Anton Troianovski / New York Times
ABD Başkanı Donald Trump’ın Air Force One üzerinden kurduğu mizansen, devlet eliyle yürütülen aldatmacanın çarpıcı bir örneğiydi.
Bu durum, faaliyetleri büyük bir gizem perdesi arkasında yürütülen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’i saran gizliliğin yanında sönük kalıyor. Öyle ki gazeteciler, Putin'in durumunu takip edebilmek için ofisindeki bitkilerin solma derecelerini bile analiz etmeye çalışmıştı.
Nitekim bazı muhabirler bu yıl, Rus liderin televizyonda yayınlanan toplantılarının Kremlin’in iddia ettiği tarihlerde gerçekleşip gerçekleşmediğini teyit etmek için tam olarak bu yönteme başvurdu.
Putin’in bitkilerindeki yaprak çürümesinin görüntülerde aniden geriye dönmesi, bu toplantıların aslında farklı bir sırayla ve farklı günlerde yapıldığını ortaya koydu.
Putin için bu tür aldatmacalar hayatın olağan bir parçası. Buna karşılık Beyaz Saray, Trump’ın geçen ay Türkiye’deki bir pistte yaptığı gizli uçak değişimini bu hafta The Washington Post haberi sızdırana kadar açıklamadığı için sert eleştirilerin hedefi oldu.
Rus araştırmacı gazeteci Mihail Rubin, "Rusya ile kıyaslandığında bu yaşananlar çocuk oyuncağı kalır" değerlendirmesinde bulundu.
Gizli istasyonlar, özel demiryolları
Rubin ve diğer muhabirlerin tespitlerine göre Putin, toplantıların video görüntülerinden bulunduğu yer anlaşılmasın diye farklı ikametgahlarına birbirinin birebir aynı olan ofisler kurdurdu.
Haberlere ve uydu görüntülerine göre, güvenlik teşkilatı başkan için özel bir tren projelendirdi; ayrıca en az üç kır konutunun yakınında özel demiryolu hatları ve gizli istasyonlar inşa etti.
Hükümet yetkilileri de bu oyuna uyum sağlamak zorunda kalıyor. Putin ile yaptıkları görüşmeleri bazen haftalar sonra televizyonda yayınlanana kadar sır gibi saklıyor ve ardından sanki o görüşme tam da o gün yapılmış gibi davranıyorlar.
Sürgünde Kremlin’i takip eden Rus gazeteci Farida Rustamova, Rusya’da devlet başkanının nerede olduğuna dair resmi yalanlar söylenmesinin "son derece sıradan bir durum" olduğunu belirtiyor.
Rustamova’nın haberlerine göre, Putin’in televizyon toplantılarındaki muhatapları bazen tarihi geçmiş olaylardan bahsediyor; hatta en az bir olayda konuşmacının kıyafeti ve saç kesimi, aynı dönemdeki diğer kamuoyu görüntüleriyle tamamen çelişiyor.
Hatta Rus gazeteciler arasında Putin’in bu gecikmeli yayınlanan toplantıları için özel bir terim bile var: Konservy, yani konserve gıdalar.
Moskova merkezli New York Times muhabiri olarak Putin’i takip ederken, Rus liderin hareketlerini gizlemek için ne kadar ileri gittiğini 2021 yılında kır evinin bulunduğu Valday Gölü’nü ziyaret ettiğimde bizzat hissettim. Bölge sakinleri bana, Putin'in yerleşkesine doğru inşa edilen gizemli yeni bir demiryolu hattından bahsetti.
Uydu görüntüleri de resmi tarifelerde veya demiryolu haritalarında yer almayan, helikopter pistine sahip yeni bir istasyon olduğunu doğruluyordu.
2023 yılında, Rus Gizli Servisi’nin (FSO) bir sığınmacısı, Putin’in takip edilmekten kaçınmak için tren seyahatlerini tercih ettiğini öne sürdü. Sızan belgeler, başkanlık makamı için özel olarak donatılmış, dışarıdan sıradan bir yolcu treni gibi görünen ancak içinde spor salonu, spa ve özel iletişim ekipmanları barındıran gizli bir zırhlı trenin bizzat Putin tarafından kullanıldığını gösteriyordu.
Putin'in gizlilik takıntısının perde arkası
Putin’in gizlilik ve güvenlik takıntısı, yetkilileri kendisiyle görüşmeden önce iki hafta karantinaya girmeye zorladığı ve izole yaşamının yerini gizlemeyi kolaylaştırdığı pandemi döneminde daha da arttı.
2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana ise bu durum yeni bir boyuta ulaştı. Özellikle Ukrayna İHA’larının Rusya’nın içlerine kadar uçması, mobil internet kesintilerini tetiklerken bildirildiğine göre Putin'in seyahatlerini de sınırlandırdı.
Rustamova’ya göre Moskova’da, şehir caddelerinde hızla ilerleyen ve Putin’i taşıdığı varsayılan devasa konvoyların aslında zaman zaman sahte (yem) araçlardan oluştuğu konuşuluyor. Moskova’daki Kremlin bağlantılı kaynaklarımdan biri de bana aynı bilgiyi doğruladı.
Araştırmacı gazeteci Rubin ilk olarak 2020’de, Putin’in Moskova varoşlarındaki ve Karadeniz kıyısındaki Soçi’deki ikametgahlarında birbirinin tamamen aynısı görünen ofislerden çalıştığını, böylece Kremlin’in onun bulunduğu yer hakkında kolayca yalan söyleyebildiğini haberleştirmişti.
Özgür Avrupa Radyosu (RFE/RL) tarafından geçen yıl yayımlanan bir rapor bu aldatmaca çabasının diğer ayrıntılarını gün yüzüne çıkardı; aynı görünen bu ofislerdeki kapı kolları ve duvar dikişleri gibi minik farkların, aslında mekânların farklı yerlerde olduğunu kanıtladığını gösterdi.
Şu anda Kuzey Karolina’da bulunan ve Proekt adlı haber kuruluşunun yayın yönetmen yardımcılığını yürüten Rubin, Putin’in bu gizlilik dünyasını ilk kez on yıl önce bir Rus ekonomi gazetesi için Kremlin’i takip ederken fark etti.
Rubin bir defasında Putin’in Güvenlik Konseyi üyelerinin toplantı için gelişine tesadüfen tanık oldu, ancak başkanlık makamı bu toplantıyı sanki yeni yapılmış gibi günler sonra duyurdu. Rubin o anları anlatırken, "Putin’in kamuoyu önündeki imajının tamamen uydurma olduğunu ve baştan sona bir yalandan ibaret bulunduğunu o zaman anlamaya başladım" dedi.
Putin için bunların anlamı ne? Neden böyle yaşıyor?
Putin için bu aldatmaca sadece bir güvenlik meselesi değil aynı zamanda sürekli bir faaliyet içinde olduğu ve kontrolü elinde tuttuğu algısını yaratma çabası.
Diğer taraftan, ABD basınının başkana gösterdiği yakın takip ve yoğun ilgi, Ukrayna savaşından ve pandemiden önce bile Rusya’da hayal dahi edilemezdi.
Yine de Trump yönetiminin basına getirdiği kısıtlamalar ve geçen ay başkanın uçuşuna dair sergilediği yanıltıcı tutum, bazı Rusların gözüne hiç de yabancı gelmiyor.
Rubin durumu şöyle özetliyor:
"Bu anlamda Putin, etrafında olup biten her şeyi absürt bir noktaya taşıyan bir figürün karikatürüdür. Bana öyle geliyor ki Trump henüz bu yolda ilerlemeye yeni başlıyor."
2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
