Geçtiğimiz gün kaybettiğimiz Cevad Prekazi, futbolu kadar eylemleri ve söylemleriyle de efsaneleşmiş bir isimdi. Arşivlerin izinden Preki’nin hayatına doğru bir yolculuk...
Tito’nun Yugoslavya’sında, bugün Kosova sınırları içinde yer alan Mitroviça’da doğdu Cevad Prekazi. Aslen Arnavut’tu. Zaten hayatını da kanından gelen bu ‘Arnavut inadı’na uygun olarak yaşadı. Dönemin Yugoslavya’sında futbolcuların 28 yaşına kadar yurtdışına transfer hakkı olmadığı için ancak 1985’te ayrıldı vatanından. Önce altı ay kadar ABD’de salon futbolu oynadı. Sonra da hayatını değiştirecek o telefonu aldı.
Galatasaray’da henüz ilk sezonunu tamamlamış olan Yugoslav kaleci Zoran Simoviç, yöneticilere Prekazi’yi önerir. Yönetim ise o esnada bir başka Yugoslav ismin, Edin Bahtiç’in peşindedir. Bahtiç’in sakat oluşunun ortaya çıkması, yöneticileri Simoviç’in isteğine kulak vermeye yönlendirir. ‘Simo’ da Hajduk Split’ten takım arkadaşı olan Prekazi’ye kefildir zaten, ona göre Prekazi’nin frikik atışlarının yüzde 90’ı goldür.
Arkadaşını İstanbul’a getirir ve pazarlık başlar. Cevad Prekazi, yıllar boyunca düzenli olarak yaşayacağı sözleşme krizlerinin ilkini ilk imzasında yaşar. Yönetim, Prekazi’den Türk vatandaşlığına geçmesini ister. Zaten basında da adından dolayı Türk asıllı olduğu sanılmaktadır. Gazetelere göre Prekazi bu tercihi yaparsa Partizan’ın verdiği Belgrad’daki evini kaybedeceğinden korkar, bu isteği reddeder. Yıllar sonra kendi ifadesine göre ise Belgrad’dan bir ev verilmesi isteğinin sürekli ‘para, para, para’ diye düşünmekle suçladığı Alp Yalman tarafından reddedildiğini söyler. Sonuçta anlaşma sağlanamamıştır ancak Prekazi bu süreçte takımla birkaç antrenmana çıkmıştır. Teknik direktör Jupp Derwall onun kalmasını ister, yönetimi ikna eder. 1985’in yazı, bir efsanenin başlangıcı olmuştur.
İlk sezonu ülkeye uyum sağlamakla geçer Prekazi’nin. Yine de o sezon ligde çıktığı 35 maçta 9 gol 9 asistle oynar. Ligin ikinci yarısında İstanbul’da oynanan Eskişehirspor maçında yaptığı hareketle de ilk deliliğini sergiler. Puanı kurtaran golün asistini yapan Prekazi, golden sonra rakip tribünlere giderek bir kol uzatma hareketi yapar. Haliyle ortalık karışır. Golün getirdiği adrenalinin bu sevinci doğurduğunu belirten Yugoslav futbolcunun savunması ise “Ülkenizde böyle hareketlerin kötü anlamda yorumlandığını bilmiyordum, bilsem hiç yapar mıydım?” olur.
“15 dakikan var mı?”
İkinci sezonunda Galatasaray 14 yıl aradan sonra şampiyonluğa kavuşurken Prekazi de şampiyonluğun geldiği Eskişehirspor maçında unutulmaz bir frikik golü atmıştır. Her şey çok güzeldir, ta ki sözleşme yenileme görüşmelerine kadar. Aslında o yılın devre arasında müthiş bir transfer teklifi alır Prekazi. Galatasaray’ın katıldığı salon turnuvasında Ajax’ın teknik direktörü, efsanevi isim Johan Cruyff’un dikkatini çeker. “15 dakikan var mı?” sorusuyla başlayan konuşmada Prekazi’ye kontratının ne zaman biteceğini sorar Cruyff. O yaz bitecek olan kontrat, görüşmeler için iyi bir başlangıçtır. Ancak o yıl Hollanda Futbol Federasyonu’nun Yugoslav oyuncu alımına izin vermemesi, büyük bir sorundur. Birkaç gün uğraşan Cruyff, bu soruna bir çözüm bulamaz. Böylece Prekazi’nin Ajax’a transferi gerçekleşmez.
1987 yazında Galatasaray’la yaptığı görüşmeler ise çok sancılı geçer. Önce anlaşmaya varamaz ve ayrılmaya karar verir. Öfkelidir. İstediği ücretin verilmemesi ve yöneticilerden gördüğü tavır kırar onu. “300 milyon da verseler kalmayacağım” der Milliyet’ten Bahri Havadır’a. Birkaç gün sonra ise dozu artırır, “İnat olsun Fenerbahçe’ye gideceğim” der. Hatta görüşür de Sarı-Lacivertlilerle. Ancak Fenerbahçe onu almaktan, Galatasaray da bırakmaktan vazgeçer. Nikah iki yıllığına tazelenir.
"Kaleci de biraz enayilik yaptı"
1987/88 sezonunu yine zirvede bitirir Sarı-Kırmızılılar. Prekazi ise gösterdiği performansla onu sevenlere “iyi ki gitmemiş” dedirtir. Ertesi sezonun başında ise yeni bir kriz patlar. Ligin ilk haftasındaki Karşıyaka maçına ödemelerini alamadığı gerekçesiyle çıkmayı reddeder. Yönetici Alp Yalman’a ateş püskürmektedir yine. Oysa kulüp onun bu denli bir isyana girişeceğine bir türlü inanmamaktadır. Karşıyaka maçının esame listesine yazılır, hatta stat hoparlörlerinden ilk 11’ler okunurken onun da adı duyulur. Ancak maça gelmeyeceği anlaşılınca son anda Savaş Koç kadroya alınır.
Kadro dışı bırakılan Prekazi ancak üçüncü haftadaki Malatyaspor maçında ilk 16’ya alınır. Sonradan oyuna girdiği maçta golünü atar, formasını geri alır. O sezon, Prekazi’nin deli-dahi ikilemi ile uyumlu ilerler. O yıl yayın hayatına başlayan Gelişim Spor dergisinin her sayısındaki Galatasaray maç kritikleri -ki bunlar ağırlıkla Hıncal Uluç imzalıdır- ‘Cevad’ üzerinedir. Cevad’ın o maçta iyi veya kötü oynaması, yazıların temelini oluşturur. O yılın Avrupa serüveni, ikilemlerle dolu sezonda efsaneleşmesini sağlayacaktır Prekazi’nin.
Şampiyon Kulüpler Kupası çeyrek final rövanşında Monaco’ya attığı o muhteşem frikik golünü, “onunla sohbetlerimiz sabahlara kadar sürerdi” dediği Temel Özalak'a anlatmıştı. Özalak, Gelişim Spor için ekip arkadaşlarıyla birlikte Prekazi’yi havaalanından kaçırıp ve kısa bir röportaj yapmıştı:
“Bak kardeş; topun canı vardır, bunu bilmezsiniz. Canı isterse gider gol olur, istemezse direkten döner; gene içeri girmez. İlk devre attığım frikik daha güzeldi ama topun canı içeri girmek istemedi demek ki. (…) Kaleci (Jean-Luc Ettori) de biraz enayilik yaptı, baraj kurdurttu. 30 metre mesafe var zaten, baraj kurmaya gerek yok. Baraj önünü kapattı onun. Kaleye baktım, o barajla meşguldü. Ben de hakeme ‘dokuz metreye açılsınlar’ diyordum. Kalecinin topa bakmadığını görünce koşup vurdum.”
Maçtan önce Dale Carnegie’nin yazdığı bir psikoloji kitabını okuyan Prekazi, her şeyin psikolojiyle ilgili olduğunu anlar. Hep güzeli düşünür ki, sonu da güzel olsun. Kendi kendini motive ettiği bu çalışmanın yanında uğuru da vardır, ayağının altı kaşınmaktadır. Yetenek dışında golü getiren bu etmenlerin üçüncüsü ile devre arasında olur, ayağını sıkan ayakkabıyı değiştirmesi Mirsad Kovaçeviç tarafından engellenir. Gol, bir başka biçimde “ben geliyorum” demiştir zaten.
"90 dakika koşsaydım, Türkiye’de ne işim vardı?"
Sezon her ne kadar Kupa 1’de yarı finalle tamamlanmışsa da ligde ancak üçüncülükle yetininlir. Prekazi’ninse kontratı bitmektedir. Sezon içinde Monaco gibi, Neuchatel gibi efsaneleştiği maçlar oynamışsa da, ‘sorumsuz’ damgası yediği anlar da olur. Türkiye Kupası’ndaki Fenerbahçe maçında durum 3-0’ken rakibiyle alay edercesine attığı röveşatada tribünlerin alkışını alırken ikinci yarıda gördüğü kırmızı kartla şimşekleri üzerine çeker. Tam da onun hayatındaki ikileme uygun bir çıkış ve iniş. Sezon sonunda görüşmeler başlamadan önce Gelişim Spor “Cevad’ın Galatasaray’a yararlı olup olmadığı sorusuna yanıt bulunamıyor” der:
“Gerçek futbolunun ‘f’sini bile ortaya koymadığı iki Monaco maçında bir orta ve bir frikikle takımını yarı finale taşıyan ve rakipleriyle kedinin fareyle oynadığı gibi oynayan, topu istediği yere ışınlarmışçasına uzatan, şutlarıyla öldürüp paslarıyla ağır yaralayan Cevad için ‘gitsin’ demek ne denli zorsa; canı öyle istediği için oynamayan, rakibinin suratına yumruğu çakıp en gerektiği anda oyundan atılan, pres yapmayan, adam kovalamayan, oyunu ciddiye almayan Cevad için ‘kalsın’ demek aynı oranda zor.”
Kontrat görüşmeleri yine krizli geçer. Aynı sahneler tekrarlanır. Prekazi, “koşmuyor, sorunlu” eleştirilerinden bunalmıştır:
“Eğer Prekazi 90 dakika koşsaydı, o zaman Türkiye’de ne işi vardı? Ne zaman hakkımı istersem sorunlu oluyorum. Neden? Çünkü Prekazi’nin kalbi temiz. Hiç kimseye dalkavukluk etmez, dürüstlüğü sever. Hiç kimseyi kırmaz. Sinirli, biraz da kavgacı. Evet, doğru; yapım böyle. Ama kimsenin kalbini kırmak istemem. Kavga ettiğim biriyle ertesi gün konuşurum. Ben rahat uyuyorum.”
Yine de anlaşma sağlanır, sözleşme iki yıl daha uzatılır. Gerçi sezon içinde yine Temel Özalak’a verdiği bir röportajda kendini tekzip edecektir:
“Öyle pres yapacağım, her yere koşacağım… Yok bende öyle şeyler. Ben iyi paslar atacağım, frikik atacağım, oyunun skorunu değiştirecek hareketler yapacağım. Çünkü hep böyle oynadım futbolu. Fazla koşmayı ve çalışmayı sevmeden. Bir eksiğimiz de bu…”
Siggi Held’in antrenörlüğündeki 1989/90 sezonu da Galatasaray için başarısızlıkla sonuçlanır. Ertesi sezon Mustafa Denizli yeniden takımın başına geçer. Prekazi, iyi bir sezon geçirir ancak sezon sonu sözleşmesinin uzatılmaması gündeme gelir. Ne de olsa 34’üne gelmiştir artık. Ancak Türk vatandaşı olursa sözleşmesinin yenileneceği söylenir zira takımda halihazırda üç yabancı vardır, sahaya ise ancak ikisi çıkabiliyordur.
Prekazi işlemler için Ankara’ya gider ancak kulüpten hiçbir yönetici yanında değildir, yapayalnızdır. Daha önceki sezon “Üç yıl daha oynayıp bırakacağım, herhalde kulübüm de bana bir jübile yapar. Muhteşem bir jübile ile veda edeceğim sahalara. Öyle bir jübile ki, Türkiye Türkiye olalı böyle bir jübile görmemiş olacak. Dünyanın en büyük futbolcularını getireceğim. Herhalde bana da böyle muhteşem bir jübile yakışır” diyen Prekazi şimdi kulüpsüz kalma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Uzun süren pazarlıklardan sonra üçüncü yabancı alınırsa sözleşmesinin feshedileceği şartıyla sözleşme yenilenir Prekazi’yle. Lisansı ancak eylül ayında çıkarılır. Kasım ayının başında ise kadro dışı bırakılır. Sözleşmesini feshetmesi istenir kendisinden. Antrenmanlara alınmaz. Muhteşem bir hikâye, olabilecek en can yakıcı biçimde bitmiştir. Aralık ayı sonuna kadar “paramı vermezlerse sözleşmeyi feshetmem” diyen Prekazi, nihayet anlaşmaya varılmasıyla birlikte Altay’ın yolunu tutar.
“Ben politika konuşmayı sevmem”
Yarım sezon Altay, yarım sezon Bakırköyspor. Ocak 1993’te Bakırköy’den de ayrılan Prekazi, dönemin meşhur programı Rüstem Batum Show’da “önümüzdeki sezona kadar tatildeyim” der. Oysa geri dönüş olmayacaktır. Görkemli jübile hayalleri suya düşmüş, Prekazi futboldan kopmuştur. Aynı programda Yugoslavya’da başlayan iç savaşa dair görüşleri de sorulur kendisine. Söze “Ben politika konuşmayı sevmem” diye başlar. Oysa ülkesinin dağılması, onu futboldan sonraki neredeyse bütün röportajlarında politika konuşur hale getirecekti.
İnanmış bir sosyalistti, röportajlarında bunu hiç saklamayacaktı. Yugoslavya Ulusal Marşı’nın telefon zili olmasından Che Guevara fotoğraflı çakmağına kadar her şeyiyle hem de.
Peki ya Galatasaray? İlk yıllar büyük kırgınlıkla geçer. 1994’teki Monaco maçından önce Milliyet’in eski kadroyu toplayıp forma giydirerek fotoğraf verme teklifini “Beni hiç kimse arayıp sormadı. O formayı bir daha giymem” diyerek reddeder. Ancak 2000’li yıllarda barış sağlanır. Şöhretler maçlarına davet edilir, defalarca kulüpte ağırlanır.
Prekazi hakkında pek çok şey söylenebilir. İyi futbolcu, müthiş frikikçi, büyük zekâ, sağlam bir sosyalist, deli, dahi… Ancak hepsinin ötesinde bir gerçek var ki, Cevad Prekazi’yi efsaneleştiren de buydu belki. Her şeyden önce ‘insan’dı o.
Son bölümde, 'Prekazi kimdir'i anlamak için yine ona kulak verelim:
“Dürüst, herkese inanır. İnsanları, hayvanları çok sever. Çok çabuk sinirlenir. Küçük bir şey için her şeyi yapabilir. 5 dakika sonra her şeyi unutur. Hiç kimseden korkmaz, hiç kimseye boyun eğmez. Kavgaysa kavga, küfürse küfür, sevgiyse sevgi. Kin beslemez, sözünde durur. Kıvırmaz, arkadaşı için ölüme bile gider. Kapısı herkese açık. Çapkın. Hayatı çok sever. Kimsenin hayatına karışmaz, karışılmasını da istemez. Hiç kimseye yalvarmaz. Herkese yardım eder. Ama yardım istemez. Morali iyi olursa içki içer. Futbolu çok sever. Maçlarda çok sinirli olur. Mağlubiyet sözcüğünden iğrenir. Onunla tanışmamak için sinirli olur. Hanımıyla iskambil oynarken bile sinirlenir. Top oynarken babasını bile tanımaz. Arkadaşlarıyla gırgırına oynarken bile kavga eder. Tükürme yarışında bile mağlup olmak istemez. Çünkü o kelimeden nefret eder.”
