Batı Antarktika'da bulunan Thwaites Buzulu, büyüklüğü ve olası çöküşünün sonuçları nedeniyle “Kıyamet Buzulu” olarak anılıyor. Florida eyaleti büyüklüğündeki buzul, onlarca yıldır geri çekiliyor ve bugün küresel deniz seviyesi yükselişinin yaklaşık yüzde 4'üne neden oluyor.
Buzulun tamamen çökmesi halinde deniz seviyesinin 60 santimetreden fazla yükselmesi bekleniyor. Thwaites aynı zamanda Antarktika'daki dev buz tabakasının okyanusa doğru akışını sınırlayan bir bariyer görevi görüyor. Bu nedenle çöküşü, uzun vadede deniz seviyesinde yaklaşık 3 metrelik bir yükselişe yol açabilir. Böyle bir senaryo, Miami'den Manila'ya kadar kıyı kentlerinde yaşayan milyonlarca insan için ciddi riskler oluşturabilir.
Buzulun altındaki süreçler sanılandan daha karmaşık
Kaliforniya Üniversitesi, Irvine ve NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'ndan araştırmacılar, Thwaites Buzulu'nun altındaki süreçleri daha iyi yansıtan yeni bir buz tabakası modeli geliştirdi. Buzulun hızlı geri çekilmesinde, buzun deniz tabanından ayrılarak okyanus üzerinde yüzmeye başladığı “karaya oturma çizgisi” önemli rol oynuyor. Önceki modellerde bu çizgi çoğunlukla sabit ve görece istikrarlı bir sınır olarak ele alınıyordu.
CNN'e göre uydu verileri, bu sınırın gerçekte birkaç kilometre genişliğe ulaşabilen bir bölge olduğunu gösteriyor. Bu alanda deniz suyu gelgitlerle birlikte sürekli içeri girip çıkıyor. “Gelgit pompalaması” olarak adlandırılan bu süreç, kalın buz kütlesini yukarı kaldırıp aşağı indirirken ılık okyanus suyunun buz tabakasının derinliklerine ulaşmasını sağlıyor. Böylece buzun alt yüzeyinde yoğun erime meydana geliyor. Araştırmanın başyazarı Mattia Poinelli, bu sürecin buzulların geri çekilmesinde daha önce düşünülenden daha etkili olduğunu belirtiyor.
Deniz seviyesi tahmini iki katına çıkabilir
Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmaya göre bilim insanları, modellerine karaya oturma bölgesindeki bu süreçleri eklediklerinde Thwaites Buzulu'nun 2100 yılına kadar deniz seviyesini yaklaşık 3 santimetre yükseltebileceğini hesapladı. Bu miktar, önceki tahminlerin yaklaşık iki katı olarak ölçüldü.
Araştırmacılar, bu sonuca küresel ısınmanın bundan sonra daha da artmadığı bir senaryoda da ulaştı. Ancak bu bulgu, küresel ısınmanın etkilerinin sona ereceği anlamına gelmiyor. Daha önce gerçekleşen ısınmanın etkileri, buzulların erimesi ve deniz seviyesinin yükselmesi üzerinde uzun süre hissedilmeye devam edebilir. Araştırmanın yazarlarından California Üniversitesi Dünya sistemi bilimi profesörü Eric Rignot, yeni bulguların önümüzdeki on yıllarda kıyı bölgelerindeki sel riskinin önceki tahminlerden daha yüksek olabileceğine işaret ettiğini söyledi.
Buzulu tutan sırtın aşınma riski artıyor
Thwaites Buzulu'nun altında uzanan arazi, iç kesimlere doğru yükselirken okyanusa doğru alçalıyor. Bu eğim, buzul eridikçe daha fazla buzun ılık deniz suyuyla temas etmesine neden oluyor. Ancak deniz tabanındaki iki önemli sırt, buzun okyanusa doğru daha hızlı ilerlemesini şimdilik sınırlıyor.
Araştırmaya göre buzun altındaki erime, Mouginot Sırtı adı verilen bu oluşumlardan birinin buzul üzerindeki tutucu etkisini giderek zayıflatıyor. Bilim insanları, buzulun 2100 yılına kadar bu sırtla bağlantısını kaybetme olasılığını yüzde 60 olarak hesapladı.
Böyle bir durumda buzulun, eğimli deniz tabanı boyunca bir sonraki büyük sırta doğru hızla geri çekilmesi bekleniyor. Araştırmacılar, bu sürecin deniz seviyesindeki yükselişin boyutlarını ve kıyı bölgelerinin karşı karşıya kalacağı riskleri artırabileceğini belirtiyor.
Kıyı bölgeleri tehlike altında
Araştırmacılardan Colorado Üniversitesi Boulder'dan kıdemli araştırmacı Ted Scambos, sonuçların Thwaites kaynaklı deniz seviyesi yükselişini tahmin etme yöntemlerinde önemli bir değişime yol açabileceğini söyledi. Ancak uzmanlar, buzulun altındaki farklı erime süreçlerinin etkilerini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Britanya Antarktika Araştırmaları Kurumu'ndan deniz jeofizikçisi Robert Larter da buzulun altındaki ortamın mevcut çalışmada anlatılandan daha karmaşık olabileceğini belirtti. Larter'a göre buz kaybının ne kadar hızlı gerçekleşeceğine ilişkin güvenilir tahminler yapabilmek için karaya oturma bölgesindeki süreçlerin daha iyi anlaşılması gerekiyor.
Bilim insanları doğrudan ölçüm yapmayı planlıyor
Rignot ve ekibi, 2028'de bölgeye giderek deniz suyunun buzulun altına giriş çıkışını ölçebilecek cihazlar yerleştirmeyi planlıyor. Bu gözlemler, modellerin gerçek koşulları ne ölçüde yansıttığını değerlendirmeye yardımcı olacak.
Rignot, buz tabakalarının iklim değişikliğinden etkilendiğinin uzun süredir bilindiğini, ancak son yıllarda buzulların altındaki süreçlere ilişkin artan bilginin risklere dair kaygıları güçlendirdiğini söyledi. Bilim insanı, gezegeni ısıtan emisyonların azaltılması gerektiğini vurgularken, bugüne kadar oluşan hasarın deniz seviyesini yükseltmeye devam edeceği uyarısında bulundu.
Kaynak: Gazete Oksijen
