmaya devam ederken arz belirsizliği artacak.
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, Avrupa’nın haziran başında jet yakıtı sıkıntısı yaşayabileceği uyarısında bulundu.
Bu tabloda havayollarının düşük doluluk oranına sahip uçuşları iptal etmesi bekleniyor. Özellikle uzun mesafeli tatil uçuşları ve daha az talep gören bölgesel hatlar risk altında.
Bazı şirketler şimdiden kapasite azaltımına gidiyor. Lufthansa, yakıt tüketimini düşürmek için 20 bin uçuşu iptal edeceğini açıkladı.
Uzmanlar, artan maliyetlerin doğrudan yolcuya yansıtılacağını belirtiyor. Daha pahalı biletler, daha az indirim ve daha seyrek uçuşlar bu senaryonun temel sonuçları arasında.
Savaş uzarsa: Yakıt karneyle dağıtılabilir
En kötü senaryoda, Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar yaz boyunca devam ederse Avrupa’da jet yakıtı stokları kritik seviyenin altına inebilir.
Bu durumda piyasa mekanizması fiyat artışından “talep kısıtlamasına” kayabilir. Yani uçuşlar doğrudan sınırlandırılabilir.
Avrupa Komisyonu olası bir kriz için acil durum planları hazırlıyor. Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas, gerekirse ülkelerin stratejik yakıt rezervlerini paylaşabileceğini açıkladı.
Uzmanlara göre kriz, yalnızca havayollarını değil tüm havacılık ekosistemini etkileyebilir. Uçuşların yüzde 10’dan fazla azalması halinde hava trafik kontrol gelirleri düşecek, şirketler ise çift yönlü mali baskı altında kalacak.
Düşük maliyetli havayolları ise en kırılgan aktörler arasında. Yüksek uçak kullanımına ve düşük fiyatlara dayalı iş modeli, yakıt şoklarına karşı daha savunmasız görülüyor.
Sonuç olarak, Avrupa’da yaz tatili planları bu yıl büyük ölçüde enerji piyasasındaki gelişmelere bağlı olacak. Ucuz uçuş dönemi şimdilik kapanmış görünüyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
