John Yoon, Muktita Suhartono / New York Times
Kamboçyalı şoför Khon Mony, normalde her hafta en az dört turist grubunu Angkor Wat'ın tarihi taş kulelerine götürüyordu. Ancak mayıs ayı boyunca tek bir müşteri bile bulamadı.
Bunun sorumlusu olarak ise Ortadoğu'da 5 bin kilometreden daha uzakta devam eden savaşı gösteriyor.
ABD ve İsrail'in şubat ayı sonunda İran'a saldırmasının ardından uçak biletleri bazı rotalarda iki katına çıktı. Çatışmalar ayrıca Dubai ve Doha'daki önemli ticari havacılık merkezlerinde uçuşları defalarca aksattı.
Kamboçya, Endonezya ve Tayland'da bölgesel seyahatler sayesinde turizm sektörü genel olarak dirençli kalmayı başarsa da, Avrupalı turistlere bağımlı bazı şehir ve kasabalar ciddi darbe aldı. Turizm sektörü yetkililerine göre Avrupalı turistlerin önemli bir bölümü son aylarda bu bölgelere yapacakları seyahatleri iptal ederek evlerine daha yakın tatil bölgelerini tercih etti.
Bu durum 30 yaşındaki Khon'u ağır bir maddi sıkıntının içine sürükledi. Yedi aylık bebeğine mama hazırlarken, kutunun 10 gün yerine üç hafta yetebilmesi için tavsiye edilen iki buçuk ölçek yerine yalnızca bir ölçek süt tozu kullandığını söyledi.
Sessizliğe bürünen Kamboçya'nın önemli turizm merkezlerinden Siem Reap'te konuşan Khon, "Kızıma eskisi kadar süt veremediğim için sağlıklı büyüyemeyeceğinden endişe ediyorum" dedi.
İran savaşı Gümeydoğu Asya'da Covid-19'dan bu yana en sert depremi yarattı
Turizm sektörü temsilcilerine göre savaşın etkileri, Güneydoğu Asya turizmi açısından COVID-19 salgınından bu yana yaşanan en büyük sarsıntı oldu.
Kamboçya'da yılın ilk üç ayında ülkeye gelen yabancı ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 45 düştü. Khon, daha önce turist taşımacılığından günlük ortalama 82 bin Kamboçya rieli, yani yaklaşık 20 dolar kazandığını, bugün ise günlük gelirinin 5 doların altına gerilediğini söyledi.
Siem Reap Angkor Uluslararası Havalimanı'ndaki işletmeler de çalışma saatlerini azaltmaya başladı. Havalimanındaki bir restoranda aşçı olarak çalışan 25 yaşındaki Lam Lan, mart ayından bu yana aylık çalışma gününün 30'dan yaklaşık 20'ye düştüğünü söyledi. Aylık geliri de 250 dolardan 150 doların altına indi.
Yakıt giderleri ve borç ödemeleri çıkarıldıktan sonra elinde yalnızca bir yaşındaki kızı için soya sütü almaya yetecek kadar para kaldığını belirten Lan'ın eşi ise ikinci çocuklarına hamile.
Lan, "İkinci bebeğim için endişeliyim çünkü doğumu için biriktirdiğim param yok" diye konuştu.
"Hayatta kalacak kadar kazanabiliyorum"
30 yılı aşkın süredir İspanyol turistlere Angkor Wat'ta rehberlik yapan 59 yaşındaki Chrun Kimseng de İran savaşının başlamasından bu yana gelirinin yüzde 35 azaldığını söyledi. Gıda masraflarını azaltabilmek için sebze yetiştirmeye ve tavuk beslemeye başladığını belirten Kimseng, "Gelirim artık sadece hayatta kalmaya yetiyor" ifadelerini kullandı.
Benzer bir tablo komşu Tayland'ın Phang Nga eyaletinde de yaşanıyor. Yerel yetkililere göre savaşın başlamasının ardından otel rezervasyonları yaklaşık yüzde 50 azaldı.
James Bond filmlerinden birine ev sahipliği yapan Koh Khao Phing Kan Adası'na düzenlenen tekne turlarının ana çıkış noktası olan Surakul İskelesi'nde de ekonomik darbe açıkça hissediliyor. Bir zamanlar her gün binlerce turisti taşıyan minibüsler ve uzun kuyruklu teknelerin yerini şimdi iskelede boş bekleyen onlarca tekne aldı.
İskelede teknelerden alınan 10 bahtlık ücreti tahsil eden 46 yaşındaki Channipha Laklaem, "Ne kadar daha dayanabileceğimizi bilmiyorum" dedi. Savaşın başlamasından bu yana ücret toplayabileceği neredeyse hiç sefer yapılmadığını belirtti.
16 yıldır tekne işletmeciliği yapan eşinin nisan ayından bu yana hiç müşteri bulamadığını söyleyen Laklaem, ailenin artık yalnızca kendi aylık 243 dolarlık maaşıyla geçinmeye çalıştığını anlattı. Her akşam eve dönerken yol kenarından yabani sarmaşık yaprakları ve melinjo meyvesi toplayarak eşi ve iki çocuğu için basit bir çorba hazırladığını söyledi.
Laklaem, "Eskiden hafta sonları çocuklarla dışarı çıkar, restoranlarda yemek yerdik. Artık bunlar karşılayamayacağımız bir lüks haline geldi" dedi.
Phang Nga'da 30 yıldır tekne turları düzenleyen 53 yaşındaki Rungrat Huailek de Avrupalı turistlerin ortadan kaybolmasının ardından bölge halkının zorunlu olmayan tüm harcamalarını kıstığını söyledi. Aylık gelirinin yaklaşık 900 dolardan 300 dolara düştüğünü, bu nedenle birikimlerinin büyük bölümünü harcamak zorunda kaldığını ifade etti.
Dünyanın en önemli turizm destinasyonlarından biri olan Endonezya'nın Bali Adası ise bu süreçten daha sınırlı etkilendi. Avustralya ve Çin'den gelen düzenli turist akışı, İran savaşının ekonomik etkilerini büyük ölçüde dengeledi. Ancak özellikle Avrupalı turistlere hizmet veren tur operatörleri önümüzdeki aylardan endişe duyuyor.
Bali Valisi Wayan Koster, İran savaşı nedeniyle Ortadoğu'daki aktarma merkezlerini kullanan Avrupalı ziyaretçi sayısında düşüş yaşandığını söyledi. Ada Tur Acenteleri Birliği Başkanı Putu Winastra ise bu yıl rezervasyonlarda yüzde 45 düşüş beklediği için şirketindeki maaşları dondurduğunu açıkladı.
Winastra, Bali turizm yetkililerinin yeni müşteri bulabilmek amacıyla Avustralya, Çin, Singapur ve Güney Kore'ye satış heyetleri gönderdiğini söyledi. Endonezya hükümeti de vatandaşları yurt içinde tatil yapmaya teşvik etmek amacıyla iç hat ekonomi sınıfı uçak biletlerindeki vergileri kaldırdı.
© 2026 The New York Times Company
