Bir zamanlar refah merkeziydi: Almanya'daki otomotiv krizi koca bir şehri nasıl sarstı?

Almanya'da otomotiv sektöründeki krizi, Konstanz Gölü'nün güzel kıyılarında yer alan Friedrichshafen kadar derinden hisseden çok az şehir var. Burada yaşam, bir asırdan uzun süredir şanzıman ve diğer otomobil parçalarının büyük tedarikçilerinden ZF Friedrichshafen ile iç içe geçmiş durumda.

Buradaki ilişkiyi "şirket kasabası" olarak tanımlamak, durumu tam olarak ifade etmeye yetmiyor. Şehir, bir vakıf aracılığıyla ZF'nin yüzde 90'ından fazlasına sahip. ZF aynı zamanda bölgenin en büyük işvereni. Şirketin iyi yıllarında elde ettiği kâr, yüzme havuzları, anaokulları ve hatta bir köprünün finansmanı için şehre yılda 100 milyon euronun üzerinde kaynak sağlıyordu.

Ancak bu cömert kaynak akışı ortadan kalktı.

Yaklaşık 14 bin kişiyi işten çıkarabilir

ZF, elektrikli araçlara geçiş sürecinin küresel ölçekte sancılı ilerlemesi ve Çinli otomobil üreticilerinin yoğun rekabeti nedeniyle büyük bir endüstriyel dönüşüm yaşıyor. Şirket geçen yıl 2,1 milyar euro, yani 2,3 milyar dolar zarar etti. ZF, Almanya'da yaklaşık 14 bin kişiyi, ülkedeki toplam çalışanlarının yaklaşık dörtte birini işten çıkarmayı planlıyor.

ZF'nin vakfa aktardığı kâr payı geçen yıl 41 milyon euroya kadar geriledi ve bu yıl sıfır olacak. Paranın yeniden aktarılmaya başlaması ise en erken on yılın sonuna kadar beklenmiyor.

Almanya ile İsviçre arasında yer alan gölün kıyısında turistlerin yürüyüş yaptığı Friedrichshafen, birçok kişinin alışık olduğu belediye hizmetlerinde kesintiye gitmek zorunda kaldı. Geçen yıl, büyük ölçüde ZF'nin kârlarıyla karşılanan çocuk bakım ücretlerinin aylık 158 eurodan 450 euroya yükselmesinin ardından ebeveynler belediye binası önünde protesto düzenledi.

2024'ten bu yana şehrin belediye başkanlığını yürüten Simon Blümcke, bir röportajında, "Vakıftan eskiden çok fazla fayda sağlıyorduk" dedi. Kendisinden önceki belediye başkanları özel şoför tutabilecek durumdaydı. ZF'nin denetim kurulu üyesi de olan Blümcke, bu lüksün yanı sıra planlanan bir demiryolu alt geçidi gibi projelerden de vazgeçti.

Blümcke, "Şimdi belediye stratejimizi tamamen yeniden ele alıyoruz" diye ekledi.

Bu senaryonun farklı örnekleri Almanya genelinde yaşanıyor. Bir şehrin bu kadar büyük bir şirkete sahip olması alışılmadık bir durum. Ancak yerel ekonomilerin tek bir büyük üreticinin etrafında şekillenmesi alışılmadık değil.

Stuttgart'ta, çalışanlarından ek ücret ödemeden daha fazla mesai yapmalarını isteyen ve geçen ay kâr uyarısı yayımlayan Mercedes-Benz bulunuyor. Şehir aynı zamanda kârı neredeyse tamamen ortadan kalkan Porsche'ye de ev sahipliği yapıyor. Münih'te, yöneticilerinin yüzde 20'sini işten çıkarmayı planlayan BMW bulunuyor. Wolfsburg ise 100 bine kadar kişiyi işten çıkaran ve Almanya'daki dört fabrikasını kapatması gündemde olan Volkswagen'in etrafında şekilleniyor.

Bu büyük şehirlerin dışında, Almanya ekonomisinin bel kemiğini oluşturan tedarikçilere bağımlı sayısız küçük yerleşim yeri bulunuyor. Friedrichshafen'in de yer aldığı Baden-Württemberg eyaleti, bu uzmanlaşmış "Mittelstand" şirketlerinin özellikle yoğun olduğu bölgelerden biri.

Volkswagen, Mercedes ve BMW'nin karşı karşıya olduğu sorunlar ZF gibi tedarikçilere de yansıyor. Resmi verilere göre Almanya'da otomotiv imalatında çalışanların sayısı 2018'deki 834 binden bu yıl 691 bin 500'e geriledi. Uzmanlar bu sayının düşmeye devam etmesini bekliyor.

ZF'nin yüzde 94'lük payla en büyük hissedarı, şirketin kârlarını toplumun yararına kullanan kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan Zeppelin Vakfı. Vakfın adı, aynı adı taşıyan hava gemilerini geliştiren emekli general Kont Ferdinand von Zeppelin'den geliyor.

1908'de gerçekleştirilen bir deneme uçuşunun alevler içinde sona ermesinin ardından bölge halkı, projeyi sürdürmek için para topladı. Kont, bu destek karşılığında Zeppelin Vakfı'nı kurdu.

Zeppelin hava gemisi işi, 1937'de New Jersey eyaletinin Lakehurst kentinde Zeppelin Hindenburg'un ünlü patlamasının ardından çöktü. Ancak şirket o tarihe kadar otomobil ve kamyonlar için dişli üreten yan bir iş kolu geliştirmişti. ZF, Almancada "dişli fabrikası" anlamına gelen Zahnradfabrik ifadesinin kısaltması.

Şirket, BMW ve diğer üreticilere şanzıman satmasıyla tanınan, dünyanın en büyük otomotiv tedarikçilerinden biri haline geldi. ZF'nin dünya genelinde 150 bin çalışanı bulunuyor. Bu çalışanların yaklaşık 9 bini ABD'de görev yapıyor.

"Büyük bir sorunumuz var, borcumuz"

Zeppelin Vakfı, 2018'de şehre 192 milyon euro aktardı. Belediye bütçesinden resmen ayrı olmasına rağmen vakıf, normalde vergi gelirleriyle finanse edilecek projelere kaynak sağladı. Bunlar arasında bir otoyolun üzerinden geçen yaya köprüsü de bulunuyordu.

Ancak pandemi, Avrupa'daki otomobil satışlarını olumsuz etkiledi ve satışlar henüz tamamen toparlanamadı. ZF, 2014 yılında ABD'li parça üreticisi TRW'yi 13 milyar dolara satın alması da dahil olmak üzere gerçekleştirdiği bir dizi satın alma sırasında biriktirdiği 10 milyar euroluk borcunu azaltmaya odaklanıyor. Bu genişleme, ZF'yi mali açıdan kırılgan bir konumda bıraktı.

Geçen yıldan bu yana ZF'nin CEO'luğunu yürüten Mathias Miedreich, bir röportajında, "Büyük bir sorunumuz var. Borcumuz" dedi.

ZF ayrıca müşteri bulamayan otonom bir servis aracı gibi yeni teknolojilere de büyük yatırımlar yaptı. Elektrikli araçlar için motorlar da dahil olmak üzere otomotiv bileşenleri üreten bölüm, gelir bakımından ZF'nin en büyük birimi olmasına rağmen değişken taleple mücadele ediyor. Alman sanayisinin itibarı açısından bir darbe niteliğinde olan kararla şirket, elektrikli araçlara yönelik araştırma ve geliştirme çalışmalarını Çin'e taşıdı.

Çinli otomobil üreticilerinin büyümesi ZF açısından yalnızca olumsuz sonuçlar doğurmadı. Şirket, Çinli üreticilere tedarik sağlıyor ve bu üreticilerin dünya genelinde artan satışlarından yararlanıyor. Ancak ZF, Çinli tedarikçilerin rekabetiyle de karşı karşıya.

Miedreich, "Çinli otomobil üreticilerinin yükselişi risksiz değil ancak bunu doğru şekilde yaparsak bizim için bir fırsata dönüşebilir" dedi.