Türkiye'nin dünya altın ihracatındaki payı, işlenmemiş altın ithalatına kota getirilen 2023 yılından bu yana yaklaşık yüzde 72 geriledi. Dünya gazetesinin aktardığı dış ticaret verilerine göre Türkiye, 2023'ün son çeyreğinde küresel altın ihracatından yüzde 2,44 pay alırken bu oran 2026'nın ilk çeyreğinde yüzde 0,67'ye düştü.
Aynı dönemde Türkiye'nin altın ihracatı 4,7 milyar dolardan 2,64 milyar dolara gerileyerek yüzde 43,9 azaldı. Dünya altın ihracatının toplam değeri ise yüzde 103,6 artışla 192,6 milyar dolardan 392,2 milyar dolara yükseldi.
Türkiye'nin küresel pazardaki payı 2024'ün üçüncü çeyreğinde yüzde 2,1'e kadar yükselse de sonraki dönemde düşüşe geçti. Pay, 2025'in ilk çeyreğinde yüzde 1,4'e, yılın son çeyreğinde yüzde 0,9'a ve 2026'nın ilk çeyreğinde yüzde 0,67'ye indi.
Kota uygulaması maliyetleri artırdı
Hazine ve Maliye Bakanlığı, cari açığı sınırlamak amacıyla 7 Ağustos 2023'te işlenmemiş altın ithalatına aylık 12 ton kota getirdi. Uygulama öncesinde, 2023'ün ilk yedi ayında işlenmemiş altın ithalatı yaklaşık 320 tona ve 19,2 milyar dolara ulaşmıştı.
Kota uygulamasının ardından Türkiye'deki fiziki altın fiyatları dönem dönem uluslararası piyasa fiyatlarının üzerine çıktı. Kilogram başına fiyat farkının bazı dönemlerde 12 bin dolara ulaşması, özellikle ihracata yönelik üretim yapan mücevher firmalarının maliyetlerini artırdı.
Sektör temsilcileri, yüksek hammadde maliyetleri nedeniyle uluslararası pazarda rekabet etmekte zorlandıklarını ve bazı siparişlerin başka ülkelere kaydığını belirtiyor.
Bakanlık ise ihracatçıların hammaddeye erişimini kolaylaştırmak amacıyla kota dağıtımında değişikliklere gitti. İhracatçılara ayrılan pay artırılırken kamu bankaları da kuyum işletmelerine altın sağlanması sürecine dahil edildi.
Ekim ayında mücevher ihracatı yüzde 33,8 arttı
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre mücevher ihracatı, ekim ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 33,8 artarak 760,8 milyon dolara yükseldi.
Yılın ilk 10 ayında toplam mücevher ihracatı yaklaşık 7,63 milyar dolara ulaştı. Bu tutarın 3,46 milyar dolarını altın takı, 2,95 milyar dolarını ise külçe altın ihracatı oluşturdu.
Ancak ihracattaki artışın önemli bir bölümünün külçe altın satışlarından kaynaklanması, verilerin mücevher üretiminde aynı ölçüde bir toparlanmaya işaret etmediğini gösteriyor.
Öte yandan Türkiye'nin küresel altın ihracatındaki pay kaybının tamamını ithalat kotasına bağlamak mümkün değil. Küresel altın fiyatlarındaki değişim, ticaret akımları ve ihraç edilen ürünlerin dağılımı da verileri etkiliyor.
Sektör açısından temel sorun ise altın ithalatına yönelik sınırlamalar sürerken üreticilerin uluslararası pazarlarda fiyat rekabetini nasıl koruyacağı olmaya devam ediyor.