Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, karbonsuzlaşmanın artık ülkelerin rekabet gücünü doğrudan belirlediğini söyledi. Karbon salımını azaltmayan üreticilerin bazı ürünlerini uluslararası pazarlarda rekabetçi koşullarda satamayacağını belirten Şimşek, yeşil dönüşümün Türkiye'nin ekonomi programının merkezinde yer aldığını vurguladı.
Şimşek, Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında konuştu. Türk Eximbank ile İngiltere'nin ihracat finansman kurumu UK Export Finance'in (UKEF) düzenlediği İhracat Kredi Kuruluşu Finansman Zirvesi'nde İngiltere İklim Bakanı Katie White da söz aldı.
Türkiye'nin COP31'de verdiği mesajların açık olduğunu belirten Şimşek, dünyanın daha fazla taahhütten ziyade finansman bulan, uygulamaya geçen, istihdam yaratan ve büyümeyi destekleyen projelere ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Şimşek, COP31'in küresel ekonominin jeopolitik gerilimler ve ticarette parçalanma gibi güçlüklerle karşı karşıya olduğu bir dönemde düzenlendiğini belirtti. Şimşek, bu koşullarda ortaklaşa hayata geçirilebilecek fırsatlar yaratmanın önemine işaret etti.
Karbonsuzlaşmanın, tedarik zincirlerinin yeniden yapılanmasının ve dayanıklı altyapı ihtiyacının hem COP gündeminde hem de küresel ekonomide öncelikli konular arasında yer aldığını belirten Şimşek, şunları söyledi:
"Bunları söylemek kolay, uygulamak zor. Çünkü bu dönüşüm, sermayenin nereye aktığını ve ticaretin nasıl fiyatlandığını değiştiriyor. Karbon, bizim için de önemli bir maliyet unsuru haline geliyor. Avrupa Birliği'nin (AB) Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması artık yürürlükte. Ekonomimiz Avrupa'yla ve Avrupa değer zincirleriyle çok yakından bağlantılı. İhracatımızın yaklaşık yüzde 55'i Avrupa'ya, yüzde 43'ü ise AB ülkelerine gidiyor."
Şimşek, karbonsuzlaşma ile rekabet gücü arasındaki ilişkiye dikkat çekerek sözlerini şöyle sürdürdü:
"Karbon salımınızı azaltmazsanız, bazı ürünlerinizi uluslararası pazarlarda rekabetçi şekilde satamazsınız. Bu nedenle yeşil dönüşüm, ekonomi programımızın tam merkezinde yer alıyor. Yeşil dönüşüm, verimlilik, rekabet gücü, sanayinin modernizasyonu ve enerji güvenliği demek. Doğru uygulandığında enerji ithalat faturamızı düşürüyor ve makroekonomik istikrarımızı güçlendiriyor."
Şimşek, COP31 kapsamındaki Enerji Güvenliği Yuvarlak Masa Toplantısı'nda Türkiye'nin son 20 yılda petrol ve doğal gaz ithalatına yaklaşık 1 trilyon dolar ödediğini dile getirdiğini hatırlattı. Şimşek, gerekli adımlar atılmazsa Türkiye'nin gelecek 20 yılda da 1 trilyon dolar daha ödeyeceğini söyledi.
Yeşil dönüşümün kendileri için tercih değil, zorunluluk olduğunu belirten Şimşek, dönüşümün hem küresel hem de yerel düzeyde yüksek miktarda finansman gerektirdiğine dikkat çekti.
"Piyasada bol miktarda para var"
Şimşek, Bakü'de düzenlenen COP29'da, gelişmiş ekonomilerin gelişmekte olan ekonomilere 2035'e kadar yılda 1,3 trilyon dolar finansman sağlamasına ilişkin taahhüdün kabul edildiğini hatırlattı.
Bu taahhütlerin yerine getirilmesinde sermaye miktarının bir kısıt oluşturmadığını belirten Şimşek, finansmana erişimi zorlaştıran etkenleri şöyle anlattı:
"Bence piyasada yeterince sermaye var. Bizi asıl sınırlayan, yatırım için elverişli bir ortamın eksikliği. Gelişmekte olan ekonomilerde ise buna bir de yüksek sermaye maliyeti ekleniyor. Bunun arkasında da elverişli yatırım ortamının, düzenlemelerde öngörülebilirliğin ve finanse edilebilir projelerin eksikliği yatıyor. Birçok gelişmekte olan ekonomide bir temiz enerji projesini finanse etmek, gelişmiş ekonomilere kıyasla en az iki kat daha pahalı. Bu farkın büyük kısmı, projenin ekonomik olarak uygulanabilir olup olmamasından değil, algılanan riskten kaynaklanıyor.
İşte burada çok taraflı kalkınma bankaları ve ihracat kredi kuruluşları devreye giriyor. Bu kurumlar uzun vadeli sermaye sağlıyor ve proje uygulamasına yüksek standartlar getiriyor. İhracat kredi kuruluşları, özellikle belirli coğrafyalarda ticari ve siyasi riskleri üstleniyor. Ticari bankalar ise yapılandırma deneyimi ve piyasalara erişim sağlıyor. Her birinin rolü farklı, ama asıl güç bir araya geldiklerinde ortaya çıkıyor. Bu kurumlar ortak hareket ettiğinde projelerin riski azalıyor, finansman ucuzluyor ve vadeler uzuyor."
Şimşek, risklerin paylaşılmasıyla özel sermayenin de projelere yönelmeye başlayacağını söyledi.
Türkiye'de sürdürülebilir finansmanın çerçevesini Ulusal Yeşil Finansman Stratejisi ve Eylem Planı ile belirlediklerini ifade eden Şimşek, İklim Kanunu'nun Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefini yasal güvenceye kavuşturduğunu hatırlattı.
Şimşek, Türk Eximbank'ın önceliklerinin, küresel tedarik zincirlerinde yer alan KOBİ'ler de dahil olmak üzere ihracatçıların ihtiyaçları doğrultusunda belirlendiğini kaydetti.
Türkiye'nin İklim Uygulama Köprüsü girişimi
Şimşek, Türkiye'nin COP31'deki öncü girişimi İklim Uygulama Köprüsü'nün (BRIDGE) ülkelerin projelerini finansmana hazırlamayı ve yatırımcılarla buluşturmayı amaçladığını belirterek şunları söyledi:
"BRIDGE, ülkelerin öncelik ve hedeflerini finansmana hazır proje portföylerine dönüştürmelerine ve bu projeleri doğru yatırımcılarla buluşturmalarına yardımcı olacak. Yeni kurumlar kurmaya, bunun için zaman ve kaynak harcamaya gerek yok. Amaç, ülkelerin kendi belirledikleri öncelikler doğrultusunda mevcut kurumları daha etkin kullanmak. İşbirliği, en iyi sonucu erken aşamada, başladığında veriyor. Yani proje tasarımı ve risk paylaşımına ilişkin kilit kararlar henüz alınmadan önce."
Şimşek, bu kapsamda üç öneri sundu:
"Birincisi, temiz enerji, dayanıklı altyapı ve sürdürülebilir sanayi alanlarında yüksek etkili projelerden oluşan ortak bir portföy oluşturalım.
İkincisi, ortak finansmanı istisna olmaktan çıkarıp norm haline getirelim. İhracat kredilerini, kalkınma finansmanını ve ticari kredileri en baştan bir araya getirelim. Garantiler ve risk paylaşımıyla da özel sermayeyi bu projelere çekelim.
Üçüncüsü, ülkeleri ve iş dünyasını ilk günden sürece dahil edelim. Böylece projeler yerel ihtiyaçlara cevap verir ve daha hızlı ilerler.
Her şeyden önce, kalkınma etkisi çalışmalarımızın merkezinde olmalı. Gelişmekte olan ekonomilerde yatırımlar güvenilir altyapı, uygun fiyatlı enerji, istihdam ve dayanıklılık sağlamalı. İklim ve kalkınma hedefleri el ele gitmeli. Aksi halde bu dönüşüm ne kalıcı olur ne de toplumdan destek görür."
Şimşek, Antalya'nın iklim değişikliğiyle mücadele ve iklim finansmanında hedeflerden somut sonuçlara geçilmesine katkı sağlayacağından emin olduğunu belirtti.
