Lily Kuo/The New York Times
Çin'de bir mahkeme, New York'ta yaşayan tanınmış sanatçı Gao Zhen'i, 15 yıldan uzun süre önce yaptığı Mao Zedong'u konu alan heykeller nedeniyle üç yıl hapis cezasına çarptırdı. Karar, sanatçının eşi tarafından açıklandı.
Hebei eyaletindeki Sanhe Şehir Halk Mahkemesi, Gao'yu ülkenin kahramanlarından birine iftira atmak suçundan hükümlü buldu. Karar, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping döneminde ifade özgürlüğü alanının giderek daraldığına dikkat çekiyor.
ABD'ye göç eden ve iki yıl önce ailesini ziyaret etmek için Pekin'e geldiğinde gözaltına alınan Gao'nun davası, Çin'deki hukuk sisteminin ne kadar kapalı ve şeffaflıktan uzak olduğunu da ortaya koydu. 70 yaşındaki sanatçı, ailesinin ve ABD'li diplomatların katılmasının engellendiği, bir gün süren gizli bir duruşmada mart ayında yargılandı. Gao, salı günü düzenlenen ve iki erkek kardeşinin katılabildiği duruşmada suçlu bulundu ve hapis cezasına çarptırıldı.
Gao, 2000'li yılların başında Kültür Devrimi ve 1989 Tiananmen Meydanı katliamı gibi siyasi açıdan hassas konuları provokatif biçimde ele alan çalışmalarıyla tanınan, sanatsal bir ikili olan Gao Kardeşler'in ağabeyi.
Mao heykelleri nedeniyle suçlandı
Gao'ya verilen üç yıllık ceza, alabileceği en yüksek hapis cezası oldu. Bu karar, iki yıldır tutuklu bulunan sanatçının cezaevinde bir yıl daha kalacağı anlamına geliyor. Gao'nun mahkeme kararına itiraz etmesi bekleniyor.
Gao ile birlikte Mao heykelleri üzerinde çalışan ve New York'ta yaşayan kardeşi Gao Qiang, karar öncesinde Facebook'ta yaptığı paylaşımda, mahkemenin ne karar vereceğinden bağımsız olarak, "tarih sonunda daha büyük soruya hükmedecek: Bir sanatçı, sanat yoluyla tarihle yüzleştiği için hapse atılabilir mi?" ifadelerini kullandı.
Gao Qiang, "Gao Zhen yaklaşık iki yıllık özgürlüğünü zaten kaybetti. Evine dönmeli" dedi.
Gao Zhen, 2024 yılında Çin'i ziyaret ettiği sırada Pekin'in dışındaki sanat stüdyosunda gözaltına alınmıştı. Eşi Zhao Yaliang, çiftin ABD vatandaşı olan 7 yaşındaki oğlunu ABD'ye götürmeye çalıştığında ülkeyi terk etmesine izin verilmedi. İkili, Gao'nun serbest bırakılmasını beklerken o zamandan bu yana Çin'de kaldı.
Zhao'nun aktardığına göre Gao, suçunu kabul etmeyi ya da suçlu olduğunu beyan etmeyi reddetti.
Mao'yu eleştiren eserleriyle tanınıyordu
Gao Kardeşler, Çin'de görece daha özgür bir dönemin yaşandığı bir süreçte tanındı. Polis sergilerini kapatsa da iki kardeş çalışmalarını sürdürmeyi başardı ve yetkililerden kaçarken sergiledikleri yaratıcı yöntemlerle ün kazandı.
Kardeşler yeraltı sanat sergileri düzenledi. Özellikle tartışma yaratan eserlerinden biri olan ve Mao'nun pişmanlık içinde diz çöktüğünü gösteren "Mao'nun Suçu" adlı bronz heykelin başını gövdeden ayrı tuttular ve heykeli yalnızca özel gösterimler sırasında bir araya getirdiler.
Zhao'nun açıklamasına göre söz konusu eser, savcıların Gao aleyhindeki deliller arasında gösterdiği üç çalışmadan biriydi. Diğer iki eser ise Mao'yu kadın göğüsleri ve Pinokyo'nunkine benzer bir burunla tasvir eden bir heykel ile bir grup Mao figürünün silahlarla İsa'yı infaz etmeye hazırlandığını gösteren başka bir çalışmaydı.
Çin'in eski lideri Mao'ya yönelik eleştiriler sıkı şekilde kontrol ediliyor. Mao'nun mirası, Çin Komünist Partisi'nin meşruiyetinin temel unsurlarından biri olarak görülüyor. Partinin tarih anlayışını dayatmaya yönelik kampanyanın bir parçası olarak Çin, tarihi kişilerin itibarını zedelemeyi veya resmi tarih anlatılarını sorgulamayı yasa dışı hale getirdi.
Yasa yıllar sonra çıkarıldı
Gao, 2018 yılında çıkarılan söz konusu iftira yasası kapsamında suçlandı. Ancak sanatçı, Mao heykellerini bu yasanın çıkarılmasından yıllar önce yapmıştı.
Gazeteciler, stand-up komedyenleri ve sıradan vatandaşlar da aynı yasa kapsamında cezalandırıldı. Ancak Gao'nun davası, yasanın geçmişte gerçekleştirilmiş eylemlere geriye dönük olarak uygulandığı ilk örneklerden biri oldu.
Dava hakkında bilgi sahibi kişiler, Gao'nun Mao heykellerine ait görüntüleri internette 2024 yılına kadar yayımlamakla suçlandığını belirtti. Söz konusu görüntüler arasında, 1980'lerde ABD'ye göç eden Çinli bir gazetecinin eski lider hakkında kaleme aldığı biyografinin kapağında kullanılan bir heykel görüntüsü de bulunuyordu.
Kâr amacı gütmeyen Chinese Human Rights Defenders adlı kuruluşta araştırmacı olarak görev yapan Shane Yi, yetkililerin Gao'yu hedef alarak yurt dışında yaşayan Çin vatandaşlarına devletin üzerlerinde hâlâ gücü olduğunu hatırlatabildiğini söyledi.
"Bir insan sanatı nedeniyle iki yıl hapsedildi"
Yi, "Ancak hangi motivasyon daha ağır basarsa bassın, gerçek şu: Bir insan sanatı nedeniyle iki yıldır hapsedilmiş durumda ve eşi ile ABD vatandaşı olan küçük oğlu da tüm bu süre boyunca Çin'den ayrılmaları engellenerek burada tutuluyor" dedi.
Zhao, eşinin cezaevinde çeşitli şekillerde cezalandırıldığını, bunlar arasında yiyecekten mahrum bırakılmasının yanı sıra kitap okumasına ve ailesinden mektup almasına izin verilmemesinin de bulunduğunu söyledi.
Buna rağmen Gao sanat üretmeye devam etti. Sanatçı, düz kâğıt parçalarını yırtarak ailesinin portrelerini yaptı.
Gao, kısa süre önce eşine gönderdiği bir mektuba bir şiir de ekledi:
"Uykusuz geceler, dönüp duruyorum; anılar bulutlar ve duman gibi süzülüyor. Bir zamanlar ejderha avcısıydı, şimdi hapsedildi; kötülerle alay ettiği için hiçbir pişmanlık duymuyor"
© 2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
