Dünyanın önde gelen ekonomistleri, siyaset bilimcileri, hukukçuları, sosyologları, filozofları ve tarihçileri, küresel ölçekte giderek büyüyen servet eşitsizliğine ve bunun demokrasi üzerindeki sonuçlarına dikkat çekmek amacıyla ortak bir manifesto yayımladı.
“Uluslararası Oligarşiye Karşı” (Against the International Oligarchy) başlıklı Paris Manifestosu, aşırı servet birikimini çağımızın en önemli toplumsal olgusu olarak tanımlıyor. Aralarında Nobel Ekonomi Ödülü sahipleri Daron Acemoğlu, Esther Duflo, Paul Krugman ve Joseph Stiglitz'in de bulunduğu ilk imzacılar, milyarderlerin yalnızca ekonomik değil, siyasi ve toplumsal kararlar üzerinde de giderek daha belirleyici bir güce sahip olduğu uyarısında bulunuyor.
Manifestonun en dikkat çekici tespitlerinden biri, dünyanın en zengin yüzde 0,0001'lik kesiminin küresel ekonomi içerisindeki servet payındaki artış.
Metne göre Forbes dergisi 1987 yılında dünyanın en büyük servetlerini sıralamaya başladığında, en zengin yüzde 0,0001'lik kesimi oluşturan yaklaşık 1.500 hanenin toplam serveti dünya gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 3'üne karşılık geliyordu. 2026 yılı itibarıyla aynı kesim, küresel nüfus artışıyla yaklaşık 3.000 haneye ulaşmış durumda ve bu grubun serveti dünya GSYH'sinin yüzde 17'sine denk geliyor.
Manifesto, bu yoğunlaşmanın yalnızca ekonomik eşitsizlik meselesi olmadığını, aynı zamanda demokratik sistemlerin işleyişini etkileyen bir güç yoğunlaşması yarattığını savunuyor.
Servet, medya ve siyaset üzerindeki güç
Metinde, aşırı zenginliğin çok uluslu şirketlerin kararlarını yönlendirme, medya kuruluşlarını satın alarak kamuoyunun gündemini belirleme ve seçim kampanyalarıyla siyasetçiler üzerinde etkili olma imkânı sağladığı belirtiliyor.
Bu gücün kendi kendisini besleyen bir mekanizma yarattığına dikkat çekilen manifestoda, ekonomik gücün siyasi gücü, siyasi gücün de ekonomik çıkarları pekiştirdiği ifade ediliyor.
İkinci Dünya Savaşı sonrasında eşitsizliğin tarihsel olarak düşük seviyelere gerilediği dönemde geri planda kalan demokrasi ile oligarşi arasındaki gerilimin yeniden dünyanın temel meselelerinden biri hâline geldiği savunuluyor.
Manifesto, günümüzdeki mücadelenin geçmiş dönemlerden farklı bir boyuta ulaştığını da vurguluyor. Aşırı servet ve onun sağladığı gücün ilk kez gerçek anlamda küresel ölçekte etkili olduğu belirtiliyor.
Bu duruma örnek olarak Elon Musk'ın Twitter'ı satın alması ve platformu kendi ideolojik tercihleri doğrultusunda kullanması gösteriliyor. Metne göre bu gelişme yalnızca ABD demokrasisini değil, birçok ülkede kamusal tartışmanın koşullarını da etkiliyor.
Donald Trump yönetiminin ABD'de kurumlar vergisini düşürmesi ve finansal şeffaflık kurallarını zayıflatması da yalnızca Amerikalı zenginlerin değil, dünyanın farklı ülkelerindeki oligarkların çıkarlarına hizmet eden bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Teknoloji milyarderlerinin dünyanın farklı bölgelerinde büyük enerji ve su tüketen veri merkezleri kurma kararlarının ise yalnızca belirli bölgelerin kaynaklarını değil, bütün gezegenin geleceğini etkilediği ifade ediliyor.
Manifestoya göre milyarderlerin serveti esas olarak nakit veya altın gibi varlıklardan oluşmuyor. Servetlerinin büyük bölümünü, dünyanın en büyük şirketlerinin geleceği üzerinde söz sahibi olmalarını sağlayan hisse senedi portföyleri oluşturuyor.
Çözüm önerisi: Demokratik bir uluslararası birlik
Manifestonun temel çağrısı, uluslararası oligarkların karşısında küresel ölçekte örgütlenmiş demokratik bir güç oluşturulması.
Metinde bu hedef doğrultusunda üç temel alanda değişim öneriliyor:
1. Ultra zenginlere asgari vergi uygulanması: En zengin kesimlerden asgari düzeyde vergi alınması ve geçmişte ödenmemiş vergilerin tahsil edilmesi gerektiği savunuluyor.
2. Medya bağımsızlığının güçlendirilmesi: Gazetecilerin müdahale ve sansüre karşı daha güçlü biçimde korunması, medya kuruluşlarının bağımsızlığının güvence altına alınması isteniyor.
3. Yapay zekâ şirketlerinde yeni bir mülkiyet modeli: Yapay zekâ şirketlerinin mülkiyetinin uluslararası ve özelleştirilmiş yapıdan çıkarılmış, kamusal yararı gözeten yeni bir modele kavuşturulması öneriliyor.
Manifesto, demokrasilerin ayakta kalmasının ve gezegenin yaşanabilirliğinin bu mücadeleye bağlı olduğunu belirterek dünya genelindeki demokratik güçleri harekete geçmeye çağırıyor.
Paris Manifestosu, 21 Kasım 2026 tarihini taşıyor. Metin, Éditions du Seuil tarafından yayımlanan kitapla da kamuoyuna sunuluyor.
Manifestonun tam metni şöyle:
"Uluslararası Oligarşiye Karşı
Aşırı servetin patlaması, çağımızın en önemli toplumsal olgusudur.
Dünyanın dört bir yanından 100'den fazla araştırmacıyla (ekonomistler, siyaset bilimciler, hukukçular, sosyologlar, filozoflar, tarihçiler ve diğerleri) birlikte alarm veriyoruz: Milyarderler demokrasilerimiz için bir tehdittir.
Forbes dergisi 1987 yılında dünyanın en büyük servetlerini sıralamaya başladığında, nüfusun en zengin yüzde 0,0001'lik kesiminin, o dönemde yaklaşık 1.500 hanenin, toplam serveti dünya gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 3'üne eşdeğerdi.
2026 yılında, küresel nüfus artışı sonucunda bugün yaklaşık 3.000 haneden oluşan aynı küçücük nüfus kesimi, dünya GSYH'sinin yüzde 17'sine eşit bir serveti elinde bulunduruyor.
Bu değişim güç dengelerini altüst etti: Kararları, yapay zekâ geliştirme kararı gibi, bütün insanlığı etkileyen çok uluslu şirketleri yönlendirme gücü; gazeteleri, radyo istasyonlarını, televizyon kanallarını ve sosyal ağları satın alarak hâkim ideolojiyi şekillendirme gücü; seçim kampanyalarını ve adayları finanse ederek kamu politikalarını etkileme gücü.
Bu güç, çağdaş demokrasileri yozlaştıran bir dinamik içerisinde kendi kendisini pekiştiriyor. Oligarklar ekonomik güçleri arttıkça kendi çıkarlarını savunmak için giderek daha fazla harcama yapıyor. Böylece en zenginlerin ekonomik gücü siyasi güçlerini, siyasi güçleri de ekonomik güçlerini sağlamlaştırmak için kullanılıyor.
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki on yıllarda, eşitsizliğin tarihsel olarak en düşük seviyelere gerilediği dönemde gözden uzaklaşan demokrasi ile oligarşi arasındaki gerilim artık bütünüyle geri döndü ve yeniden çağımızın belirleyici meselesi hâline geliyor.
Ancak günümüzdeki bu mücadelenin koşullarını anlayabilmek ve demokratik güçlerin zafer kazanmasının yollarını düşünebilmek için temelden yeni bir olguyu kabul etmemiz gerekiyor. Tarihte ilk kez aşırı servet ve onun beraberinde getirdiği güç, gerçek anlamda gezegen çapında bir ölçekte kendisini dayatıyor.
Elon Musk sosyal medya platformu Twitter'ı satın alıp kendi ideolojik amaçlarının hizmetine sunduğunda, sarsılan yalnızca Amerikan cumhuriyeti olmuyor; ulusların demokratik yaşamının merkezinde bulunan kamusal tartışmanın koşulları birçok ülkede değişiyor.
Donald Trump ABD'de kurumlar vergisini düşürdüğünde ve finansal şeffaflık kurallarını ortadan kaldırdığında, bundan yalnızca en zengin Amerikalılar yararlanmıyor. Dünyanın dört bir yanındaki oligarklar da ABD'de iş yaparak çok daha fazla kâr elde edebiliyor.
Bir avuç teknoloji baronu, dünyayı enerji ve su tüketen veri merkezleriyle kaplamaya karar verdiğinde, el konulan yalnızca Tennessee'nin veya İç Moğolistan'ın kaynakları olmuyor; bütün gezegen uçuruma doğru sürükleniyor.
Aşırı servet her zaman aşırı güç anlamına gelir. Milyarderler, servetlerinin esas olarak altın külçelerinden veya nakitten oluşmadığını söylemekte haklılar. Servetleri bundan çok daha fazlasını içeriyor: Her şeyden önce, sahip oldukları hisse portföyleri aracılığıyla dünyanın büyük şirketlerinin geleceğini kontrol etme gücünü. Bu hisse portföyleri, toplam servetlerinin büyük bölümünü oluşturuyor.
Uluslararası oligarşiye karşı artık demokratik bir Enternasyonal inşa etmeliyiz.
Ultra zenginlere uygulanacak asgari bir verginin, geçmişte ödenmemiş vergilerin tahsil edilmesiyle birleştirilmesi; medya bağımsızlığının güçlendirilmesi ve gazetecilerin müdahale ile sansüre karşı daha iyi korunması; yapay zekâ şirketleri için uluslararası ve özelleştirilmiş mülkiyet modelinden çıkarılmış yeni bir mülkiyet modelinin oluşturulması sayesinde dünyanın demokratik güçleri yeniden üstünlüğü ele geçirebilir.
Demokrasilerin ayakta kalması ve gezegenin yaşanabilirliği tehlikededir.
Bize katılın!
Paris, 21 Kasım 2026"
Metnin ilk imzacılarının listesi şöyle:
1. Daron Acemoglu
MIT Ekonomi Enstitüsü Profesörü, 2024 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi.
2. Elizabeth Anderson
Michigan Üniversitesi Felsefe Profesörü, MacArthur Vakfı bursiyeri.
3. Arjun Appadurai
Antropolog, New York Üniversitesi Fahri Profesörü.
4. Souleymane Bachir Diagne
Columbia Üniversitesi Felsefe ve Fransız Dili Profesörü.
5. Étienne Balibar
Filozof, Université Paris Nanterre Fahri Profesörü.
6. Seyla Benhabib
Yale Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Felsefe Fahri Profesörü.
7. Rutger Bregman
Tarihçi ve yazar; School for Moral Ambition'ın kurucusu.
8. Julia Cagé
Sciences Po Ekonomi Profesörü.
9. Lucas Chancel
Sciences Po Ekonomi Profesörü; World Inequality Lab Eş Direktörü.
10. Esther Duflo
2019 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi.
11. Isabelle Ferreras
Sosyolog ve siyaset bilimci; FNRS / UCLouvain.
12. Nancy Fraser
The New School Felsefe ve Siyaset Profesörü.
13. Jayati Ghosh
Massachusetts Amherst Üniversitesi Ekonomi Profesörü; ICRICT Eş Başkanı.
14. Stéphanie Hennette-Vauchez
Université Paris Nanterre Kamu Hukuku Profesörü.
15. Axel Honneth
Columbia Üniversitesi Filozof ve Profesörü; Frankfurt Sosyal Araştırmalar Enstitüsü'nün eski direktörü.
16. Nadia Yala Kisukidi
Université Paris 8 Filozof ve Profesörü.
17. Naomi Klein
Gazeteci ve yazar; British Columbia Üniversitesi İklim Adaleti Profesörü.
18. Paul Krugman
CUNY Graduate Center Seçkin Profesörü, 2008 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi.
19. Camille Landais
London School of Economics Ekonomi Profesörü.
20. Mariana Mazzucato
University College London (UCL) İnovasyon Ekonomisi ve Kamusal Değer Profesörü; Institute for Innovation and Public Purpose'un kurucu direktörü.
21. Thomas Piketty
EHESS Araştırma Direktörü; Paris School of Economics Profesörü.
22. Emmanuel Saez
University of California, Berkeley Ekonomi Profesörü; John Bates Clark Madalyası ve MacArthur Vakfı bursiyeri.
23. Joseph Stiglitz
Columbia Üniversitesi Üniversite Profesörü, 2001 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi.
24. Antoine Vauchez
Siyaset bilimci, CNRS Araştırma Direktörü; Université Paris 1.
25. Lea Ypi
London School of Economics Siyaset Teorisi Profesörü.
26. Gabriel Zucman
École normale supérieure ve University of California, Berkeley Ekonomi Profesörü; AB Vergi Gözlemevi (EU Tax Observatory) Direktörü.

