Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) bugün başlarken, Muğla'nın Milas ilçesindeki İkizköy sakinleri dünya liderlerini Akbelen Ormanı'nda yaşanan çevresel tahribatı yerinde görmeye çağırdı. Yıllardır kömür madenciliğine karşı mücadele eden köylüler, ormanların yok edildiğini, zeytinliklerin ve tarım arazilerinin tehdit altında olduğunu belirtiyor.
Reuters'tan Ali Küçükgöçmen'in haberine göre, İkizköy Muhtarı Nejla Işık, Antalya'da bir araya gelen devlet başkanları ve Birleşmiş Milletler yetkililerinin birkaç yüz kilometre batıya giderek Akbelen'deki kömür madenciliğinin doğa ve bölge halkının yaşamı üzerindeki etkilerini görmeleri gerektiğini söyledi.
Evi, yıllar içinde genişleyerek köye yaklaşan linyit madeninin yalnızca birkaç yüz metre uzağında bulunan Işık, dünya liderlerine şu sözlerle seslendi:
"O devlet başkanları buraya gelmeli. Antalya'ya değil, Akbelen'e, İkizköy'e gelmeliler."
Türkiye'nin elektriğinin yüzde 34'ü kömürden üretiliyor
COP31'de ele alınacak başlıca konular arasında fosil yakıtlardan daha temiz enerji kaynaklarına geçiş bulunuyor. Türkiye'nin konferans kapsamında öne çıkardığı hedeflerden biri de elektrik kullanımının yaygınlaştırılması.
Ancak elektrik üretiminde fosil yakıtların kullanılmaya devam edilmesi, bu dönüşümün sera gazı emisyonlarını azaltıp azaltmayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Enerji düşünce kuruluşu Ember'in verilerine göre, Türkiye'de 2025 yılında üretilen elektriğin yüzde 34'ü kömürden sağlandı. Türkiye, aynı dönemde Avrupa'da kömürden en fazla elektrik üreten ülke oldu.
Akbelen bölgesindeki madenlerden çıkarılan linyit, Limak ve IC İçtaş ortaklığındaki Yeniköy-Kemerköy Enerji tarafından işletilen termik santrallerde kullanılıyor. Şirketin internet sitesindeki bilgilere göre bu santraller Türkiye'nin elektrik üretiminin yüzde 2'sinden biraz fazlasını karşılıyor.
Bölge sakinleri ve çevre örgütleri ise linyit madenlerinin genişletilmesinin ormanları tahrip ettiğini, zeytinlikleri, tarım arazilerini ve yerleşim alanlarını tehdit ettiğini savunuyor.
'40 yıldır kömürün nefesini ensemizde hissederek yaşıyoruz'
Yıllardır madencilik faaliyetlerine karşı protestolara katılan Nejla Işık, kömür madeninin köydeki yaşam üzerindeki etkilerini şu sözlerle anlattı:
"40 yıldır kömürün nefesini ensemizde hissederek yaşıyoruz. Burada kömürün nefesiyle, kömürün kiriyle yaşamaya çalışıyorum."
Akbelen'de madencilik faaliyetlerinin genişletilmesine karşı çıkan köylüler, yıllardır gösteriler düzenliyor ve hukuki mücadele yürütüyor. Ancak protestolar sırasında çok sayıda kişi gözaltına alındı, para cezalarıyla karşılaştı ve haklarında davalar açıldı.
Nejla Işık'ın 26 yaşındaki kızı Esra Işık da madencilik faaliyetleri için planlanan kamulaştırmaya karşı düzenlenen bir protestonun ardından tutuklandı.
42 gün tutuklu kalan Esra Işık, temmuz ayında kamu görevlilerine direnme suçlamasıyla yaklaşık iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Işık, hakkındaki kararın temyiz incelemesi devam ederken serbest bırakıldı.
Esra Işık, verilen cezaya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Bu ceza yalnızca bana verilmedi. Bu ülkede hakkını, toprağını ve köyünü savunan herkesi cezalandırma girişimiydi."
İnsan Hakları İzleme Örgütü'nden protestolara müdahale eleştirisi
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), ekim ayında yayımladığı raporda Türkiye'de çevre protestolarına yönelik müdahalelere dikkat çekti.
Raporda, Akbelen ve ülkenin diğer bölgelerindeki çevre eylemlerine katılan kişilerin keyfi biçimde gözaltına alındığı ve haklarında davalar açıldığı belirtildi.
Örgüte göre güvenlik güçleri, şiddet içermeyen gösterileri zor kullanarak dağıtırken protestocular, avukatlar ve gazeteciler izinsiz gösteriye katılma, kamu görevlilerini engelleme, izinsiz alana girme ve yanlış bilgi yayma gibi suçlamalarla karşı karşıya kaldı.
İnsan Hakları İzleme Örgütü Avrupa ve Orta Asya araştırma görevlisi Deniz Bayram, raporda şu değerlendirmeyi yaptı:
"BM’nin her yıl düzenlenen iklim değişikliği zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanan Türkiye’nin çevre protestolarına yönelik baskıları, muhalif seslere tahammülsüzlüğünün çarpıcı bir göstergesi."
Türk hükümeti ise güvenlik güçlerinin gösterilerin hukuka aykırı olduğu veya kamu düzenini tehdit ettiği durumlarda müdahalede bulunduğunu savunuyor. Reuters'ın haberine göre İçişleri ve Adalet bakanlıkları konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.
'Tazyikli suya, biber gazına, gözaltına maruz kaldık'
Akbelen'deki mücadele, 2023 yılında ormanda yeniden ağaç kesimine başlanmasıyla yoğunlaşmıştı. Köylüler, ormana girmek isteyen göstericilere güvenlik güçlerinin tazyikli su ve biber gazıyla müdahale ettiğini belirtiyor.
Nejla Işık, yaşadıkları müdahaleleri şu sözlerle anlattı:
"Tazyikli suya, biber gazına, gözaltına, her şeye maruz kaldık. Sonrasında bu alanı, bu köyü terk etmediğimiz için para cezaları kesildi ve bir yıl sonra hakkımızda davalar açıldı."
İkizköy sakinlerinden Hasan Yorulmaz da çam ağaçlarının kesilmesini engellemek için yürüyüş düzenledikleri sırada güvenlik güçlerinin önlerini kestiğini söyledi.
Yorulmaz, "Kadınlara, erkeklere, gençlere, yaşlılara biber gazı sıktılar. Buna rağmen direnişi sürdürdük. Ben en öndeydim, beni alıp gözaltına götürdüler" dedi.
Bakan Bayraktar: Enerji dönüşümü binlerce çalışanı ilgilendiriyor
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, perşembe günü yabancı basın mensuplarıyla gerçekleştirdiği toplantıda Türkiye'nin daha temiz enerji kaynaklarına adil bir geçiş üzerinde çalıştığını belirtti.
Reuters'ın aktardığına göre Bayraktar, madenlerde binlerce kişinin istihdam edilmesi nedeniyle bu dönüşümün kolay olmadığını ifade etti.
Bayraktar, nükleer enerjiyi en uygulanabilir alternatif olarak gösterirken Türkiye'nin 2040 yılına kadar 10 gigavatlık nükleer enerji üretim kapasitesine ulaşmayı hedeflediğini bildirdi. Reuters'ın hesaplamalarına göre bu kapasite, Türkiye'nin mevcut kömür kaynaklı elektrik üretimine yaklaşık olarak karşılık geliyor.
Haberde, Akbelen'deki madencilik faaliyetlerini yürüten ortaklardan Limak'ın konu hakkında yorum yapmayı reddettiği, IC İçtaş'ın ise Reuters'ın sorularına yanıt vermediği belirtildi.
Antalya'da 20 Kasım'a kadar devam edecek COP31'de ülkeler fosil yakıtlardan çıkış ve temiz enerjiye geçiş konusunda ortak çözümler ararken, Akbelen köylüleri de dünya liderlerinin madencilik faaliyetlerinin etkilerini yerinde görmesini istiyor.
Kaynak: Reuters
