Meaghan Tobin, Xinyun Wu / New York Times
Orta Doğu’daki savaşın üzerinden bir ay geçerken, küresel ekonomi üzerinde yeri doldurulamaz bir gazın beklenmedik kıtlığı beliriyor.
Helyum; kokusuz, renksiz ve havadan daha hafif bir gaz. Aynı zamanda, ABD piyasaları ve ekonomik büyümenin önemli bir itici gücü olan yapay zekayı çalıştıran bilgisayar çiplerinin üretimi için vazgeçilmez.
Doğal gaz işleme sürecinin bir yan ürünü olan helyum, ABD ve Katar’da üretiliyor. Bu ay Katar’daki üretimin durması, küresel arzın yaklaşık üçte birini kesintiye uğrattı. Geçen hafta İran’ın Katar’daki en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz tesisine saldırmasıyla durum daha da kötüleşti; helyum üretim hatları zarar gördü ve bunların yeniden inşası yıllar alabilir.
Apple ve Nvidia gibi teknoloji devleri olumsuz etkilenebilir
Helyum olmadan, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) ve Güney Koreli Samsung Electronics ile SK Hynix dahil önde gelen çip üreticileri üretim hatlarını çalıştırmakta zorlanabilir. Bu durum, Apple’ın iPhone’larından Nvidia’nın yapay zeka sunucularına kadar yarı iletken tabanlı cihazlar üzerinde zincirleme etki yaratabilir.
Helyum en çok balonları havada tutmasıyla bilinse de, endüstriyel kullanım alanları çok daha kritik öneme sahip. Dünyadaki en soğuk sıvı olarak, MR cihazlarındaki süper iletken mıknatısları soğutur. Olası bir kıtlık, çip üretiminin ötesine geçerek bilimsel araştırmadan uzay yolculuğuna kadar pek çok alanı etkileyebilir.
Yarı iletken şirketleri, çip üretiminin birçok aşamasında helyum kullanıyor. Karmaşık makineler silikon yongalar üzerine son derece küçük devreler kazırken, helyum alttan soğutarak doğru sıcaklığın korunmasını sağlıyor. Bu yongalar kimyasallarla yıkandıktan sonra ise, zehirli kalıntıları temizlemek için helyum kullanılıyor.
Helyum kıtlığı birkaç aya etkisini hissettirebilir
Analistler, Orta Doğu’daki savaş başladığında depolanmış helyum ve Asya’ya doğru yolda olan sevkiyatlar sayesinde kıtlığın etkisinin hissedilmesinin haftalar ya da aylar alabileceğini söyledi.
Ancak asıl soru, küresel helyum ticareti, Hürmüz Boğazı’nı aşacak şekilde yeniden organize edilirken mevcut arzın bu boşluğu doldurup dolduramayacağı. ABD-İsrail askeri operasyonlarının başlamasından bu yana tankerler için fiilen kapalı olan bu dar su yolu kritik bir geçiş noktası.
Savaşın başında helyum taşımak için kullanılan yaklaşık 200 özel konteyner boğazda mahsur kaldı. Eski gaz endüstrisi yöneticisi ve helyum danışmanı Phil Kornbluth’a göre, bu konteynerlerin yeniden konumlandırılması, doldurulması ve müşterilere ulaştırılması aylar sürebilir.
Çip sektörünün üzerine tsunami geliyor
Hem lojistik aksamalar hem de üretim tesislerindeki hasar nedeniyle, analistlere göre helyum kıtlığının yarı iletken sektörüne ulaşması artık sadece zaman meselesi.
Kornbluth, “Bir tsunami geliyor ama hâlâ binlerce kilometre açıkta. Şu anda sahilde hava hâlâ güneşli” şeklinde konuştu.
TSMC, durumu yakından izlediğini ve şu aşamada önemli bir etki beklemediğini açıkladı. Samsung ve SK Hynix ise yorum yapmayı reddetti.
Çip üreticileri, yapay zekaya yönelik doymak bilmeyen talebi karşılamak için yarışırken, bunu başarabilmeleri kısmen gaz tedarikçilerinin yeterli helyum sağlayabilmesine bağlı olacak.
Çarşamba günü Tayvan’ın batı kıyısındaki Taichung kentinde, Fransa merkezli Air Liquide, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve helyum depolama kapasitesine sahip az sayıdaki limandan birine yakın bir fabrika açtı. Birkaç hafta öncesine kadar Tayvan’ın doğal gazının yaklaşık üçte biri ve helyumunun büyük bölümü Katar’dan geliyordu.
Büyük çip üreticilerinin çoğuna endüstriyel gaz tedarik eden Air Liquide, şirketin yöneticilerinden Armelle Levieux’ya göre müşterilerin stoklarını değerlendiriyor, tedariki güvence altına almaya çalışıyor ve helyum kaynaklarını çeşitlendiriyor.
Ancak kaybedilen arzı telafi etmek, ABD’den daha fazla helyum satın alıp fabrikalarda stoklamak kadar basit değil.
Sıvılaştırılmış doğal gazda olduğu gibi, helyum da sıvı formda tutulabilmesi için özel konteynerlerde taşınmak zorunda. Bu da mutlak sıfıra yakın, yani uzay boşluğu sıcaklığına yakın koşullarda depolanmasını gerektiriyor. Bu sıcaklıklarda helyum tehlikeli madde olarak sınıflandırılıyor ve yalnızca belirli gemi ve araçlarla taşınabiliyor.
Konteynerler, yolculuk sırasında ısıyı emen sıvı azot ile yalıtılıyor. Ancak bu durum sınırlı bir süre geçerli. Azot tükendiğinde helyum ısınmaya başlayıp hızla gaz haline genişlerken, depolanması tehlikeli hâle gelebilir.
Air Liquide’in eski yöneticilerinden ve Garrison Ventures CEO’su Richard Brook’a göre, çip üreticileri “yaklaşık bir buçuk aylık” stok tutabilir; aksi hâlde helyum ısınmaya başlar.
Birkaç aylık stok kaldı
Gaz şirketleri alternatif kaynaklara yönelip bölgede daha fazla konteyner sağlamaya çalışırken, Tayvan Ekonomik Araştırma Enstitüsü’nden Arisa Liu’ya göre çip üreticilerinin birkaç ay yetecek kadar helyum stokları bulunuyor.
Güney Koreli çip üreticileri ise özellikle risk altında. Fitch Ratings’e göre ülkenin helyum ithalatının yaklaşık üçte ikisi geçen yıl Katar’dan geldi. Ayrıca ülke, çip üretimi için gerekli pek çok malzeme ve ekipmanda Orta Doğu’ya ciddi ölçüde bağımlı.
Yapay zeka için kritik olan bellek çiplerini üreten Güney Koreli şirketler, zaten artan küresel talebe yetişmekte zorlanıyor. Fiyatlar şimdiden yükselmiş durumda.
Helyum kıt olduğunda, en yüksek fiyatı ödeyebilen taraf bu kaynağa erişiyor. Geçmişte yaşanan kıtlıklarda, güçlü finansal kaynaklara sahip çip üreticileri rakiplerini geride bırakarak diğer sektörleri, özellikle ilaç ve tıbbi görüntüleme alanlarını arz sıkıntısıyla baş başa bıraktı.
Brook, “Yarı iletken endüstrisi helyum için ne gerekiyorsa öder” dedi ve ekledi:
"Bir çip fabrikasının kapanmasının maliyeti çok yüksek olduğu için herkesi geride bırakırlar"
© 2026 The New York Times Company
