ABD yönetimi, Yüksek Mahkeme'nin iptal kararının ardından Salı günü itibarıyla küresel ithalata yönelik yüzde 10 oranında yeni bir geçici gümrük vergisi uygulamaya koydu. Beyaz Saray yetkilileri, Başkan Donald Trump'ın bu oranı yüzde 15'e çıkarma niyetinin sürdüğünü belirtirken, gümrük birimlerinin yüzde 10 üzerinden tahsilata başlaması ticaret politikalarında belirsizliğe yol açtı.
Geçtiğimiz hafta Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilen geniş kapsamlı vergilerin yerine getirilen bu yeni düzenleme, ABD Gümrük ve Sınır Muhafaza Birimi (CBP) tarafından sevkiyatçılara duyuruldu.
Donald Trump, Yüksek Mahkeme'nin kararının ardından, bu karara tepki olarak Cuma günü 150 gün sürecek yüzde 10'luk bir ithalat vergisi kararnamesi imzalamıştı. Ancak Cumartesi günü yaptığı açıklamada bu oranı yüzde 15'e yükselteceğini ifade etmesi, piyasalarda ve gümrük müşavirliklerinde karmaşaya neden oldu.
Pazartesi gece yarısı başlayan tahsilat sürecinden hemen önce CBP, uygulanacak resmi oranın yüzde 10 olduğunu teyit etti. Reuters'a konuşan bir Beyaz Saray yetkilisi, Trump'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. Maddesi uyarınca yüzde 15'lik vergi hedefinden vazgeçmediğini, ancak artışın zamanlamasına ilişkin henüz kesin bir takvim bulunmadığını bildirdi.
İthalat vergisi uygulamasında yasal süreç ve piyasa yansımaları
Gümrük ve Sınır Muhafaza Birimi (CBP), yalnızca resmi olarak yayımlanmış başkanlık kararnameleri ve bildirilere göre hareket edebildiği için, Trump'ın sözlü olarak ifade ettiği yüzde 15'lik oran henüz yürürlüğe girmedi.
CBP'den yapılan açıklamada, muafiyet kapsamındaki ürünler haricindeki tüm ithalatın yüzde 10 oranında ek değer bazlı vergiye tabi tutulacağı belirtildi. Vergi oranındaki bu tutarsızlık, küresel piyasalarda ticaret görünümüne dair soru işaretlerini artırdı.
Yüksek Mahkeme tarafından iptal edilen eski rejimde vergi oranları yüzde 10 ile yüzde 50 arasında değişiyordu. Yeni uygulamanın başlamasıyla birlikte, hukuksuz bulunan eski vergilerin tahsilatı durduruldu. Ancak, iptal edilen tarifeler kapsamında şirketlerin ödediği vergilerin geri iade edilip edilmeyeceği veya bu sürecin nasıl işleyeceği henüz netlik kazanmış değil.
Bu belirsizlik, Avrupa borsalarında Salı günü açılışta aşağı yönlü bir baskı yaratsa da, STOXX 600 endeksi ilerleyen saatlerde yatay bir seyir izledi. Ekonomistler, yüzde 10'luk oranın beklenenden daha az cezalandırıcı olduğunu, ancak hukuki tartışmaların devam edeceğini öngörüyor.
Küresel ticaret anlaşmaları ve ekonomik dengeler üzerindeki riskler
1974 Ticaret Yasası'nın 122. Maddesi, Başkana "büyük ve ciddi" ödemeler dengesi açıklarını ve "temel uluslararası ödeme sorunlarını" gidermek amacıyla 150 güne kadar gümrük vergisi uygulama yetkisi veriyor. Trump yönetimi, 1,2 trilyon dolarlık yıllık mal ticareti açığını, GSYH'nin yüzde 4'üne ulaşan cari açığı ve birincil gelir fazlasındaki gerilemeyi bu karara gerekçe gösteriyor.
Trump'ın yeni ek tarifeleri de iptal edilebilir
Öte yandan, birçok ekonomist ve ticaret hukukçusu, ABD'nin bir ödemeler dengesi krizinin eşiğinde olmadığını savunarak yeni vergilerin de yargı yoluyla iptal edilebileceği uyarısında bulunuyor. ING Makro Küresel Başkanı Carsten Brzeski, 150 günlük sürenin birer gün arayla teorik olarak sonsuza kadar uzatılabileceğini, bu durumun ticaret belirsizliğini kalıcı hale getirdiğini ifade etti.
Pazartesi günü yaptığı açıklamada ülkeleri daha önce müzakere edilmiş ticaret anlaşmalarından geri adım atmamaları konusunda uyaran Trump, aksi takdirde farklı yasalar altında çok daha yüksek vergilerle karşı karşıya kalacaklarını belirtti.
Bu gelişme üzerine Japonya, Avrupa Birliği, İngiltere ve Tayvan gibi önemli ticaret ortakları mevcut anlaşmalarına sadık kalınması yönünde Washington'a çağrıda bulundu. Çin Ticaret Bakanlığı ise ABD'yi "tek taraflı vergilerden" vazgeçmeye davet ederek, dünyanın en büyük ekonomisiyle yeni bir müzakere turuna açık olduklarını duyurdu.
Küresel piyasalarda gözler, ABD'nin bu korumacı hamlelerinin tedarik zincirleri ve enflasyon üzerindeki uzun vadeli etkilerine çevrilmiş durumda.
