Amerikalı teknoloji ütopyacıları, geleceğin kentini kurabilecekleri bir yer bulmak için yıllarca dünyayı taradı. Bir kripto şirketinden yüz milyonlarca dolarlık finansman desteği alan şirket ve çevrimiçi topluluk Praxis’in kurucuları, Akdeniz bölgesini değerlendirdi ancak buranın devam eden çatışmalara fazla yakın olduğunu söyledi. Grönland’ı satın almayı da düşündüklerini, fakat kamuoyunun tepkisiyle karşılaştıklarını belirttiler.
Şimdi ise Batı kültürünü yeniden canlandırmayı amaçlayan projeleri için nihayet Uruguay’ın nehir kıyılarında bir yer bulduklarını söylüyorlar.
Praxis’in CEO’su Dryden Brown, bir röportajda “Dünya turu sona erdi: Uruguay’ı seçtik. Bundan daha havalı bir şey olamaz" ifadelerini kullandı.
Eski bir profesyonel sörfçü olan 30 yaşındaki Brown, son işinden 23 yaşında ayrıldı ve o zamandan beri yeni bir medeniyet kurmayı vadediyor. Fiziksel gücü yücelten, Batı merkezli toplum vizyonuyla uzun süredir kuşkuyla karşılanan ve tartışmalara yol açan Brown, şimdi merkezini Arjantinli bir şirketin Uruguay’ın güneyindeki Colonia del Sacramento kenti yakınlarında inşa ettiği başka bir girişim kentinin içinde kurmayı planlıyor.
Projeyi Milei'nin danışmanı yürütüyor
+Colonia adlı bu projeyi, Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei’nin danışman olarak atadığı girişimci Eduardo Bastitta yürütüyor.
Praxis şimdiye kadar Bastitta’nın şirketiyle bir anlaşma imzaladı. Sıfırdan bir kent kurma vaadinin bir gün somut yapılara dönüşüp dönüşmeyeceğine ilişkin pek çok soru hâlâ yanıt bekliyor.
Yine de anlaşma, milyarder Peter Thiel’in kısa süre önce bölgeye taşınmasının ardından, Amerika kıtasının en güneyinin teknoloji çevreleri için bir kaçış noktası olarak giderek daha cazip hale geldiğine işaret ediyor. Ayrıca Silikon Vadisi’nin en sıra dışı teknoloji ütopyacısı topluluklarından birinin yerleşiminin nasıl görünebileceğine dair ipuçları sunuyor.
Brown, aralık ayı gibi erken bir tarihte Uruguay’a taşınmayı planlıyor ve bunun “muhteşem olacağını” söylüyor. Topluluğun daha fazla üyesinin de gelecek yıl +Colonia’daki ilk binalara yerleşmesi bekleniyor.
Bu bile, büyük ölçüde yalnızca internette var olmuş ve üyeleri New York’taki partilerde boyunlarına “Benimle ebedi kentte buluş” yazılı asker künyeleri takarak bir araya gelmiş bir topluluk için önemli bir adım olacak.
Praxis, 2027 sonuna kadar +Colonia arazisi içinde toprak satın almaya başlayacak
Uruguay’daki anlaşmaya göre Praxis, gelecek yılın sonuna kadar +Colonia arazisi içinde toprak satın almaya başlayacak. Burası, Arjantin’in başkenti Buenos Aires’ten feribotla yaklaşık bir saat uzaklıkta, dalgalı kum tepeleriyle kaplı çorak bir alan. Brown, “Yani gerçekten bir yerimizin olması, hani, acayip iyi bir şey” dedi.
Brown’ın “dünyanın en yetenekli, en keskin zekalı düşünürleri” diye tanımladığı gelecekteki kent sakinleri, yapay zeka sonrası dünya için yeni kültürel, ekonomik ve yönetsel sistemler kuracak.
Ayrıntılar sınırlı, ancak hedef büyük. Brown, kentin klasik Yunan, Roma ve Rönesans estetiğinden; Praxis’in benimsediği tanrı olan Yunan tanrısı Apollon’un temsil ettiği hakikat, güzellik ve kahramanlık erdemlerinden beslenen yeni bir kültür yaratmak için laboratuvar olacağını söylüyor.
'Ağ devleti' kavramından ilham alıyor
Brown’ın planı, Silikon Vadisi girişimcileri arasında kâr amacı güden şirketler gibi yönetilen, teknoloji dostu sığınaklar kurmaya yönelik daha geniş bir hareketin parçası. Hareket, ilk kez kripto para borsası Coinbase’in eski teknoloji direktörü Balaji Srinivasan’ın yaygınlaştırdığı “ağ devleti” kavramından ilham alıyor.
Srinivasan’ın tasavvurunda, ortak değerlerle birbirine bağlı çevrimiçi topluluklar zamanla kitlesel fonlama yoluyla arazi satın alıyor, kendi yasaları olan küçük uluslar oluşturuyor ve mevcut devletlerin diplomatik olarak kendilerini tanımasını sağlıyor.
Eleştirmenler, böyle bir devlet kurma girişimlerini teknoloji patronlarının toplumdan kopmaya yönelik elitist çabaları ya da gerçekleşmesi mümkün olmayan hayaller olarak nitelendiriyor. Aralarında Marc Andreessen ve Thiel gibi tanınmış risk sermayedarlarının da bulunduğu destekçileri ise bunların, bürokratik engelleri aşarak teknolojik yenilikleri hızlandırmaya yardımcı olacak önemli yönetim laboratuvarları olabileceğini söylüyor.
Bir girişim kenti kurmaya yönelik belki de en bilinen teşebbüs, Honduras’taki Próspera. Özel yönetim statüsüne sahip kentlerin kurulmasını kolaylaştıran yasalar sayesinde oluşturulan bu yer, özel sektör tarafından yönetilen, yarı özerk bir kent devleti. Honduras hükümeti, varlığını mümkün kılan yasal çerçeveyi yürürlükten kaldırınca Próspera, milyarlarca dolarlık bir uluslararası tahkim uyuşmazlığının konusu oldu.
Bağımsız yönetim şu aşamada beklenmiyor
Brown, Praxis’in Uruguay’ın mevcut hukuk sistemi içinde faaliyet göstermeyi zaten taahhüt ettiği için bağımsız yönetimin şu aşamada bir zorunluluk olmadığını söyledi. Bu hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’a gelecek Uruguay Devlet Başkanı Yamandú Orsi ile görüşmeyi planlıyor.
Bu, Brown’ın girişimini başlattığı çevreden oldukça farklı bir ortam olacak. Brown, Covid-19 pandemisi sırasında “internette biraz tuhaf, sağcı şeyler” okumaya başladığını, daha sonra da New York’taki partilere “internetten tuhaf sağcı insanları” getirmeye başladığını anlattı. Bu sosyal çevre zamanla dijital bir topluluğa dönüştü. Praxis’in internet sitesine göre toplulukta artık yeni kente taşınmayı taahhüt eden 2 bin 500’den fazla kişi bulunuyor.
Praxis, 2021’de yatırım toplamaya başladı. Girişim yatırımlarını takip eden Crunchbase sitesine göre 2023’e gelindiğinde, aralarında Sam Altman’ın risk sermayesi şirketi Apollo Projects ile itibarı sarsılan kripto girişimcisi Sam Bankman-Fried’ın kurduğu Alameda Research’ün de bulunduğu şirketlerden yaklaşık 20 milyon dolar toplamıştı.
Praxis, 2024’te kripto şirketi Gem Digital’ın kendisine 500 milyon dolarlık bir kredi limiti sağladığını duyurdu.
Önce Akdeniz ardından Grönland değerlendirildi
Brown, başlangıçta Praxis’in Akdeniz’de bir yerde kurulacağını söyledikten sonra Grönland’ı değerlendirdiğini anlattı. Ancak TechCrunch’a verdiği demeçte, Grönlandlıların “öyle bir gurur duygusu var ki satın alınma fikri onlara neredeyse küçümseniyorlarmış gibi geliyor” dedi.
Oturma izni ve vatandaşlık almayı kolaylaştıran yollar ve yeni gelenlere vergi muafiyetleri sunan, küçük ve siyasi açıdan istikrarlı bir ülke olan Uruguay, Praxis üyelerinin yeni kentlerinde oluşturmayı umduğu yasal koşulların neredeyse tamamını zaten karşılıyordu.
Brown’a göre ülkenin “Güney Amerika’nın İsviçre’si gibi bir havası” da var. “Harika dalgaları” ve “yapay zeka bütün işleri elimizden alacağı için” işsiz kalacak yaratıcı meslek sahipleriyle teknoloji yöneticilerini kendine çekmeye yetecek kadar doğal güzelliği bulunuyor.
Son yıllarda Uruguay'dan mülk satın alan Avrupalı ve Kuzey Amerikalılarda artış var
Uruguaylı avukat ve vergi hukuku profesörü Leonardo Costa, son yıllarda giderek daha fazla Avrupalı ve Kuzey Amerikalının Uruguay’da mülk satın aldığını, bunun nedenlerinden birinin ülkenin dünyanın diğer bölgelerindeki çalkantılardan uzaklığı olduğunu söyledi.
Bu cazibe Uruguay’ın komşuları için de geçerli. İspanyol-Arjantinli teknoloji girişimcisi Martin Varsavsky, Arjantin’in Mendoza kentinde bir çiftlik kurdu. Varsavsky, buranın yeni bir dünya savaşı çıkması halinde sığınabileceği bir yer olacağını söylemişti.
Praxis’in gelecekteki kent devletini tanımlama biçimi sürekli değişiyor gibi görünüyor. Kurucuları daha önce burayı bir “kripto devlet”, “göbekli tüccarlar, kaslı savaşçılar ve çok zayıf rahiplerden oluşan bir toplum” ve “özel bir yasal ve düzenleyici ortama” ihtiyaç duyacak bir yapı olarak tanımlamıştı.
Brown ise şimdi tanıtım dilini yumuşatmış görünüyor. Burayı “müthiş yoga” ve “harika DJ’ler” olan, “hani ressam olan arkadaşınızın gidip orada bir sergi açtığı” bir yer olarak anlatıyor.
Batı estetiğine yaptığı vurgu ve toplumsal hiyerarşilerle savaşçı erdemlere ilişkin Nietzscheci göndermeleri nedeniyle eleştirmenler, Brown’ın hareketini alternatif sağın bir internet alt kültürü olarak nitelendiriyor. Ancak Brown, “kesinlikle Demokrat olmadığını” ve “kesinlikle woke biri olmadığını” söylese de sağcı olarak sınıflandırılmayı reddediyor; sağ-sol ayrımını “tam bir eski kuşak işi” olarak görüyor.
Brown’a en sert eleştirileri yöneltenler ise belki de projenin gerçekleşeceğine kuşkuyla bakanlar.
Piyasa odaklı yerleşimler kurma girişimleri üzerine bir kitap yazan Cornell Üniversitesi tarih profesörü Raymond Craib girişimlere ilişkin değerlendirmesinde şunları söylüyor:
"Teknoloji ütopyacısı girişimlerin büyük hedefleri var: Arkalarında çok para var; devasa egolar var; kripto dünyasındaki deneyimlerinden yola çıkarak artık bir tür yeni ülke kurabilecekleri sonucuna varmışlar. Ancak şimdiye kadar bu girişimler pek de iyi gitmedi.”
Craib Praxis hakkında ise “Bunun eleştirmenleri trollemeye yönelik bir çaba mı yoksa gerçek mi olduğunu bir türlü anlayamıyorum” dedi.
290 milyon dolarlık yatırım taahhüt edildi, birkaç binanın inşaatı başladı
Başarılı bir lojistik şirketi kurmuş olan +Colonia girişimcisi Bastitta, karamsar yorumları önemsemiyor. Kendi projesinin de başlangıçta kuşkucu itirazlarla karşılaştığını, ancak şimdi projeye 290 milyon dolarlık yatırım taahhüt edilmiş, birkaç binanın inşaatı başlamış ve yüzlerce daire satılmışken “herkesin sustuğunu” söyledi.
Uruguay Devlet Başkanı, geçen yılki bir ziyareti sırasında +Colonia’yı “çok yenilikçi bir proje” olarak nitelendirmişti. Kent, Río de la Plata kıyısı boyunca yaklaşık sekiz kilometre uzanan, Bastitta’nın babasının satın aldığı engebeli bir arazide yükseliyor.
Bastitta, teknoloji çalışanları için zarif ve modern bir tasarıma sahip “akıllı ekolojik kent” inşa etmeyi planlıyor. Özgürlükçü görüşleri benimseyen Bastitta, Montevideo ve Buenos Aires’e yakınlığı nedeniyle burayı, sakinlerine Uruguay ve Arjantin’in hukuk ve vergi sistemleri arasında kendilerine uygun seçenekleri seçme esnekliği sunan, sınır ötesi stratejik bir merkez olarak görüyor.
Bastitta, Praxis’in projenin önemli bir bölümünü kaplayacağını söyledi.
“Vizyonlarını beğeniyorum. Hikâyeleri çok güçlü.”
© 2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
