Fransa ve İspanya'nın son yılların en büyük orman yangınlarıyla mücadele ettiği Avrupa'da uzmanlar, iklim krizinin etkisiyle giderek daha sık görülen "ateş bulutları"nın (pyrocumulonimbus) yangınların şiddetini artırabileceği uyarısında bulundu.
Büyük orman yangınlarının oluşturduğu bu dev bulutlar, yalnızca yangınların sonucu değil, aynı zamanda onların daha da büyümesine neden olan yeni hava olayları yaratıyor.
Ateş bulutu nedir?
Bilimsel adı pyrocumulonimbus (pyroCb) olan ateş bulutları, büyük orman yangınlarının ürettiği yoğun ısı ve enerjinin atmosferde yükselmesiyle oluşuyor.
Yangından yükselen sıcak hava ve duman atmosferin üst katmanlarına ulaştığında hava soğuyor, içerdiği nem yoğunlaşarak dev fırtına bulutlarına dönüşüyor. Bu bulutlar normal gök gürültülü fırtınalara benzer şekilde yıldırım oluşturabiliyor ve güçlü rüzgârlar meydana getirebiliyor.
Yangın yeterince büyük ve şiddetliyse oluşan duman sütunu 10 ila 15 kilometre yüksekliğe kadar ulaşarak stratosfere kadar yükselebiliyor. ABD Uzay ve Havacılık Dairesi (NASA), bu oluşumları "bulutların ateş püskürten ejderhası" olarak tanımlıyor.
Avustralya'daki Yeni Güney Galler Üniversitesi (UNSW) Orman Yangınları Araştırma Grubu'ndan Prof. Rick McRae, "Bu, yangının oluşturduğu duman sütunu içinde meydana gelen tam teşekküllü bir gök gürültülü fırtınadır. Yaklaşık 10 bin kilometreküplük atmosferi etkileyebilecek büyüklüğe ulaşabilir" dedi.
Neden tehlikeli?
Uzmanlara göre ateş bulutları, yangınların çok daha öngörülemez hale gelmesine neden oluyor.
Bulutların oluşturduğu kuvvetli rüzgârlar alevleri farklı yönlere taşıyarak yangının hızla yayılmasına yol açıyor. Ayrıca ürettikleri yıldırımlar kilometrelerce uzakta yeni yangınların başlamasına neden olabiliyor.
Bu durum, sahada çalışan itfaiye ekipleri açısından müdahaleyi önemli ölçüde zorlaştırıyor.
McRae, "Bu bulutun oluşması yangının son derece tehlikeli olduğunun göstergesidir. Aynı zamanda geniş çaplı tahliyelerin doğru bir karar olduğunu da ortaya koyar" ifadelerini kullandı.
Avrupa için yeni bir durum
Pyrocumulonimbus bulutları ilk kez 2000'li yılların başında Avustralya'daki büyük yangınlarda dikkat çekmeye başladı. Daha sonra ABD'nin California eyaletindeki büyük yangınlarda da gözlendi.
Uzmanlar, Fransa'da bu tür bir oluşumun doğrulanması halinde bunun ülkede kayda geçen ilk örnek olacağını belirtiyor.
McRae, "Asıl soru birkaç gün önce böyle bir bulut oluşup oluşmadığı değil. Asıl soru önümüzdeki günlerde yeniden oluşup oluşmayacağı" dedi.
İklim krizi riski artırıyor
Bilim insanlarına göre ateş bulutlarının daha sık görülmesinin temel nedeni iklim krizi.
Yükselen sıcaklıkların yanı sıra atmosferdeki değişimler, uzun süreli kuraklık, düşük nem ve aşırı hava olayları büyük orman yangınları için daha elverişli koşullar oluşturuyor. Bu koşullar aynı zamanda ateş bulutlarının oluşma ihtimalini de artırıyor.
McRae, "Bu sadece sıcaklıkların artmasıyla açıklanamaz. Atmosferde, hava sistemlerinde ve yeryüzü koşullarında kapsamlı değişimler yaşanıyor" değerlendirmesinde bulundu.
İklim modelleri de bu eğilimin gelecekte daha da güçleneceğine işaret ediyor.
Avrupa'da yeni sıcak hava dalgası bekleniyor
Avrupa'daki yangınlar, kıtanın art arda yaşadığı sıcak hava dalgalarının ardından, mayıs ayından bu yana yeterli yağış almayan ormanlık alanlarda meydana geliyor.
Meteoroloji uzmanları, Fransa'da salı gününden itibaren yeni bir sıcak hava dalgasının etkili olacağını ve bazı bölgelerde sıcaklıkların 40 dereceye kadar çıkabileceğini öngörüyor.
Uzmanlar, aşırı sıcakların devam etmesi halinde hem yangın riskinin hem de ateş bulutlarının oluşma ihtimalinin artacağı uyarısında bulunuyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
