19 Kasım 2026, Perşembe
Gece Modu Gece Modu Gündüz Modu Gündüz Modu
Haber Giriş: 19.11.2026 11:29 | Son Güncelleme: 19.11.2026 12:28

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım davasında karar verecek

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım işleyip işlemediğine ilişkin davada perşembe günü kararını açıklayacak. 2019'da Gambiya tarafından açılan dava, devletlerin 1948 Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki sorumluluğu açısından emsal oluşturabilecek
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım davasında karar verecek
Hannah Beech Biyografi
Hannah Beech, Bangkok merkezli bir The New York Times muhabiridir. Asya-Pasifik jeopolitiği, Çin’in bölgedeki etkisi ve kültürel dönüşümler üzerine araştırmacı haberler yapan Beech, daha önce gazetenin Güneydoğu Asya büro şefliğini yürütmüş ve 20 yıl Time dergisinde çalışmıştır. 40'tan fazla ülkeden haber geçen gazeteci, Japonca, Mandarin ve Fransızca bilmektedir.

Hannah Beech / The New York Times

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım işleyip işlemediğine ilişkin davada perşembe günü karar verecek. Yıllardır devam eden dava kapsamında verilecek kararın uluslararası hukuk açısından geniş kapsamlı sonuçlar doğurması bekleniyor. Myanmar'ın suçlu bulunması halinde ülke, bir birey yerine devlet olarak 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal etmekten sorumlu tutulan ilk ülke olacak.

Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle 2019 yılında Birleşmiş Milletlerin (BM) en yüksek yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı'nda Myanmar'a karşı dava açtı. O tarihten bu yana 11 ülke daha davaya resmen destek verdi. ABD ise Myanmar güvenlik güçlerinin Arakanlı Müslümanlara yönelik, dokuz yıl önce kitlesel öldürme, cinsel şiddet ve geniş çaplı kundaklamalarla sonuçlanan saldırılarını soykırım olarak tanıdı. Myanmar hakkında verilecek mahkumiyet kararı, UAD'de görülen bir başka soykırım davasını da etkileyebilir. Bu dava, Güney Afrika'nın Gazze Şeridi'ndeki şiddet olayları nedeniyle İsrail'e karşı açtığı dava.

Arakanlı Müslümanların yaşadığı zorlukları yaklaşık 15 yıldır belgeleyen Fortify Rights adlı sivil toplum kuruluşunun Üst Yöneticisi Matthew Smith, kararın önemine ilişkin, “Bu karar Myanmar'dan çok daha fazlasını ifade ediyor. Uluslararası hukukun, hayal edilebilecek en ağır suça maruz kalan insanlara adalet sağlayıp sağlayamayacağının bir sınavı” değerlendirmesinde bulundu.

Arakanlı Müslümanlar kimdir?

Myanmar'ın 1948'de İngiltere'den bağımsızlığını kazanmasının ardından, o dönemde Burma olarak bilinen ülkedeki çok sayıda etnik gruptan biri olan Müslüman Arakanlılar, siyasi ve toplumsal hayatta yer aldı. Seçimlerde başarı kazanan Arakanlılar, üniversite öğrenci birlikleri kurdu ve büyük işletmeler yönetti.

Ancak ülkenin batısındaki Arakan eyaletinde yaşayan topluluk, zamanla hem Arakan etnik azınlığına mensup Budistlerin hem de ülke nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Bamar halkının artan baskısıyla karşılaştı.

1982'de vatansız bırakıldılar

1982 yılında askeri yönetim, ayrımcı politikaları yasalaştırdı ve Arakanlı Müslümanlar fiilen vatansız bırakıldı. 2012 yılına gelindiğinde topluluğun seyahat ve toplanma özgürlüğü de ortadan kaldırılmıştı. Ezan sesleri susturuldu, çok sayıda kişinin okula gitmesi engellendi. Bazı Arakanlılar gözaltı kamplarına kapatılırken diğerleri köylerin yakılması ve benzeri saldırılara maruz kaldı. Bu olaylar, 2016 ve 2017'de şiddetin tırmanmasından önce yaşandı.

Nobel Barış Ödülü sahibi Aung San Suu Kyi liderliğindeki hükümet de dahil olmak üzere Myanmar'daki çeşitli yönetimler, Arakanlıları meşru bir etnik grup olarak tanımayı reddetti. Bunun yerine topluluğu, komşu Bangladeş'ten gelen yabancılar olarak nitelendirdi.

Soykırım davasına hangi olaylar yol açtı?

2017 yılında Arakanlı militanların polis karakollarına ve bir askeri üsse saldırmasının ardından Myanmar güvenlik güçleri, “temizlik operasyonları” olarak adlandırılan harekatı başlattı.

Arakanlı nüfusun tamamını hedef alan toplu cezalandırma uygulaması kısa sürede başladı. Güvenlik güçleri ve Arakanlı Budist gruplara mensup kalabalıklar, Arakanlı Müslümanların yaşadığı yerleşimlere saldırdı. İnsanlar öldürüldü, köyler yakıldı ve cinsel şiddet uygulandı. Yaklaşık 400 köy tamamen ortadan kaldırıldı.

Birleşmiş Milletler en az 10 bin kişinin öldürüldüğünü bildirdi

Birleşmiş Milletler araştırmacıları, operasyonlarda hayatını kaybedenlerin sayısının 10 bin olduğunu belirterek bu rakamın ihtiyatlı bir tahmin olduğunu bildirdi. İnsan hakları kuruluşları ise saldırganların yaşlı erkeklerin başlarını kestiğini, kadın ve çocukları binalara sürükleyerek bu yapıları ateşe verdiğini aktardı. Katliamlar, yakın tarihin en hızlı mülteci göçlerinden birine yol açtı. Önceki yıl başlamış olan Bangladeş'e göç dalgası daha da hızlandı. Bugün yaklaşık 1,2 milyon Arakanlı Müslüman, ülkelerine dönme umudu olmadan mülteci kamplarında yaşıyor.

Myanmar'ın 2021'de geniş çaplı bir iç savaşa sürüklenmesinin ardından Arakanlıların yaşadığı bölgenin büyük kısmı, yüzlerce Arakanlıyı öldürmekle suçlanan bir Arakanlı milis grubunun kontrolüne geçti. Myanmar ordusu da Arakanlı Müslümanları askere almaya başladı. Binlerce Arakanlı, Malezya'ya ulaşmak için çıktıkları tehlikeli deniz yolculuklarında hayatını kaybetti. Malezya'ya ulaşabilenlerin bir bölümü düşük ücretli işlerde çalışıyor. Mülteci kamplarında insan kaçakçılarının faaliyet gösterdiği belirtilirken uluslararası yardımların da önemli ölçüde azaldığı ifade ediliyor.

Soykırım hukuken ne anlama geliyor?

Birleşmiş Milletler, Holokost'un ardından 1948 yılında soykırımı yeni bir suç olarak tanımladı. Buna göre soykırım, ulusal, etnik, ırksal veya dini bir grubu tamamen ya da kısmen yok etme kastıyla gerçekleştirilen eylemleri kapsıyor.

Bu eylemler arasında öldürme, bedensel veya zihinsel zarara yol açma ve bir grubun fiziksel varlığını ortadan kaldırmayı amaçlayan yaşam koşullarını dayatma bulunuyor.

Soykırım suçunda özel kastın kanıtlanması gerekiyor

Kültürel yıkıma yol açan eylemler tek başına soykırım sayılmıyor. Bunun için ayrıca grubun tamamen veya kısmen yok edilmesine yönelik özel kastın kanıtlanması gerekiyor. Birleşmiş Milletlere göre bu unsur, soykırım suçunun tespit edilmesindeki en zor aşamayı oluşturuyor. 2017 yılında köyünün yıkılmasının ardından Myanmar'dan Bangladeş'e kaçan Mohammed Furkhan, yaşadıklarını şu sözlerle anlattı:

“Ordunun yaptığı her şey; bizi öldürmeleri, annelerimize ve kız kardeşlerimize tecavüz etmeleri, köylerimizi yakmaları ve tüm özgürlüklerimizi elimizden almaları, Arakanlı halkını yok etmek içindi.” Furkhan, Uluslararası Adalet Divanı'nın yaşananları soykırım olarak tanımasını ve uluslararası toplumun kendileri için bir çözüm bulmasını umduğunu söyledi.

Myanmar suçlu bulunursa ne olacak?

Uluslararası Adalet Divanı'nın kararlarını doğrudan uygulama yetkisi bulunmuyor. Mahkeme, kararlarının hayata geçirilmesi için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin desteğine ihtiyaç duyabilir. Ancak Konseyin daimi üyeleri arasında bulunan Çin ve Rusya'nın Myanmar'ı koruyabileceği değerlendiriliyor.

Karar tazminat sürecinin önünü açabilir

Buna rağmen Myanmar'ın devlet olarak soykırım işlediğinin tespit edilmesi, uluslararası hukuk açısından önemli bir emsal oluşturabilir. Böyle bir karar, hayatta kalan Arakanlı Müslümanlar için tazminat sürecinin önünü açabilir. Mahkeme ayrıca Myanmar'a Arakanlılara yönelik devam eden şiddeti durdurma yükümlülüğü getirebilir. Ancak bu kararın uygulanmasının güç olabileceği belirtiliyor.

Öte yandan bireyler hakkında yargılama yapan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) de Arakanlı Müslümanlara yönelik soykırım iddialarını inceliyor. Soruşturma kapsamında, eski Myanmar ordu komutanı ve ülkenin mevcut Cumhurbaşkanı U Min Aung Hlaing'in de aralarında bulunduğu üst düzey isimlerin sorumluluğu değerlendiriliyor.

© 2026 The New York Times Company

Kaynak: Gazete Oksijen