Lesley Evans Ogden / The New York Times
Galápagos Adaları’ndaki Darwin ispinozları, Meksika’daki ev ispinozları ve Yeni Zelanda’daki ardıç kuşları dikkat çekici bir alışkanlık geliştirdi: Yuvalarına sigara izmariti yerleştiriyorlar. Britanya’daki bazı ötücü kuşlar ise açık hava küllüklerinin içinde yuva yapıyor.
Yeni bir çalışma, en azından bir tür için şehir kuşlarının bu tercihi neden edindiğine dair kanıtlar sunuyor: Tütündeki toksinler, Avrupa genelinde yaşayan renkli kuşlar olan mavi baştankara kuşlarının yuvalarında parazitleri uzak tutuyor olabilir.
Sigara izmaritleri; nikotin, arsenik, polisiklik aromatik hidrokarbonlar ve ağır metaller dahil yaklaşık 4.000 kimyasal bileşik içerir. Bu maddeler, kuşlara ve yavrularına zarar veren zararlıları uzaklaştırabilir. Çalışma bu yıl Animal Behaviour dergisinde yayımlandı.
Mavi baştankara kuşları, doğal oyuklarda ya da insanlar tarafından yapılmış yuva kutularında yuva kuran oyuk yuvalayıcı türlerdir. Ancak yuvaları aynı zamanda keneler, pireler ve üvez sinekleri gibi kan emici parazitler için de ideal bir yaşam alanıdır; bu parazitler, kuluçkaya yatan yetişkinleri ve savunmasız yavruları kolay hedef olarak kullanır.
Bu nedenle araştırmacılar, sigara izmaritleri ve açık hava küllüklerinde yuva yapma davranışının, mavi baştankaralara tütünün pestisit etkileri sayesinde bir fayda sağlayıp sağlamadığını anlamak istedi.
Polonya’daki Lodz Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi, üniversite çevresindeki kentsel park alanlarında ve ormanlık bölgelerde yaşayan mavi baştankaraları inceledi. Üç farklı türde yuva kutusunda büyüyen 99 kuşun sağlığı takip edildi. Standart yuva kutuları kontrol grubu olarak kullanıldı. İkinci gruba, iç kısmı sterilize edilmiş yapay yosun ve pamukla hazırlanmış yuvalar verildi. Üçüncü gruptaki yuvalara ise iki adet kullanılmış sigara izmariti yerleştirildi.
Çalışmayı yürüten evrimsel ekolojist Michal Gladalski, sigaraları mekanik olarak içmek için körük kullanmanın “deneyin en zor kısmı” olduğunu söyledi. Kendisi sigara içmediği için hem kendi sağlığını hem de başkalarının sağlığını riske atmak istemediğini belirtti.
Yumurtadan çıktıktan 13 gün sonra her yuvadan üç yavrunun ölçümleri yapıldı ve kan örnekleri alındı. Kan analizleri, hem steril yuvalardaki hem de sigara izmariti bulunan yuvalardaki yavruların, müdahale edilmeyen doğal yuvalardaki yavrulara göre daha sağlıklı olduğunu gösterdi.
Yavrular yuvadan ayrıldıktan sonra araştırmacılar tüm yuva materyallerindeki parazit popülasyonlarını inceledi. Parazitler en fazla doğal yuvalarda bulunurken, steril malzemeli yuvalarda neredeyse hiç yoktu. Sigara izmariti bulunan yuvalarda ise parazit sayısı doğal yuvalara göre biraz daha azdı; özellikle üvez sinekleri ve pirelerde düşüş görüldü.
Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi’nden ekolojist Constantino Macías García, kuşların sigara kullanımını on yılı aşkın süredir inceleyen bir ekibin parçası. Polonya’daki ekibin herhangi bir etki bulmasının dikkat çekici olduğunu söyledi.
Bunun nedeni, Polonya’daki deneyde yuvalara bütün sigara izmaritleri yerleştirilirken, Meksiko’daki ispinoz ve serçelerin “sigarayı parçalaması”. Kuşlar filtre liflerini yuvalarına yaydığında, itici maddeler yavrularla daha fazla temas ediyor. Yeni çalışmada gözlenen sınırlı etkinin, yalnızca iki izmarit kullanılmasından kaynaklanmış olabileceğini de belirtti.
Galápagos’taki Darwin ispinozlarının yuvalarında sigara kullanımını inceleyen Connecticut Üniversitesi yüksek lisans öğrencisi Lorraine Pérez-Beauchamp da bu görüşe katıldı. Bu bölgede yuvalar, istilacı ve kan emici vampir sinekler tarafından yoğun şekilde istila ediliyor. Laboratuvar çalışmalarında sigara tütününe maruz kalan sineklerin hayatta kalma oranının düştüğünü gösteren bulgular elde etti. Ancak Darwin ispinozlarının yuvalarında, kuşların zararlıları uzaklaştıracak kadar çok izmarit eklemeyi henüz öğrenmediğini gözlemledi.
Buna karşılık Meksiko’da, Macías García’nın meslektaşı Monserrat Suárez-Rodriguez liderliğindeki ekip, ev serçeleri ve ev ispinozlarının yuvalarına ortalama 8 ila 10 sigara izmariti yerleştirdiğini tespit etti. Devam eden bir deneyde, araştırmacılar yuvalara daha fazla canlı kene eklediğinde, dişi ispinozların daha fazla sigara izmariti ekleyerek karşılık verdiği görüldü.
Meksiko’daki araştırmacılar ayrıca tütünün yuvalar üzerindeki etkisinin yalnızca parazitlerle sınırlı olmadığını da ortaya koydu. Suárez-Rodriguez, izmarit sayısı arttıkça yavruların yumurtadan çıkma oranının, yuvadan uçma başarısının ve bağışıklık tepkisinin iyileştiğini gösterdi. Ancak yavruların kan hücrelerinde sigara izmaritine maruziyete bağlı genetik hasar belirtileri de tespit edildi; bunun uzun vadeli etkileri ise henüz bilinmiyor.
Utah Üniversitesi’nde konak-parazit birlikte evrimini inceleyen ekolojist Sarah Bush, örneklem büyüklüğünün küçük olmasına rağmen yeni çalışmanın çabasını “anıtsal” olarak nitelendirdi. “Sahada kuşlarla çalışırken büyük örneklem büyüklüklerine ulaşmak çok zordur,” dedi.
Gladalski’ye göre ekiplerinin çalışmasından çıkarılabilecek net bir sonuç var:
“Kuşlar zekidir.”
© 2026 The New York Times Company
